जपानकडून भारतीय आंब्यांच्या आयातीवर तात्पुरती बंदी; हापूस, केसरसह प्रमुख आंबा निर्यातीला मोठा फटका !

टोकियो / नवी दिल्ली, २९ मे — भारताच्या आंबा निर्यात क्षेत्राला मोठा धक्का बसला असून, जपानने चालू हंगामासाठी भारतातून होणाऱ्या ताज्या आंब्यांच्या आयातीवर तात्पुरती बंदी घातली आहे. जपानी Plant Quarantine अधिकाऱ्यांनी मार्च महिन्यात भारतातील उपचार केंद्रांची (Treatment Facilities) तपासणी केल्यानंतर Fumigation आणि निर्जंतुकीकरण प्रक्रियेत गंभीर त्रुटी आढळल्याचे सांगितले आहे.

या निर्णयामुळे भारतातील लोकप्रिय :

• हापूस (Alphonso)
• केसर (Kesar)
• लंगडा (Langra)
• बंगनपल्ली (Banganapalli)
• चौसा (Chausa)
• मल्लिका (Mallika)

या प्रमुख आंबा जातींच्या निर्यातीवर परिणाम झाला आहे. विशेषतः जपानमध्ये हापूस आणि केसर आंब्यांना मोठी मागणी असल्याने महाराष्ट्रातील निर्यातदार आणि उत्पादकांमध्ये चिंता व्यक्त केली जात आहे.

माहितीनुसार, मार्च २०२६ मध्ये जपानी Quarantine अधिकाऱ्यांनी भारतातील Vapour Heat Treatment (VHT) आणि इतर निर्यातपूर्व प्रक्रिया केंद्रांची तपासणी केली होती. या तपासणीदरम्यान कीटकनियंत्रण, Fumigation आणि निर्जंतुकीकरण प्रक्रियेत काही उणिवा आढळल्याने जपानने आयात थांबवण्याचा निर्णय घेतला.

Yokohama Plant Protection Association ने जारी केलेल्या सूचनेनुसार, २५ मार्च २०२६ नंतर जारी करण्यात आलेल्या भारतीय तपासणी प्रमाणपत्रांसह पाठवण्यात आलेल्या आंबा खेपा स्वीकारल्या जाणार नाहीत, असे स्पष्ट करण्यात आले आहे. भारतातील प्रक्रिया आणि तपासणी प्रणालीबाबत समाधानकारक सुधारणा झाल्याचे पुरावे मिळेपर्यंत ही बंदी कायम राहू शकते, असेही सांगण्यात आले आहे.

विशेष म्हणजे, जपानने यापूर्वी १९८६ मध्ये भारतीय आंब्यांवर बंदी घातली होती. जवळपास दोन दशकांच्या प्रयत्नांनंतर २००६ मध्ये ही बंदी हटवण्यात आली होती. आता सुमारे २० वर्षांनंतर पुन्हा एकदा भारतीय आंब्यांच्या निर्यातीसमोर मोठे आव्हान निर्माण झाले आहे.

निर्यातदारांच्या मते, हा निर्णय अत्यंत संवेदनशील काळात आला आहे कारण एप्रिल ते जून हा भारतीय आंबा निर्यातीचा सर्वात महत्त्वाचा हंगाम मानला जातो. वाढते हवाई मालवाहतूक खर्च, हवामानातील बदल आणि उत्पादनातील अडचणी यांचा सामना करणाऱ्या निर्यातदारांवर आता या निर्णयाचा अतिरिक्त परिणाम होणार आहे.

तज्ज्ञांच्या मते, जपान हा भारतीय आंब्यांसाठी प्रीमियम निर्यात बाजार मानला जातो. त्यामुळे या बंदीचा परिणाम केवळ निर्यातदारांवरच नव्हे, तर उच्च दर्जाच्या आंबा उत्पादन साखळीवर आणि संबंधित शेतकऱ्यांवरही होऊ शकतो.

एकूणच, जपानने भारतीय आंब्यांच्या आयातीवर घातलेली तात्पुरती बंदी ही भारताच्या कृषी निर्यात क्षेत्रासाठी महत्त्वाची घडामोड मानली जात असून, निर्यात पुन्हा सुरू करण्यासाठी भारताला Quarantine Standards, Fumigation प्रक्रिया आणि Export Treatment Protocols अधिक मजबूत करण्याची गरज असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.