नवी दिल्ली, २६ जून : परदेश प्रवासाचे नियोजन करणाऱ्या नागरिकांसाठी महत्त्वाची बातमी आहे. केंद्र सरकारने पासपोर्ट आणि संबंधित प्रवासी दस्तऐवजांच्या शुल्कामध्ये मोठी वाढ जाहीर केली असून, हे नवे दर १ जुलै २०२६ पासून देशभर लागू होणार आहेत. परराष्ट्र मंत्रालयाने (MEA) Passports (Amendment) Rules, 2026 अंतर्गत अधिसूचना जारी करत शुल्क रचनेत बदल केला आहे. या निर्णयामुळे नवीन पासपोर्ट, पासपोर्टचे नूतनीकरण (Reissue), Tatkaal सेवा तसेच इतर अनेक पासपोर्ट सेवांसाठी नागरिकांना अधिक शुल्क भरावे लागणार आहे.
सामान्य पासपोर्टसाठी ₹१,००० ची वाढ
नवीन नियमांनुसार, ३६ पानांच्या सामान्य (Normal Category) पासपोर्टसाठीचे शुल्क ₹१,५०० वरून थेट ₹२,५०० करण्यात आले आहे. ही वाढ नवीन पासपोर्ट तसेच पासपोर्टच्या नूतनीकरणासाठीही लागू असेल. सुमारे ६७ टक्क्यांची ही वाढ गेल्या अनेक वर्षांतील सर्वात मोठ्या शुल्कवाढींपैकी एक मानली जात आहे.
Tatkaal सेवेसाठी आता ₹५,०००
त्वरित पासपोर्ट मिळविण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या Tatkaal सेवेसाठीही शुल्कात मोठी वाढ करण्यात आली आहे. ३६ पानांच्या Tatkaal पासपोर्टसाठीचे शुल्क ₹३,५०० वरून ₹५,००० करण्यात आले आहे. त्यामुळे तातडीने पासपोर्ट आवश्यक असलेल्या अर्जदारांना यापुढे अधिक खर्च करावा लागणार आहे.
६० पानांच्या पासपोर्टचे दरही वाढले
अधिक प्रवास करणाऱ्या नागरिकांसाठी उपलब्ध असलेल्या ६० पानांच्या पासपोर्टचे शुल्कही वाढविण्यात आले आहे. नव्या दरांनुसार सामान्य श्रेणीत ६० पानांच्या पासपोर्टसाठी ₹३,५००, तर Tatkaal श्रेणीत ₹६,००० शुल्क आकारले जाणार आहे. यापूर्वी हे शुल्क अनुक्रमे ₹२,००० आणि ₹४,००० होते.
इतर सेवांवरही परिणाम
शुल्कवाढ केवळ नवीन पासपोर्टपुरती मर्यादित नाही. पासपोर्ट हरवणे, खराब होणे, पुनर्जारी (Reissue), Police Clearance Certificate (PCC) आणि इतर प्रवासी दस्तऐवजांच्या सेवांवरही नव्या शुल्काचा परिणाम होणार आहे. हे नवे दर भारतातील तसेच परदेशातील भारतीय दूतावास आणि वाणिज्य दूतावासांमार्फत करण्यात येणाऱ्या अर्जांनाही लागू होतील.
१४ वर्षांनंतर शुल्कात मोठा बदल
पासपोर्ट शुल्कामध्ये यापूर्वी २०१२ मध्ये बदल करण्यात आला होता. त्यानंतर तब्बल १४ वर्षांनी शुल्क रचनेत व्यापक सुधारणा करण्यात आली आहे. सरकारच्या मते, सेवा वितरणाचा वाढलेला खर्च, तांत्रिक सुधारणा आणि पासपोर्ट सेवा अधिक सक्षम करण्यासाठी हा निर्णय घेण्यात आला आहे.
१ जुलैपूर्वी अर्ज केल्यास जुने दर लागू
परराष्ट्र मंत्रालयाच्या अधिसूचनेनुसार, ३० जून २०२६ पर्यंत दाखल केलेल्या अर्जांवर जुने शुल्क लागू राहील, तर १ जुलैपासून प्राप्त होणाऱ्या सर्व अर्जांसाठी नवीन शुल्क आकारले जाईल. त्यामुळे ज्यांना लवकरच पासपोर्ट काढायचा किंवा नूतनीकरण करायचे आहे, त्यांनी शक्य असल्यास ३० जूनपूर्वी अर्ज करण्याचा सल्ला तज्ज्ञांकडून दिला जात आहे.
ई-पासपोर्ट सेवांचा विस्तार सुरूच
दरम्यान, देशभरात ई-पासपोर्ट (e-Passport) सेवा टप्प्याटप्प्याने विस्तारत असून, भविष्यात अधिक सुरक्षित आणि आधुनिक पासपोर्ट व्यवस्था विकसित करण्यावर सरकारचा भर आहे. वाढीव शुल्कातून पासपोर्ट सेवा अधिक कार्यक्षम आणि तंत्रज्ञानाधारित करण्यास मदत होईल, असे अधिकृत सूत्रांनी सांगितले आहे.
नवीन पासपोर्ट शुल्क (१ जुलै २०२६ पासून)
३६ पानांचा सामान्य पासपोर्ट – ₹२,५०० (पूर्वी ₹१,५००)
३६ पानांचा Tatkaal पासपोर्ट – ₹५,००० (पूर्वी ₹३,५००)
६० पानांचा सामान्य पासपोर्ट – ₹३,५०० (पूर्वी ₹२,०००)
६० पानांचा Tatkaal पासपोर्ट – ₹६,००० (पूर्वी ₹४,०००)