मुंबई, १३ नोव्हेंबर : दिवाळीचा सण म्हणजे रोषणाई, आनंद आणि फटाक्यांची आतषबाजी; मात्र याच उत्सवाच्या काळात अग्निसुरक्षेचा प्रश्न पुन्हा एकदा ऐरणीवर आला आहे. ६ ते १० नोव्हेंबर या पाच दिवसांच्या कालावधीत मुंबई महानगर प्रदेशात एक हजारांहून अधिक आगींच्या घटना घडल्याची माहिती समोर आली आहे. या घटनांमध्ये फटाक्यांमुळे लागलेल्या आगींचे प्रमाण लक्षणीय असल्याने अग्निशमन दलांवर मोठा कामाचा ताण निर्माण झाला. कल्याण-डोंबिवली, मिरा-भाईंदर आणि ठाणे या शहरांमधील आकडेवारी स्थानिक अग्निसुरक्षा व्यवस्थेसमोरील आव्हान अधोरेखित करते.
पाच दिवसांत मुंबई महानगर प्रदेशात हजाराहून अधिक आगी
दिवाळीच्या काळातील आगींच्या घटनांचा एकत्रित आढावा घेतल्यास ६ ते १० नोव्हेंबरदरम्यान मुंबई महानगर प्रदेशात एक हजारांहून अधिक आगींच्या घटना नोंदवण्यात आल्या. या आकडेवारीत विविध शहरांमधील अग्निशमन यंत्रणांकडे आलेल्या कॉल आणि नोंदवलेल्या घटनांचा समावेश आहे. विशेष म्हणजे, अनेक ठिकाणी फटाक्यांमुळे इमारती, घरे, दुकाने, वाहनांचे परिसर आणि मोकळ्या जागांमध्ये आग लागल्याच्या घटना घडल्याचे वृत्त आहे.
कल्याण-डोंबिवलीत ११८ घटनांची नोंद
कल्याण-डोंबिवली महानगरपालिका क्षेत्रात या पाच दिवसांत आगींच्या ११८ घटना नोंदवण्यात आल्याचे वृत्त आहे. दिवाळीच्या काळात निवासी इमारती, बाजारपेठा, दुकाने आणि वाहनांची वर्दळ असलेल्या परिसरांमध्ये फटाक्यांचा वापर वाढतो. अशा परिस्थितीत निष्काळजीपणे फटाके फोडल्यास आग लागण्याचा धोका निर्माण होतो. कल्याण-डोंबिवलीतील ११८ घटनांचा आकडा शहरातील अग्निशमन यंत्रणेच्या सतर्कतेची आणि आपत्कालीन प्रतिसाद क्षमतेची गरज अधोरेखित करतो.
यापूर्वी कल्याण-डोंबिवलीत दिवाळीच्या काळात अवघ्या सात तासांत ७० आगींच्या घटना घडल्याची माहिती समोर आली होती. मात्र, तो आकडा सात तासांच्या विशिष्ट कालावधीतील होता, तर ११८ हा आकडा ६ ते १० नोव्हेंबर या पाच दिवसांचा आहे. त्यामुळे या दोन्ही आकड्यांची थेट तुलना करता येणार नाही. वेगवेगळ्या कालावधीतील या नोंदी एकत्रितपणे पाहिल्यास दिवाळीच्या काळात अग्निशमन यंत्रणेवर किती मोठा ताण निर्माण झाला, याची कल्पना येते.
मिरा-भाईंदरमध्ये सर्वाधिक १६० घटनांची नोंद
मुंबई महानगर प्रदेशातील मिरा-भाईंदर परिसरात पाच दिवसांत आगींच्या १६० घटना नोंदवल्याचे वृत्त आहे. हा आकडा संबंधित शहरांमधील घटनांच्या प्रमाणाकडे लक्ष वेधतो. वाढती नागरी वस्ती, निवासी संकुले, व्यावसायिक आस्थापना आणि फटाक्यांचा वापर यामुळे सणासुदीच्या काळात अग्निसुरक्षेचे नियोजन महत्त्वाचे ठरते. अशा घटनांमध्ये तातडीने अग्निशमन दल पोहोचणे, आग इतर ठिकाणी पसरण्यापासून रोखणे आणि नागरिकांना सुरक्षित बाहेर काढणे या बाबींना विशेष महत्त्व असते.
ठाणे शहरात सुमारे ९० आगींच्या घटना
ठाणे शहरातही या पाच दिवसांच्या कालावधीत सुमारे ९० आगींच्या घटनांची नोंद झाल्याचे वृत्त आहे. निवासी इमारती आणि दाट लोकवस्तीच्या भागांमध्ये फटाक्यांमुळे आग लागल्यास तिचा प्रसार होण्याचा धोका अधिक असतो. त्यामुळे नागरिकांनी इमारतींच्या प्रवेशद्वारांजवळ, वाहनतळांमध्ये, जिन्यांमध्ये तसेच विद्युत उपकरणांच्या आसपास फटाके फोडणे टाळणे आवश्यक आहे. अग्निशमन यंत्रणांनीही सणासुदीच्या काळात वाढणाऱ्या कॉलचा विचार करून मनुष्यबळ, वाहने आणि आवश्यक उपकरणांची सज्जता ठेवणे महत्त्वाचे ठरते.
मुंबईत पाच दिवसांत ४९९ अग्निशमन कॉल
मुंबई अग्निशमन दलाला ६ ते १० नोव्हेंबरदरम्यान एकूण ४९९ अग्निशमन कॉल प्राप्त झाले. त्यापैकी ३३३ घटना फटाक्यांशी संबंधित असल्याचे वृत्त आहे. म्हणजेच एकूण कॉलपैकी सुमारे ६७ टक्के कॉल फटाक्यांमुळे लागलेल्या आगींसाठी होते. ही आकडेवारी दिवाळीच्या काळात फटाक्यांचा वापर आणि अग्निसुरक्षेचा धोका यांच्यातील संबंध स्पष्ट करते.
विशेष म्हणजे, ९ नोव्हेंबर रोजी मुंबई अग्निशमन दलाला एकाच दिवसात १६६ कॉल प्राप्त झाले. त्यापैकी १४४ कॉल फटाक्यांमुळे लागलेल्या आगींशी संबंधित होते. एका दिवसातील या मोठ्या संख्येमुळे अग्निशमन दलाच्या प्रतिसाद यंत्रणेवर अचानक किती मोठा ताण येऊ शकतो, हे स्पष्ट होते. एकाच वेळी अनेक ठिकाणी आगीच्या घटना घडल्यास प्रत्येक ठिकाणी वेळेत मदत पोहोचवणे हे प्रशासनासमोर मोठे आव्हान ठरते.
फटाक्यांच्या नियमभंगाप्रकरणी ठाणे पोलिसांची कारवाई
दिवाळीच्या काळात फटाके फोडण्यासंदर्भातील नियमांचे उल्लंघन रोखण्यासाठी पोलिसांकडूनही कारवाई करण्यात आली. ८ ते १० नोव्हेंबर या कालावधीत ठाणे पोलिसांनी नियमांचे उल्लंघन केल्याप्रकरणी १६२ गुन्हे नोंदवल्याचे वृत्त आहे. फटाके फोडण्याच्या वेळा, सुरक्षित अंतर आणि सार्वजनिक ठिकाणी होणारा त्रास यांसंदर्भातील नियमांचे पालन करणे आवश्यक आहे. पोलिसांच्या कारवाईमुळे नियमभंगाच्या घटनांवर नियंत्रण ठेवण्याचा प्रयत्न झाला असला, तरी नागरिकांचा सक्रिय सहभाग आणि जबाबदार वर्तनही तितकेच महत्त्वाचे आहे.
फटाक्यांमुळे आग लागण्याचे प्रमुख धोके
फटाक्यांमधून निघणाऱ्या ठिणग्या आसपासच्या ज्वलनशील वस्तूंवर पडल्यास आग लागण्याची शक्यता असते. कागद, कापड, प्लास्टिक, पडदे, सजावटीचे साहित्य, वाहनांचे कव्हर आणि इमारतींच्या बाहेरील सजावटीच्या वस्तू सहज पेट घेऊ शकतात. फटाके उडवताना ते वाहनतळ, दुकाने, गॅस सिलिंडर ठेवण्याची ठिकाणे, विद्युत तारा किंवा गर्दीच्या परिसरांपासून दूर ठेवणे आवश्यक आहे.
विशेषतः उंच इमारतींच्या परिसरात फटाके फोडताना अधिक काळजी घेणे गरजेचे आहे. बाल्कनी, खिडक्या आणि टेरेसवर पडणाऱ्या ठिणग्यांमुळे घरातील वस्तूंना आग लागू शकते. त्यामुळे फटाके फोडताना सुरक्षित मोकळी जागा निवडणे, लहान मुलांवर प्रौढांनी देखरेख ठेवणे आणि जवळ पाण्याची बादली किंवा अग्निशमन साधन उपलब्ध ठेवणे आवश्यक आहे.
अग्निशमन यंत्रणेच्या सज्जतेची कसोटी
दिवाळीच्या पाच दिवसांतील घटनांमुळे मुंबई महानगर प्रदेशातील अग्निशमन यंत्रणांच्या क्षमतेचा आणि सज्जतेचा प्रश्न महत्त्वाचा ठरला आहे. मोठ्या शहरांमध्ये एकाच वेळी अनेक ठिकाणी आग लागल्यास अग्निशमन दलाच्या वाहनांची उपलब्धता, घटनास्थळापर्यंत पोहोचण्यासाठी लागणारा वेळ, पाण्याची उपलब्धता आणि स्थानिक पातळीवरील मदतव्यवस्था या सर्व बाबी निर्णायक ठरतात.
यापुढे सणासुदीच्या काळात संवेदनशील भागांची पूर्वतयारी, अग्निशमन वाहनांची नियोजनबद्ध तैनाती, आपत्कालीन संपर्कव्यवस्थेची माहिती आणि नागरिकांमध्ये जनजागृती यांना प्राधान्य देणे आवश्यक आहे. केवळ घटना घडल्यानंतर मदत पोहोचवण्यापेक्षा आग लागण्यापूर्वी प्रतिबंधात्मक उपाययोजना करणे अधिक प्रभावी ठरू शकते.
आकडेवारीतून मिळणारा अग्निसुरक्षेचा इशारा
मुंबई, ठाणे, कल्याण-डोंबिवली आणि मिरा-भाईंदरमधील घटनांची एकत्रित आकडेवारी पाहता दिवाळीच्या काळातील फटाक्यांच्या वापरामुळे अग्निशमन यंत्रणांवर अतिरिक्त ताण निर्माण झाल्याचे स्पष्ट होते. विशेषतः मुंबईतील ४९९ कॉलपैकी ३३३ कॉल फटाक्यांशी संबंधित असणे ही बाब चिंताजनक आहे. त्याचप्रमाणे कल्याण-डोंबिवलीतील ११८, मिरा-भाईंदरमधील १६० आणि ठाण्यातील सुमारे ९० घटनांची नोंद स्थानिक प्रशासनासाठी महत्त्वाची ठरते.
दिवाळीचा आनंद साजरा करताना नागरिकांनी सुरक्षिततेचे नियम पाळणे, सार्वजनिक ठिकाणी निष्काळजीपणे फटाके न फोडणे आणि आग लागल्यास तातडीने अग्निशमन दलाला कळवणे आवश्यक आहे. उत्सवाचा आनंद कायम ठेवण्यासाठी नागरिकांची जबाबदारी आणि प्रशासनाची सज्जता या दोन्हींची सांगड घालणे गरजेचे आहे.
थोडक्यात :
-
६ ते १० नोव्हेंबर या पाच दिवसांत मुंबई महानगर प्रदेशात एक हजारांहून अधिक आगींच्या घटना घडल्याचे वृत्त.
-
कल्याण-डोंबिवलीत ११८, मिरा-भाईंदरमध्ये १६० आणि ठाणे शहरात सुमारे ९० घटनांची नोंद.
-
मुंबई अग्निशमन दलाला पाच दिवसांत ४९९ कॉल; त्यापैकी ३३३ कॉल फटाक्यांशी संबंधित.
-
९ नोव्हेंबर रोजी मुंबईत एकाच दिवशी १६६ अग्निशमन कॉल आले; त्यापैकी १४४ फटाक्यांमुळे लागलेल्या आगींसाठी होते.
-
ठाणे पोलिसांनी ८ ते १० नोव्हेंबरदरम्यान फटाक्यांच्या नियमभंगाप्रकरणी १६२ गुन्हे नोंदवले.
-
कल्याण-डोंबिवलीतील सात तासांतील ७० घटनांचा पूर्वीचा आकडा आणि पाच दिवसांतील ११८ घटनांचा आकडा वेगवेगळ्या कालावधींचा आहे.
-
दिवाळीतील घटनांनी अग्निसुरक्षा, प्रतिबंधात्मक उपाययोजना आणि अग्निशमन दलाच्या सज्जतेचे महत्त्व अधोरेखित केले आहे.