नवी दिल्ली : देशभरातील बँक ग्राहकांना दिलासा देणारी घडामोड घडली असून, २८ ते ३० सप्टेंबरदरम्यान पुकारण्यात आलेला तीन दिवसीय देशव्यापी बँक संप ऐनवेळी स्थगित करण्यात आला आहे. Indian Banks’ Association (IBA) आणि United Forum of Bank Unions (UFBU) यांच्यात रविवारी, २७ सप्टेंबर रोजी रात्री उशिरा झालेल्या चर्चेनंतर हा निर्णय घेण्यात आला. संप सुरू होण्यास काही तास शिल्लक असताना झालेल्या या चर्चेत संघटनांच्या प्रमुख मागण्यांवर विचार करण्यासाठी ठोस प्रक्रिया सुरू करण्याचे आश्वासन देण्यात आले. त्यामुळे नियोजित संप तूर्तास टळला असून, बँकांचे कामकाज नियमित सुरू राहण्याची अपेक्षा आहे.
मध्यरात्रीपूर्वी झालेल्या चर्चेनंतर संप स्थगित
UFBU ने २८ ते ३० सप्टेंबर या कालावधीत तीन दिवसांचा देशव्यापी संप पुकारला होता. या संपामुळे सार्वजनिक क्षेत्रातील बँकांसह अनेक बँकांच्या शाखांमधील व्यवहारांवर परिणाम होण्याची शक्यता होती. विशेष म्हणजे, सप्टेंबर महिन्याच्या अखेरच्या दिवसांमध्ये आणि सहामाही आर्थिक व्यवहारांच्या कालावधीत हा संप नियोजित होता.
मात्र, रविवारी रात्री सुमारे ९.३० वाजता IBA आणि UFBU च्या प्रतिनिधींमध्ये बैठक झाली. चर्चेनंतर संघटनांच्या मागण्यांवर विचार करण्यासाठी उच्चस्तरीय समिती स्थापन करणे आणि काही प्रलंबित विषयांवर पुढील चर्चा सुरू करणे याबाबत सहमती झाल्याचे UFBU ने कळवले. त्यानंतर नियोजित आंदोलन आणि संप स्थगित करण्याचा निर्णय घेण्यात आला.
पाच दिवसांचा बँकिंग आठवडा ही प्रमुख मागणी
बँक कर्मचाऱ्यांच्या संघटनांची प्रमुख मागणी म्हणजे बँकांसाठी पाच दिवसांचा कामकाज आठवडा लागू करणे. सध्या बँकांना महिन्याच्या दुसऱ्या आणि चौथ्या शनिवारी सुट्टी असते; मात्र पहिल्या आणि तिसऱ्या शनिवारी बँकांचे कामकाज सुरू असते. सर्व शनिवार आणि रविवार सुट्टीचे दिवस असावेत, अशी मागणी UFBU कडून दीर्घकाळापासून करण्यात येत आहे.
या मागणीवर तोडगा काढण्यासाठी IBA आणि UFBU यांच्या प्रतिनिधींचा समावेश असलेली उच्चस्तरीय संयुक्त समिती तातडीने स्थापन करण्यात येणार आहे. ही समिती उपलब्ध पर्यायांचा अभ्यास करेल, संबंधित घटकांशी चर्चा करेल आणि बँक ग्राहकांच्या हिताचा विचार करून सर्वमान्य तोडगा काढण्याचा प्रयत्न करेल. मात्र, संप स्थगित झाल्याने सर्व शनिवार सुट्टीचे घोषित झाले आहेत, असा अर्थ होत नाही. त्यासाठी समितीची चर्चा आणि पुढील आवश्यक निर्णयांची प्रक्रिया पूर्ण होणे अपेक्षित आहे.
वरिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या PLI योजनेत बदल करण्याबाबत चर्चा
बँक संघटनांनी Performance Linked Incentive (PLI) योजनेबाबतही मागण्या मांडल्या आहेत. विशेषतः Scale IV आणि त्यापुढील श्रेणीतील अधिकाऱ्यांसाठी लागू असलेल्या या योजनेत बदल करण्याची मागणी संघटनांकडून करण्यात आली आहे.
IBA सोबत या विषयावर चर्चा सुरू करून, आवश्यक बदलांचा प्रस्ताव सरकारसमोर मांडण्याबाबत सहमती झाल्याचे UFBU च्या निवेदनात नमूद करण्यात आले आहे. याशिवाय, ८ मार्च २०२४ रोजीच्या चर्चेच्या इतिवृत्तात नमूद असलेल्या अन्य प्रलंबित प्रश्नांवरही पुढील चर्चा करून ते लवकरात लवकर निकाली काढण्याचे ठरले आहे.
संपामुळे बँकिंग सेवांवर होणारा संभाव्य परिणाम टळला
तीन दिवसांचा संप झाल्यास बँक शाखांमधील प्रत्यक्ष व्यवहार, धनादेश प्रक्रिया, ग्राहक सेवा आणि इतर शाखा-आधारित कामकाजावर परिणाम होण्याची शक्यता होती. महिनाअखेर आणि सहामाही आर्थिक व्यवहारांचा कालावधी असल्याने व्यावसायिक, उद्योजक आणि सर्वसामान्य ग्राहकांना अतिरिक्त अडचणींचा सामना करावा लागू शकला असता.
संप स्थगित झाल्यामुळे २८ ते ३० सप्टेंबरदरम्यान बँकांचे नियमित कामकाज सुरू राहण्याची अपेक्षा आहे. त्यामुळे ग्राहकांना नियोजित बँकिंग व्यवहारांसाठी संपामुळे होणाऱ्या संभाव्य व्यत्ययाची चिंता करण्याची गरज नाही. तथापि, एखाद्या विशिष्ट शाखेच्या वेळापत्रकात किंवा स्थानिक व्यवस्थेत बदल असल्यास संबंधित बँकेकडून त्याची खात्री करून घेणे योग्य ठरेल.
संप स्थगित; मागण्यांवरील अंतिम निर्णय अद्याप बाकी
IBA आणि UFBU यांच्यात झालेल्या चर्चेमुळे संपाचा तातडीचा धोका टळला असला, तरी संघटनांच्या सर्व मागण्यांवर अंतिम निर्णय झालेला नाही. पाच दिवसांचा बँकिंग आठवडा, PLI योजनेतील बदल आणि अन्य प्रलंबित प्रश्नांवर आता समिती व पुढील चर्चांच्या माध्यमातून तोडगा काढण्याची प्रक्रिया अपेक्षित आहे.
त्यामुळे सध्याचा निर्णय हा संप कायमस्वरूपी रद्द करण्याऐवजी तो स्थगित करण्याचा आहे. चर्चेतून अपेक्षित प्रगती झाली नाही, तर पुढील काळात संघटनांची भूमिका काय असेल, हे आगामी वाटाघाटींवर अवलंबून राहणार आहे.
बँकिंग क्षेत्राचे लक्ष पुढील चर्चेकडे
बँक कर्मचारी संघटनांच्या मागण्या आणि ग्राहकांना अखंडित सेवा उपलब्ध करून देण्याची गरज, या दोन्ही बाबींचा विचार करून पुढील चर्चा होणार आहे. उच्चस्तरीय समितीची स्थापना, पाच दिवसांच्या बँकिंग आठवड्याबाबत पर्यायांचा अभ्यास आणि PLI योजनेवरील चर्चा या प्रक्रियेतील महत्त्वाचे टप्पे ठरणार आहेत.
ऐनवेळी संप स्थगित झाल्याने बँक ग्राहकांना तात्पुरता दिलासा मिळाला आहे. मात्र, कर्मचाऱ्यांच्या मागण्यांवर अंतिम तोडगा निघण्यासाठी IBA, UFBU आणि संबंधित घटकांमधील पुढील चर्चांना महत्त्व राहणार आहे.
थोडक्यात
IBA आणि UFBU यांच्यात २७ सप्टेंबरच्या रात्री झालेल्या चर्चेनंतर २८ ते ३० सप्टेंबरदरम्यानचा तीन दिवसीय देशव्यापी बँक संप स्थगित करण्यात आला आहे. पाच दिवसांचा बँकिंग आठवडा, वरिष्ठ अधिकाऱ्यांची PLI योजना आणि इतर प्रलंबित मागण्यांवर चर्चा करण्यासाठी संयुक्त उच्चस्तरीय समिती स्थापन होणार आहे. त्यामुळे नियोजित संपामुळे बँकिंग सेवांमध्ये होणारा संभाव्य व्यत्यय तूर्तास टळला आहे.