मुंबई, ९ सप्टेंबर : महाराष्ट्राच्या अन्न व औषध प्रशासनाने (FDA) मुंबईतील जुहू येथील ISKCON च्या तीन खाद्य आस्थापनांवर मोठी कारवाई करत त्यांचे अन्न परवाने तात्काळ निलंबित केले आहेत. ३ सप्टेंबर रोजी करण्यात आलेल्या तपासणीत अन्नसुरक्षा आणि स्वच्छतेशी संबंधित अनेक गंभीर त्रुटी आढळल्याचे FDA ने सांगितले. ही कारवाई महाराष्ट्रातील ‘Safe Food, Safe Medicines, Safe Maharashtra’ या व्यापक अंमलबजावणी मोहिमेचा भाग आहे.
ISKCONच्या तीन खाद्य आस्थापनांवर थेट कारवाई
कारवाई करण्यात आलेल्या आस्थापनांमध्ये ISKCON Food Services–Restaurant, Govinda’s Restaurant आणि एक Snack Stall यांचा समावेश आहे. तिन्ही आस्थापने जुहूतील Hare Krishna Land परिसरात आहेत. FDA च्या तपासणीनंतर ७ सप्टेंबर रोजी त्यांचे परवाने निलंबित करण्यात आले.
यातील कारवाई मंदिरातील सामुदायिक स्वयंपाकघरावर नसून व्यावसायिक खाद्य आस्थापनांवर करण्यात आली असल्याचे ISKCON च्या प्रतिनिधींनी स्पष्ट केले आहे.
Govinda’s Restaurant मध्ये तुंबलेले नाले, पाणी साचल्याचे आढळले
Govinda’s Restaurant मध्ये FDA पथकाला तुंबलेले नाले, Cold Storage परिसरात पाणी साचणे आणि कीटकांचा प्रादुर्भाव आढळल्याचे तपासणी अहवालात नमूद करण्यात आले आहे.
कच्चे आणि तयार अन्न योग्य पद्धतीने वेगळे ठेवले जात नसल्याने Cross-contamination चा धोका निर्माण होत असल्याचेही निरीक्षकांनी नोंदवले. अन्न आणि पिण्याच्या पाण्याची नियतकालिक तपासणी, कच्च्या मालाची तपासणी आणि संबंधित नोंदींमध्येही त्रुटी आढळल्या.
कर्मचाऱ्यांच्या वैद्यकीय तपासणी आणि प्रशिक्षणाच्या नोंदी अपुऱ्या
FDA ने खाद्यपदार्थ हाताळणाऱ्या कर्मचाऱ्यांच्या Medical Fitness, Vaccination आणि Food Safety Training संबंधी नोंदी उपलब्ध नसल्याचे किंवा अपुऱ्या असल्याचेही नमूद केले.
अन्न व्यवसायात काम करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांचे आरोग्य, वैयक्तिक स्वच्छता आणि सुरक्षित अन्न हाताळणीचे प्रशिक्षण हे अन्नसुरक्षेतील महत्त्वाचे घटक आहेत. त्यामुळे या नोंदींचा अभाव हा केवळ प्रशासकीय त्रुटी न राहता अन्नसुरक्षेच्या दृष्टीनेही महत्त्वाचा मुद्दा ठरतो.
मागील स्वयंपाकघरात कीटक नियंत्रणाची कमतरता
ISKCON च्या Food Services Restaurant मध्ये मागील स्वयंपाकघराचा प्रवेशमार्ग उघडा असल्याचे आढळले. कीटक आत प्रवेश करू नयेत यासाठी आवश्यक प्रतिबंधात्मक व्यवस्था पुरेशी नसल्याचे FDA ने नमूद केले.
तसेच कच्च्या मालाची योग्य तपासणी न करणे, स्वच्छतेतील त्रुटी, अन्नकचऱ्याने भरलेला तुंबलेला नाला आणि Store Roomमध्ये कीटकांच्या विष्ठेचे अवशेष आढळल्याचे तपासणी अहवालात नमूद करण्यात आले आहे.
अन्न आणि गैर-अन्न वस्तूंच्या साठवणुकीवरही आक्षेप
FDA च्या तपासणीत काही ठिकाणी Food आणि Non-food items अशा पद्धतीने ठेवण्यात आले होते की Cross-contamination चा धोका निर्माण होऊ शकतो.
याशिवाय कच्च्या मालाची तपासणी, तापमान आणि आर्द्रता नियंत्रण, स्वच्छता, Pest Control तसेच उपकरणांची Calibration याबाबतही त्रुटी आढळल्याचे FDA ने सांगितले.
नियमित Food आणि Water Testing न केल्याचे समोर
FDA ने काही आस्थापनांमध्ये अन्न आणि पिण्याच्या पाण्याची नियतकालिक प्रयोगशाळा तपासणी नियमितपणे केली जात नसल्याचे निदर्शनास आणले.
खाद्यपदार्थ तयार करण्यासाठी वापरले जाणारे पाणी सुरक्षित असणे आणि त्याची नियतकालिक तपासणी करणे ही अन्नसुरक्षेची मूलभूत आवश्यकता आहे. त्यामुळे या नोंदींच्या अभावामुळे प्रशासनाने गंभीर भूमिका घेतली आहे.
FDA ची राज्यभर कठोर अंमलबजावणी मोहीम
ही कारवाई केवळ जुहूतील ISKCON आस्थापनांपुरती मर्यादित नाही. महाराष्ट्र FDA ने गेल्या काही दिवसांत मुंबई, ठाणे, नवी मुंबई, कोकण आणि पुणे परिसरातील खाद्य आस्थापनांवर तपासणी आणि कारवाईचा वेग वाढवला आहे.
या मोहिमेअंतर्गत काही आस्थापनांचे परवाने निलंबित करण्यात आले असून, काहींना सुधारणा नोटिसा देण्यात आल्या आहेत. FDA आयुक्त तुकाराम मुंढे यांच्या नेतृत्वाखाली अन्नसुरक्षा नियमांची अंमलबजावणी अधिक कठोर करण्यात आली आहे.
ISKCONकडून सुधारणा करण्याचे आश्वासन
दरम्यान, ISKCON जुहूने FDA च्या निरीक्षणानंतर आवश्यक सुधारात्मक उपाय सुरू केल्याचे सांगितले आहे. संस्थेने अन्नसुरक्षा, स्वच्छता आणि ग्राहकांच्या आरोग्याला सर्वोच्च प्राधान्य असल्याचे स्पष्ट केले.
ISKCON च्या म्हणण्यानुसार, FDA च्या तपासणीत सुमारे ७० टक्के अनुपालन आढळले असून उर्वरित त्रुटी दूर करण्यासाठी आवश्यक उपाय सुरू करण्यात आले आहेत.
धार्मिक संस्थांवरील कारवाईपेक्षा अन्नसुरक्षेवर FDA चा भर
या कारवाईकडे धार्मिक संस्थेविरोधातील कारवाई म्हणून पाहण्याऐवजी खाद्य व्यवसायाच्या अन्नसुरक्षा नियमांच्या अंमलबजावणीच्या संदर्भात पाहणे महत्त्वाचे आहे. FDA आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी सण, धार्मिक कार्यक्रम आणि सामूहिक अन्नवाटपाच्या पार्श्वभूमीवरही अन्नाची गुणवत्ता आणि सुरक्षिततेवर भर दिला आहे.
यापूर्वीही FDA ने स्पष्ट केले आहे की कारवाईचा उद्देश धार्मिक किंवा सांस्कृतिक कार्यक्रमांवर निर्बंध आणणे नसून नागरिकांना सुरक्षित अन्न मिळणे सुनिश्चित करणे हा आहे.
मुंबईतील खाद्य व्यवसायांसाठी कठोर संदेश
जुहूतील तीन ISKCON आस्थापनांवरील कारवाईसोबतच FDA ने मुंबईतील इतर खाद्य व्यवसायांवरही कारवाई केली आहे. याच कालावधीत IRCTC शी संबंधित कुर्ला येथील Base Kitchen चा परवानाही स्वच्छता आणि अन्नसुरक्षेतील गंभीर त्रुटींमुळे निलंबित करण्यात आला.
त्यामुळे सणासुदीच्या काळात मोठ्या प्रमाणावर अन्न तयार करणाऱ्या रेस्टॉरंट, कॅटरिंग केंद्रे, खाद्यगृहे आणि इतर व्यवसायांवर FDAची नजर अधिक कडक राहण्याची शक्यता आहे.
थोडक्यात : महाराष्ट्र FDA ने जुहूतील ISKCON च्या तीन खाद्य आस्थापनांचे परवाने तात्काळ निलंबित केले आहेत. ३ सप्टेंबरच्या तपासणीत कीटकांचा प्रादुर्भाव, तुंबलेले नाले, Cold Storage मध्ये पाणी साचणे, कच्चे आणि तयार अन्न योग्यरीत्या वेगळे न ठेवणे, Food आणि Water Testing मधील त्रुटी, Pest Control ची कमतरता आणि कर्मचाऱ्यांच्या Medical Fitness, Vaccination व Training नोंदींचा अभाव आढळल्याचे FDA ने सांगितले. ISKCON ने त्रुटी दूर करण्यासाठी सुधारात्मक उपाय सुरू केल्याचे स्पष्ट केले आहे. ही कारवाई महाराष्ट्रातील अन्नसुरक्षेबाबत सुरू असलेल्या व्यापक कठोर अंमलबजावणी मोहिमेचा भाग आहे.