नवी दिल्ली, २२ जुलै : पेट्रोलमध्ये इथेनॉल मिश्रण (E20) आणि E100 Fuel ला चालना दिल्यानंतर आता केंद्र सरकार इथेनॉलचा वापर घरगुती स्वयंपाकासाठी मुख्य इंधन (Mainstream Cooking Fuel) म्हणून करण्याच्या दिशेने मोठे पाऊल टाकत आहे. केंद्रीय पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू मंत्रालय इथेनॉलला LPG सोबत पर्यायी स्वयंपाक इंधन म्हणून प्रोत्साहन देण्यासाठी नवे धोरण (Policy Framework) तयार करत असल्याची माहिती समोर आली आहे. या उपक्रमाचा उद्देश आयातीत LPG वरील अवलंबित्व कमी करणे, स्वच्छ इंधनाचा वापर वाढविणे आणि देशातील इथेनॉल उत्पादनाला नवी बाजारपेठ उपलब्ध करून देणे हा आहे.
LPG ला पर्याय म्हणून इथेनॉल
प्रस्तावित धोरणानुसार, LPG पूर्णपणे बंद करण्याचा कोणताही विचार नसून, इथेनॉलला LPG सोबत पर्यायी Cooking Fuel म्हणून विकसित करण्यावर भर दिला जाणार आहे. सुरुवातीला घरगुती वापरासह हॉटेल्स, रेस्टॉरंट्स, कॅन्टीन आणि व्यावसायिक स्वयंपाकघरांमध्ये इथेनॉल-आधारित स्टोव्हचा वापर वाढविण्याची योजना आखली जात आहे.
केंद्र सरकारचे उद्दिष्ट काय?
भारत दरवर्षी मोठ्या प्रमाणावर LPG आयात करतो. त्यामुळे परकीय चलनावर मोठा खर्च होतो. इथेनॉलचा वापर वाढल्यास LPG आयातीवरील अवलंबित्व कमी होईल, देशातील ऊर्जा सुरक्षितता (Energy Security) मजबूत होईल आणि स्वदेशी Biofuel क्षेत्राला मोठी चालना मिळेल, असा सरकारचा विश्वास आहे.
शेतकऱ्यांनाही होणार फायदा
इथेनॉलचे उत्पादन ऊस, मका, खराब दर्जाचे धान्य, कृषी अवशेष आणि इतर जैविक स्रोतांपासून केले जाते. त्यामुळे इथेनॉलची मागणी वाढल्यास शेतकऱ्यांना त्यांच्या उत्पादनाला अधिक स्थिर बाजारपेठ मिळू शकते. सरकारच्या इथेनॉल कार्यक्रमामुळे आतापर्यंत शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नात मोठी वाढ झाल्याचा दावा करण्यात आला असून, नवीन Cooking Fuel धोरणामुळे ग्रामीण अर्थव्यवस्थेलाही बळ मिळण्याची अपेक्षा आहे.
विशेष इथेनॉल स्टोव्हची आवश्यकता
तज्ज्ञांच्या मते, इथेनॉलचा वापर सामान्य LPG गॅस शेगड्यांमध्ये करता येणार नाही. यासाठी विशेष Burners, सुरक्षित Fuel Containers आणि Ethanol-Compatible Cookstoves विकसित करावे लागतील. त्यामुळे या धोरणासोबत सुरक्षा मानके, गुणवत्ता निकष आणि उपकरणांच्या प्रमाणनावरही भर दिला जाणार आहे.
अनुदानाचाही विचार
केंद्र सरकार इथेनॉलला लोकप्रिय करण्यासाठी अनुदान (Subsidy), वितरण व्यवस्था, पुरवठा साखळी आणि इथेनॉल स्टोव्ह उपलब्ध करून देण्याबाबतही विचार करत आहे. सुरुवातीच्या टप्प्यात काही राज्यांमध्ये प्रायोगिक स्वरूपात (Pilot Project) ही योजना राबविली जाऊ शकते.
E20 आणि E100 नंतर Biofuel क्षेत्राला नवी दिशा
गेल्या काही वर्षांत भारताने E20 Petrol देशभर लागू केले असून, नुकतेच E100 Fuel साठीही नियम मंजूर करण्यात आले आहेत. आता स्वयंपाकासाठी इथेनॉलचा वापर सुरू झाल्यास, वाहतूक क्षेत्राबरोबरच घरगुती ऊर्जा क्षेत्रातही Biofuel चा वापर मोठ्या प्रमाणात वाढू शकतो.
सुरक्षितता आणि जनजागृती महत्त्वाची
तज्ज्ञांच्या मते, इथेनॉल हे स्वच्छ आणि कमी प्रदूषण करणारे इंधन असले तरी त्याचा सुरक्षित वापर सुनिश्चित करण्यासाठी योग्य उपकरणे, प्रशिक्षण आणि जनजागृती आवश्यक राहणार आहे. त्यामुळे धोरण अंतिम करण्यापूर्वी सुरक्षा, साठवण, वाहतूक आणि वितरण यांसंदर्भातील सर्व निकष निश्चित केले जाणार आहेत.
ऊर्जा स्वावलंबनाकडे आणखी एक पाऊल
इथेनॉलचा वापर केवळ वाहन इंधनापुरता मर्यादित न ठेवता स्वयंपाकासाठीही वाढविण्याचा सरकारचा प्रस्ताव भारताच्या ऊर्जा स्वावलंबन (Energy Independence) आणि हरित ऊर्जा (Green Energy) धोरणातील महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे. धोरणाला अंतिम मंजुरी मिळाल्यानंतर भारतातील स्वयंपाक इंधन क्षेत्रात मोठा बदल घडण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.