मुंबई, १६ सप्टेंबर : रुग्णालयांमध्ये उपचारादरम्यान वापरल्या जाणाऱ्या Medical Consumables च्या खरेदी किंमती आणि Printed MRP मधील मोठ्या तफावतीचा मुद्दा महाराष्ट्र FDA चे आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी केंद्र सरकारसमोर मांडला आहे. महाराष्ट्र FDA च्या सर्वेक्षणात काही रुग्णालयीन उपकरणांमध्ये Trade Price आणि Printed MRP यांच्यात तब्बल २,८४१% पर्यंतची तफावत आढळल्याचे समोर आले आहे. यानंतर मुंढे यांनी Department of Pharmaceuticals आणि National Pharmaceutical Pricing Authority (NPPA) कडे या किंमत रचनेचा आढावा घेऊन आवश्यक नियामक उपाययोजना करण्याची मागणी केली आहे.
₹११.०५ च्या IV Set ची MRP ₹३२५
महाराष्ट्र FDA च्या सर्वेक्षणात IV Infusion Set चे एक उदाहरण समोर आले आहे. संबंधित उत्पादनाची Trade Price ₹११.०५ असून त्यावर Printed MRP ₹३२५ असल्याचे आढळले. या किंमत फरकाचे प्रमाण २,८४१% असल्याचे सर्वेक्षणातील आकडेवारीत नमूद करण्यात आले आहे.
या आकडेवारीचा अर्थ असा नाही की प्रत्येक रुग्णालयाने प्रत्येक रुग्णाकडून ₹३२५च आकारले. उपलब्ध वृत्तांनुसार सर्वेक्षणाने मुख्यतः Trade Procurement Price आणि Printed MRP यांच्यातील तफावत अधोरेखित केली आहे.
Syringe आणि Catheter च्या किंमतीतही मोठी तफावत
सर्वेक्षणात इतर Medical Consumables बाबतही मोठी किंमत दरी आढळली.
१० ml Syringe ची Procurement Price ₹६.७५ असताना तिची Printed MRP ₹५७.२० असल्याचे आढळले. त्याचप्रमाणे Catheter ची Procurement Price ₹२९.४१ असून त्याची Printed MRP ₹३१० असल्याचे सर्वेक्षणात नमूद करण्यात आले आहे.
याशिवाय Nebuliser आणि Oxygen Mask यांसारख्या काही वस्तूंमध्येही Procurement Price आणि MRP मध्ये मोठी तफावत आढळल्याचे अहवालात नमूद आहे.
‘रुग्णांकडे किंमत तपासण्याची संधी नसते’
तुकाराम मुंढे यांनी या प्रश्नाकडे केवळ Pricing Issue म्हणून न पाहता Patient Protection आणि Public Health च्या दृष्टिकोनातून पाहण्याची गरज व्यक्त केली आहे.
त्यांच्या म्हणण्यानुसार, रुग्णालयात उपचार घेत असताना IV Set, Syringe किंवा Catheter यांसारख्या आवश्यक वस्तूंची किंमत तपासणे, पर्याय शोधणे किंवा त्यावर वाटाघाटी करणे रुग्णाला प्रत्यक्षात शक्य नसते. त्यामुळे उत्पादनाची वास्तविक किंमत आणि रुग्णाला आकारली जाणारी किंमत यातील दरी पारदर्शक असणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी अधोरेखित केले.
DPCO अंतर्गत नियमनाचा मुद्दा
मुंढे यांनी Drugs (Prices Control) Order, 2013 (DPCO) अंतर्गत काही आवश्यक Medical Devices आणि Hospital Consumables ना प्रभावी किंमत नियंत्रणाच्या चौकटीत आणण्याची मागणी केली आहे.
सध्या Scheduled Medicines आणि काही विशिष्ट Medical Devices वर Ceiling Price व्यवस्था लागू आहे; मात्र अनेक Hospital Consumables साठी त्याच स्वरूपाची थेट किंमत मर्यादा अस्तित्वात नसल्याचा मुद्दा त्यांनी मांडला आहे.
त्यामुळे काही Medical Devices साठी Trade Margin Cap, Structured Price Monitoring आणि Inter-Agency Review यांसारख्या उपायांचा विचार करण्याची शिफारस केंद्राकडे करण्यात आली आहे.
NPPA कडून किंमत रचनेचा आढावा
या प्रकरणात NPPA कडूनही किंमत तफावतीचा आढावा घेतला जात असल्याचे वृत्त आहे. उपलब्ध माहितीनुसार उत्पादक आणि Supply Chain मधील मध्यस्थांकडून किती Margin जोडला जातो, याची तपासणी करण्यासाठी Company Filings आणि अन्य Price Data ची तुलना केली जात आहे.
याशिवाय पंजाब, राजस्थान आणि तमिळनाडू येथील Drug Control Authorities कडूनही Medical Device Pricing संदर्भात अशाच प्रकारच्या बाबी केंद्राच्या निदर्शनास आणून देण्यात आल्याचे अहवालात नमूद आहे.
‘हे पर्यायी खरेदीचे उत्पादन नाही’
Hospitalised Patient साठी IV Set, Syringe, Catheter किंवा अन्य Consumables ही उपचार प्रक्रियेचा भाग असतात. त्यामुळे ग्राहकाच्या हातात सामान्य Retail Shopping प्रमाणे Price Comparison किंवा Alternative Product निवडण्याची संधी मर्यादित असते.
याच कारणामुळे अशा उत्पादनांच्या किंमतीमध्ये पारदर्शकता आणि योग्य नियमन आवश्यक असल्याचा मुद्दा मुंढे यांनी मांडला आहे.
Hospital Industry कडूनही किंमत नियंत्रणाबाबत भूमिका
Medical Consumables वर नियमन करण्याचा प्रस्ताव पुढे येत असताना Hospital Industry च्या बाजूनेही किंमत पारदर्शकता आणि आर्थिक व्यवहार्यता यांच्यात समतोल राखण्याची गरज व्यक्त करण्यात आली आहे.
Hospital Infrastructure, Technology, Staffing आणि Patient Safety यासाठी रुग्णालयांना खर्च करावा लागतो. त्यामुळे कोणतीही नवीन Pricing Regulation तयार करताना संपूर्ण Healthcare Ecosystemचा विचार करणे आवश्यक असल्याचे Hospital Industry प्रतिनिधींनी नमूद केले आहे.
केंद्राच्या निर्णयाकडे लक्ष
महाराष्ट्र FDA कडून मांडण्यात आलेल्या या मुद्द्यानंतर आता Department of Pharmaceuticals आणि NPPA पुढे कोणती नियामक पावले उचलतात, याकडे लक्ष लागले आहे.
Trade Margin वर मर्यादा, विशिष्ट Medical Devices साठी Price Monitoring किंवा DPCO अंतर्गत अधिक प्रभावी नियमन यापैकी कोणता पर्याय स्वीकारला जातो, हे पुढील प्रक्रियेत स्पष्ट होऊ शकते. सध्या मात्र हा नियमनासाठी केलेला प्रस्ताव आणि किंमत तफावतीचा सर्वेक्षणाधारित मुद्दा आहे; नवीन किंमत मर्यादा लागू झाल्याची घोषणा झालेली नाही.
रुग्णांसाठी पारदर्शक Billing ची गरज
या प्रकरणामुळे Hospital Billing मधील Medical Consumables च्या किंमत पारदर्शकतेचा प्रश्न पुन्हा ऐरणीवर आला आहे. रुग्ण आणि त्यांच्या कुटुंबीयांना उपचारादरम्यान वापरल्या जाणाऱ्या वस्तूंची किंमत, त्यांचा प्रकार आणि Billing मध्ये आकारलेली रक्कम समजणे महत्त्वाचे ठरते.
महाराष्ट्र FDA च्या सर्वेक्षणातील आकडेवारीमुळे Trade Price, Printed MRP आणि अंतिम Patient Billing या तीन स्तरांमधील संबंध अधिक स्पष्ट करण्याची गरज अधोरेखित झाली आहे.
थोडक्यात : महाराष्ट्र FDA च्या सर्वेक्षणात एका IV Infusion Set ची Trade Price ₹११.०५ आणि Printed MRP ₹३२५ असल्याचे आढळले असून, या प्रकरणात २,८४१% पर्यंतची किंमत तफावत नोंदवण्यात आली आहे. Syringe आणि Catheter मध्येही मोठी दरी आढळली. FDA आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी Department of Pharmaceuticals आणि NPPA कडे किंमत व्यवस्थेचा आढावा, Trade Margin नियंत्रण आणि Medical Devices साठी अधिक प्रभावी Price Monitoringची शिफारस केली आहे. मात्र या सर्वेक्षणातील आकडेवारी ही Trade Price आणि MRP मधील तफावत दर्शवते; प्रत्येक रुग्णालयाने हीच रक्कम रुग्णांकडून आकारली, असा निष्कर्ष काढता येत नाही.