कल्याण, १६ सप्टेंबर : मुंबई महानगर प्रदेशातील ठाणे आणि कल्याण परिसराला थेट मराठवाड्याशी जोडणाऱ्या कल्याण-लातूर ‘जनकल्याण’ Expressway ला राज्य सरकारने मंजुरी दिल्याचे ताज्या वृत्तांमधून समोर आले आहे. सुमारे ४४२ किलोमीटर लांबीचा, सहापदरी आणि पूर्णपणे प्रवेश-नियंत्रित Greenfield Expressway उभारण्याचे नियोजन असून, प्रकल्पाचा अंदाजित खर्च सुमारे ₹३५,००० कोटी आहे. या प्रकल्पाची अंमलबजावणी महाराष्ट्र राज्य रस्ते विकास महामंडळ (MSRDC) मार्फत करण्यात येणार आहे.
कल्याण-लातूर प्रवासाचा कालावधी मोठ्या प्रमाणात कमी होण्याची अपेक्षा
सध्या कल्याण ते लातूर हा रस्ते प्रवास साधारण १० ते ११ तासांचा असल्याचे वृत्त आहे. प्रस्तावित Expressway पूर्ण झाल्यानंतर हा प्रवास सुमारे ४ तासांपर्यंत कमी होण्याची अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली आहे. त्यामुळे मुंबई महानगर प्रदेश आणि मराठवाडा यांच्यातील प्रवासी वाहतुकीबरोबरच मालवाहतुकीलाही वेग मिळू शकतो.
मुरबाड, माळशेज, अहिल्यानगर, बीडमार्गे लातूरपर्यंत मार्ग
प्रस्तावित मार्ग कल्याणपासून मुरबाड, माळशेज घाट, ओतूर, अहिल्यानगर, पाथर्डी, बीड, मांजरसुंभा आणि अंबाजोगाईमार्गे लातूरपर्यंत जाण्याचे नियोजन आहे. या मार्गामुळे ठाणे, कल्याण, अहिल्यानगर, बीड, धाराशिव आणि लातूर या भागांमधील दळणवळण अधिक वेगवान होण्याची अपेक्षा आहे.
माळशेज घाटात सुमारे ८ किमीचा बोगदा
या प्रकल्पातील महत्त्वाचा अभियांत्रिकी घटक म्हणजे माळशेज घाट परिसरातील सुमारे ८ किलोमीटर लांबीचा बोगदा. सह्याद्रीच्या डोंगररांगांमधून जाणाऱ्या विद्यमान वळणावळणाच्या मार्गाला पर्याय उपलब्ध करून देणे हा त्यामागील प्रमुख उद्देश आहे.
बोगद्यामुळे घाटातील वाहतूक, वळणे आणि प्रवासाचा वेळ कमी करण्यास मदत होण्याची अपेक्षा आहे. मात्र बोगद्याची अंतिम रचना, बांधकाम पद्धती आणि तांत्रिक तपशील प्रकल्पाच्या पुढील अभियांत्रिकी प्रक्रियेत निश्चित होणार आहेत.
Greenfield आणि Access-Controlled Expressway
हा मार्ग सहापदरी, Greenfield आणि पूर्णपणे Access-Controlled असणार आहे. म्हणजेच विद्यमान रस्त्याचे केवळ रुंदीकरण करण्याऐवजी स्वतंत्र नवीन द्रुतगती मार्ग उभारण्याची संकल्पना आहे.
प्रकल्पामुळे कल्याण आणि मराठवाड्यातील विविध भागांना जलद जोडणी मिळण्याबरोबरच महाराष्ट्रातील अन्य प्रमुख महामार्ग आणि द्रुतगती मार्गांच्या जाळ्याशीही संपर्क वाढवण्याचे नियोजन आहे.
मालवाहतुकीसाठीही महत्त्वाचा Corridor
कल्याण–लातूर मार्ग केवळ प्रवासी वाहतुकीपुरता मर्यादित न राहता Regional Logistics Network चा महत्त्वाचा दुवा ठरण्याची शक्यता आहे. मुंबई महानगर प्रदेशातील मोठी बाजारपेठ, औद्योगिक क्षेत्रे आणि बंदरांशी मराठवाड्याचा संपर्क अधिक वेगवान झाल्यास कृषी माल, औद्योगिक उत्पादन आणि अन्य मालवाहतुकीच्या हालचालींना फायदा होऊ शकतो.
काही वृत्तांनुसार या मार्गाची इतर प्रमुख महामार्ग आणि Corridor शी जोडणी करण्याचे नियोजन आहे. त्यामुळे भविष्यात कल्याण आणि मराठवाडा यांच्यातील दळणवळणाबरोबरच महाराष्ट्रातील विविध प्रदेशांमधील मालवाहतुकीचे जाळे अधिक मजबूत होण्याची शक्यता आहे.
इतर प्रमुख मार्गांशी जोडणीचे नियोजन
प्रस्तावित Expressway ला राज्यातील अन्य महत्त्वाच्या पायाभूत सुविधा प्रकल्पांशी जोडण्याचे नियोजन असल्याचे वृत्त आहे. लातूरच्या दिशेने नागपूर–गोवा शक्तिपीठ Expressway शी जोडणी प्रस्तावित असल्याचेही नमूद करण्यात आले आहे.
तसेच Mumbai Metropolitan Region कडे जाणाऱ्या अन्य प्रमुख मार्गांशी संपर्क निर्माण करण्याच्या दृष्टीने या Corridor चे नियोजन करण्यात येत असल्याचे विविध वृत्तांमध्ये नमूद आहे. मात्र या सर्व जोडण्यांचे अंतिम स्वरूप आणि Interchange ची रचना अधिकृत प्रकल्प कागदपत्रांनुसार स्पष्ट होणे अपेक्षित आहे.
कल्याण आणि परिसरासाठी काय बदलू शकतो?
कल्याणपासून मराठवाड्याकडे जाणाऱ्या या नव्या द्रुतगती मार्गामुळे कल्याण–मुरबाड परिसराचे प्रादेशिक Connectivity वाढण्याची शक्यता आहे. मोठ्या महामार्गाशी जोडणी झाल्याने Logistics, Warehousing आणि औद्योगिक हालचालींसाठी या पट्ट्याचे महत्त्व वाढू शकते.
मात्र या प्रकल्पामुळे स्थानिक पातळीवरील विकास किती वेगाने होईल, हे केवळ Expressway वर अवलंबून राहणार नाही. जमीन उपलब्धता, स्थानिक रस्ते, औद्योगिक गुंतवणूक, पाणी आणि अन्य नागरी पायाभूत सुविधा यांसारखे घटकही त्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतील.
जमीन संपादन आणि प्रत्यक्ष बांधकामाचे पुढील टप्पे महत्त्वाचे
राज्य सरकारच्या मान्यतेनंतर आता प्रकल्पाच्या पुढील प्रक्रियेला गती मिळण्याची अपेक्षा आहे. मात्र जमीन संपादन, अंतिम Alignment, पर्यावरणीय आणि अन्य वैधानिक मंजुरी, सविस्तर अभियांत्रिकी आराखडा, आर्थिक रचना, निविदा प्रक्रिया आणि प्रत्यक्ष Construction Timeline हे टप्पे अद्याप महत्त्वाचे आहेत.
त्यामुळे मंजुरी मिळाल्याचा अर्थ Expressway चे प्रत्यक्ष बांधकाम तातडीने सुरू झाले आहे, असा अर्थ काढणे योग्य ठरणार नाही. प्रकल्पाच्या पुढील अधिकृत घोषणांमधून बांधकामाचा कालावधी आणि अंमलबजावणीची रूपरेषा स्पष्ट होईल.
मराठवाडा–MMR दळणवळणाला नवा वेग मिळण्याची शक्यता
कल्याण–लातूर ‘जनकल्याण’ Expressway पूर्ण झाल्यास मुंबई महानगर प्रदेश आणि मराठवाडा यांच्यातील रस्ते दळणवळणाचे अंतर आणि प्रवासाचा कालावधी कमी करण्याच्या दृष्टीने हा महत्त्वाचा प्रकल्प ठरू शकतो. विशेषतः प्रवासी वाहतूक, कृषी मालाची वाहतूक, औद्योगिक पुरवठा साखळी आणि Logistics क्षेत्रासाठी याचा संभाव्य परिणाम महत्त्वाचा असेल.
मात्र या संभाव्य फायद्यांचे प्रत्यक्ष परिणाम प्रकल्पाची अंतिम रचना, बांधकामाचा वेग आणि जोडरस्त्यांचे जाळे किती प्रभावीपणे विकसित होते, यावर अवलंबून राहतील.
थोडक्यात : ४४२ किमी लांबीच्या, सहापदरी आणि Access-Controlled कल्याण-लातूर ‘जनकल्याण’ Expressway ला राज्य सरकारची मान्यता मिळाल्याचे ताज्या वृत्तांमधून समोर आले आहे. सुमारे ₹३५,००० कोटींच्या या प्रकल्पाची उभारणी MSRDC करणार असून, माळशेज घाटात सुमारे ८ किमीचा बोगदा प्रस्तावित आहे. Expressway पूर्ण झाल्यानंतर कल्याण–लातूर प्रवासाचा कालावधी १०-११ तासांवरून सुमारे ४ तासांपर्यंत कमी होण्याची अपेक्षा आहे. मात्र अंतिम Alignment, जमीन संपादन, वैधानिक मंजुरी आणि Construction Timeline याबाबत पुढील अधिकृत तपशील महत्त्वाचा राहणार आहे.