नवी दिल्ली, १७ सप्टेंबर : १५ ऑक्टोबर २०२६ पासून ₹२,००० पेक्षा जास्त रकमेच्या ठरावीक UPI व्यापारी व्यवहारांवर नवीन Merchant Discount Rate (MDR) लागू होणार आहे. इंधन खरेदीसाठी ₹२,००० पेक्षा जास्त रकमेच्या UPI व्यवहारावर ₹५ निश्चित MDR ठेवण्यात आला आहे. मात्र या शुल्कामुळे आपल्या आधीच मर्यादित नफ्यावर अतिरिक्त भार पडणार असल्याचे सांगत देशभरातील पेट्रोल पंप चालकांनी विरोध दर्शवला आहे.
₹२,००० वरील UPI व्यवहार स्वीकारणे बंद करण्याचा इशारा
पेट्रोल पंप चालकांनी केंद्र सरकारकडून शुल्कातून पूर्णपणे सूट न मिळाल्यास ₹२,००० आणि त्यापेक्षा जास्त रकमेचे UPI व्यवहार स्वीकारणे बंद करून रोख रक्कम स्वीकारण्याचा इशारा दिला आहे.
फेडरेशन ऑफ ऑल इंडिया पेट्रोलियम ट्रेडर्सच्या प्रतिनिधींनी इंधन विक्रेत्यांना MDR मधून सूट देण्याची मागणी केली आहे.
पेट्रोल विक्रेत्यांचे नफ्याचे प्रमाण मर्यादित
पेट्रोल पंप चालकांच्या म्हणण्यानुसार, त्यांच्या नफ्याचे प्रमाण आधीच मर्यादित आहे. उपलब्ध माहितीनुसार पेट्रोलियम विक्रेत्यांचे नफ्याचे प्रमाण सुमारे ₹२.४० ते ₹३.४० प्रति लिटर आहे.
त्यामुळे प्रत्येक मोठ्या UPI व्यवहारावर ₹५ MDR भरावा लागल्यास विशेषतः मोठ्या प्रमाणावर डिजिटल व्यवहार करणाऱ्या पेट्रोल पंपांवर अतिरिक्त आर्थिक भार पडू शकतो, अशी व्यापाऱ्यांची भूमिका आहे.
महाराष्ट्रासह अनेक राज्यांतील पेट्रोल पंप चालकांचा विरोध
दिल्ली-एनसीआर, पंजाब, उत्तर प्रदेश, महाराष्ट्र, कर्नाटक आणि राजस्थानातील पेट्रोल पंप चालकांनी या शुल्काबाबत चिंता व्यक्त केल्याचे वृत्त आहे.
अखिल कर्नाटक फेडरेशन ऑफ पेट्रोलियम ट्रेडर्सनेही केंद्र सरकार आणि सरकारी तेल कंपन्यांकडे MDR मधून पूर्ण सूट देण्याची मागणी केली आहे.
इंधनाच्या दरावर पेट्रोल पंप चालकांचे पूर्ण नियंत्रण नाही
पेट्रोल पंप चालकांनी आणखी एक महत्त्वाचा मुद्दा मांडला आहे. पेट्रोल आणि डिझेलचे विक्री दर संबंधित तेल विपणन कंपन्यांकडून निश्चित केले जातात. त्यामुळे डिजिटल व्यवहाराचा खर्च वाढल्यास तो खर्च पेट्रोल किंवा डिझेलच्या विक्री किमतीत सहजपणे वाढवता येत नाही, असे व्यापारी संघटनांचे म्हणणे आहे.
नवीन MDR ग्राहकांकडून थेट घेण्याचा नियम नाही
नव्या व्यवस्थेनुसार MDR हा व्यापारी व्यवहार प्रणालीतील शुल्क आहे. सामान्य ग्राहकाकडून UPI वापरासाठी स्वतंत्र शुल्क आकारण्याची तरतूद नाही.
१५ ऑक्टोबरपासून ₹२,००० पेक्षा जास्त रकमेच्या पात्र व्यापारी UPI व्यवहारांवर सामान्यतः ०.४% MDR लागू होईल; मात्र इंधनासारख्या काही विशिष्ट क्षेत्रांसाठी ₹५ निश्चित MDR ठेवण्यात आला आहे.
UPI वापरावर याचा परिणाम होणार का?
पेट्रोल पंप चालकांनी प्रत्यक्षात ₹२,००० वरील UPI व्यवहार स्वीकारणे बंद केले, तर मोठ्या प्रमाणावर इंधन भरणाऱ्या ग्राहकांना रोख रक्कम किंवा अन्य देयक पद्धतीचा वापर करावा लागू शकतो.
मात्र सध्या हा पेट्रोल पंप चालक संघटनांचा इशारा आहे. १५ ऑक्टोबरपासून देशभरातील सर्व पेट्रोल पंपांवर ₹२,००० वरील UPI व्यवहार बंद होतील, असा कोणताही अंतिम निर्णय झाल्याची माहिती उपलब्ध नाही.
केंद्र आणि तेल कंपन्यांकडून सूट मागणी
पेट्रोलियम व्यापारी संघटनांनी केंद्र सरकार तसेच सरकारी तेल विपणन कंपन्यांकडे या शुल्कातून इंधन विक्रेत्यांना पूर्ण सूट देण्याची मागणी केली आहे.
त्यांच्या मते पेट्रोल पंप व्यवसायाची रचना इतर किरकोळ व्यवसायांपेक्षा वेगळी आहे. इंधनाच्या किंमती आणि विक्रेत्यांचे कमिशन निश्चित असल्याने अतिरिक्त डिजिटल व्यवहार शुल्काचा परिणाम थेट त्यांच्या नफ्यावर होऊ शकतो.
थोडक्यात : १५ ऑक्टोबर २०२६ पासून ₹२,००० पेक्षा जास्त इंधन खरेदीच्या UPI व्यवहारांवर ₹५ MDR लागू होणार आहे. या शुल्काला देशभरातील पेट्रोल पंप चालक संघटनांनी विरोध केला असून, शुल्कातून सूट न मिळाल्यास ₹२,००० वरील UPI व्यवहार स्वीकारणे बंद करून रोख रक्कम स्वीकारण्याचा इशारा देण्यात आला आहे. मात्र सध्या हा व्यापारी संघटनांचा इशारा असून, देशभरातील सर्व पेट्रोल पंपांवर UPI बंद करण्याचा अंतिम निर्णय झालेला नाही.