मुंबई, २९ सप्टेंबर : मुंबईतील ऐतिहासिक आणि १२२ वर्षांहून अधिक जुना वारसा असलेल्या Kyani & Co. या इराणी कॅफेचा अन्न परवाना महाराष्ट्राच्या अन्न व औषध प्रशासनाने (FDA) निलंबित केला आहे. तपासणीदरम्यान अन्न तयार करण्याच्या आणि साठवणुकीच्या जागेत मांजरी, उंदरांची विष्ठा, जिवंत माशा आणि मृत झुरळे आढळल्याचा दावा FDA ने केला आहे. याशिवाय रेफ्रिजरेटरमध्ये रक्त साचलेले आणि अन्न प्रक्रिया विभागात उघडे सांडपाणी मॅनहोल आढळल्याचेही प्रशासनाने नमूद केले आहे. तुकाराम मुंढे यांच्या नेतृत्वाखालील FDA ने २३ ते २७ सप्टेंबरदरम्यान राबवलेल्या राज्यव्यापी अन्नसुरक्षा तपासणी मोहिमेत एकूण ३० खाद्य आस्थापनांचे परवाने किंवा नोंदणी प्रमाणपत्रे निलंबित केली असून, ५०,६०१.७८ किलो अन्नपदार्थांचा साठा जप्त केला आहे. या जप्त साठ्याची किंमत सुमारे १.१९ कोटी रुपये असल्याची माहिती FDA ने दिली आहे.
Kyani & Co. मधील तपासणीत गंभीर स्वच्छता त्रुटी
मुंबईतील कालबादेवी परिसरात असलेल्या Kyani & Co. या प्रसिद्ध इराणी कॅफेमध्ये २७ सप्टेंबर रोजी FDA च्या पथकाने तपासणी केली. ही तपासणी राज्यातील सणासुदीच्या काळातील अन्नसुरक्षा मोहिमेचा भाग होती. FDA च्या अधिकाऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार, अन्न तयार करणे आणि साठवून ठेवण्याच्या जागेत मांजरी, उंदरांची विष्ठा, जिवंत माशा आणि मृत झुरळे आढळली. रेफ्रिजरेटरमध्ये मोठ्या प्रमाणात रक्त साचल्याचे आणि अन्न प्रक्रिया विभागात उघडे सांडपाणी मॅनहोल असल्याचेही तपासणीत समोर आले.
काही वृत्तांनुसार, अन्नपदार्थ थेट जमिनीवर ठेवलेले होते, तर कच्च्या पिठावर छापील वर्तमानपत्र झाकण्यासाठी वापरले गेले होते. कच्चे आणि खाण्यास तयार अन्नपदार्थ वेगवेगळे ठेवण्याच्या नियमांचे पालन न झाल्याचे तसेच कर्मचाऱ्यांकडून आवश्यक स्वच्छता मानके आणि वैयक्तिक संरक्षण साधनांचा वापर होत नसल्याचेही निरीक्षण नोंदवण्यात आले. या त्रुटी ग्राहकांच्या आरोग्यासाठी धोकादायक ठरू शकतात, असे FDA ने नमूद केले आहे.
अन्न परवाना निलंबित; खाद्य व्यवहार थांबवण्याचे निर्देश
तपासणीत आढळलेल्या गंभीर स्वच्छता आणि अन्नसुरक्षा त्रुटींच्या पार्श्वभूमीवर FDA ने Kyani & Co. चा परवाना तातडीने निलंबित केला. अन्न सुरक्षा आणि मानके अधिनियम, २००६ मधील कलम ३२(३) अंतर्गत ही कारवाई करण्यात आल्याचे वृत्त आहे. परवाना निलंबित केल्यानंतर संबंधित आस्थापनाला अन्नपदार्थांची खरेदी, निर्मिती, प्रक्रिया, साठवणूक, विक्री आणि वितरण थांबवण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.
FDA कडून या आदेशाचे पालन होत आहे की नाही, यावर देखरेख ठेवली जाणार आहे. परवाना निलंबनाची कारवाई ही तपासणीत आढळलेल्या त्रुटींवर आधारित प्रशासकीय पायरी असून, संबंधित आस्थापनाला नियमांनुसार पुढील प्रक्रिया आणि अनुपालनाच्या अटी पूर्ण कराव्या लागतील.
राज्यभरातील ३० आस्थापनांचे परवाने निलंबित
FDA ने २३ ते २७ सप्टेंबर या पाच दिवसांत राज्यभरात अन्नसुरक्षा आणि स्वच्छतेसंबंधी तपासणी मोहीम राबवली. या मोहिमेत एकूण ३० खाद्य आस्थापनांचे परवाने किंवा नोंदणी प्रमाणपत्रे निलंबित करण्यात आली. त्यामध्ये मुंबईतील १३, कोकण विभागातील ६, पुणे विभागातील ८ आणि छत्रपती संभाजीनगर विभागातील ३ आस्थापनांचा समावेश आहे.
मुंबईतील Kyani & Co. व्यतिरिक्त Colaba Sweet Mart, Arun Vilas Farsan, Ruchi Veg Restaurant, Daffodils Fast Food Inn आणि Lower Parel येथील Subway चालवणाऱ्या EverSub India Pvt. Ltd. यांच्यावरही कारवाई करण्यात आली. विविध आस्थापनांमध्ये अन्न हाताळणी, साठवणूक, स्वच्छता, कीटक नियंत्रण आणि परवाना अटींच्या पालनासंबंधी त्रुटी आढळल्याचे FDA ने सांगितले.
Colaba Sweet Mart आणि इतर आस्थापनांमध्येही अस्वच्छता
Colaba Sweet Mart येथे तपासणीदरम्यान जिवंत झुरळे, पाल, माशा आणि अळ्या आढळल्याचे FDA ने सांगितले. तसेच आवश्यक कीटक नियंत्रण व्यवस्था, कर्मचाऱ्यांच्या वैद्यकीय तंदुरुस्तीच्या नोंदी आणि वैयक्तिक संरक्षण साधनांचा अभाव असल्याचे निरीक्षण नोंदवण्यात आले.
धारावीतील Arun Vilas Farsan आणि परळमधील Ruchi Veg Restaurant यांचे परवानेही स्वच्छता आणि आरोग्यविषयक नियमांचे उल्लंघन केल्याच्या कारणावरून निलंबित करण्यात आले. विलेपार्ले येथील Daffodils Fast Food Inn मध्ये अस्वच्छ रेफ्रिजरेशन उपकरणे, कार्यरत नसलेले तापमान दर्शवणारे उपकरण आणि कर्मचाऱ्यांच्या वैयक्तिक वस्तूंसोबत अन्नपदार्थ साठवलेले आढळल्याचे FDA ने नमूद केले.
लोअर परळ येथील Subway आऊटलेट चालवणाऱ्या EverSub India Pvt. Ltd. च्या तपासणीत सदोष रेफ्रिजरेटर, बुरशीसारखा थर, दुर्गंधी आणि जिवंत झुरळे आढळल्याने परवाना निलंबित करण्यात आला. याशिवाय Royal China, Tiffin, United Bakery & Stores आणि इतर काही आस्थापनांविरोधात अन्नसुरक्षा कायद्यांतर्गत कायदेशीर कारवाई सुरू करण्यात आली आहे.
५०,६०१ किलो अन्नपदार्थांचा साठा जप्त
राज्यव्यापी मोहिमेदरम्यान FDA ने एकूण ५०,६०१.७८ किलो अन्नपदार्थ जप्त केले असून त्यांची किंमत सुमारे १.१९ कोटी रुपये आहे. या साठ्यामध्ये मिठाई, दूध आणि दुग्धजन्य पदार्थ, खाद्यतेल, तांदूळ, सुका मेवा, नमकीन, फरसाण, चहा, मसाले, सॉस, नूडल्स आणि वेफर्स यांसारख्या विविध खाद्यपदार्थांचा समावेश आहे.
पुणे, कोल्हापूर आणि सोलापूर जिल्ह्यांतून ६,३६६.८८ किलो अन्नपदार्थांचा सुमारे २८.५४ लाख रुपयांचा साठा जप्त करण्यात आला. कोकण विभागातून २३,८०६.९० किलो अन्नपदार्थ जप्त करण्यात आले असून त्यांची किंमत सुमारे ३९.९९ लाख रुपये आहे. या विभागातील कारवाई ठाणे, नवी मुंबई, रायगड आणि सिंधुदुर्ग परिसरात करण्यात आली.
काही अन्नपदार्थ निकृष्ट दर्जाचे, भेसळयुक्त, असुरक्षित किंवा चुकीचे लेबल लावलेले असल्याचा संशय व्यक्त करण्यात आला आहे. त्यामुळे जप्त केलेल्या साठ्याची तपासणी आणि त्यासंबंधीची कायदेशीर प्रक्रिया महत्त्वाची ठरणार आहे.
२२ गुन्हे दाखल; ३० जणांना अटक
अन्नसुरक्षा नियमांचे उल्लंघन आणि प्रतिबंधित खाद्यपदार्थांच्या साठवणूक व विक्रीविरोधात FDA ने व्यापक कारवाई केली. प्रशासनाच्या निवेदनानुसार, या मोहिमेदरम्यान २२ गुन्हे दाखल करण्यात आले असून ३० जणांना अटक करण्यात आली आहे. याशिवाय तीन आस्थापने सील करण्यात आली आणि सुमारे १४.८० लाख रुपये किमतीची तीन वाहने जप्त करण्यात आली.
प्रतिबंधित खाद्यपदार्थांचा सुमारे ३०.६३ लाख रुपये किमतीचा साठाही जप्त करण्यात आल्याची माहिती देण्यात आली आहे. कालबाह्य, भेसळयुक्त, छेडछाड केलेले किंवा अस्वच्छ परिस्थितीत तयार केलेले खाद्यपदार्थ विकणाऱ्या अथवा साठवणाऱ्या आस्थापनांविरोधात कठोर कायदेशीर कारवाई सुरू राहील, असे FDA आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी स्पष्ट केले आहे.
ग्राहकांच्या आरोग्याच्या दृष्टीने अन्नसुरक्षेचा प्रश्न ऐरणीवर
मुंबईतील ऐतिहासिक खाद्य आस्थापनासह विविध शहरांमधील रेस्टॉरंट्स आणि खाद्यपदार्थ विक्री केंद्रांवर झालेल्या कारवाईमुळे अन्नपदार्थांची स्वच्छता, साठवणूक आणि हाताळणी याबाबतचा प्रश्न पुन्हा चर्चेत आला आहे. विशेषतः सणासुदीच्या काळात मिठाई, दुग्धजन्य पदार्थ आणि तयार खाद्यपदार्थांची मागणी वाढत असताना अन्नसुरक्षा नियमांचे पालन करणे आवश्यक ठरते.
FDA च्या या मोहिमेत परवाना निलंबन, अन्नसाठा जप्ती आणि गुन्हे दाखल करण्यासारख्या कारवाया करण्यात आल्या आहेत. पुढील काळात संबंधित आस्थापनांकडून नियमांचे पालन केले जाते का, त्रुटी दूर करण्यासाठी कोणती पावले उचलली जातात आणि प्रशासकीय कारवाईनंतर परवाने पुन्हा सुरू करण्यासाठी कोणत्या अटी पूर्ण कराव्या लागतात, याकडे लक्ष राहणार आहे.
थोडक्यात
महाराष्ट्र FDA ने २३ ते २७ सप्टेंबरदरम्यान राबवलेल्या राज्यव्यापी मोहिमेत मुंबईतील १२२ वर्षांहून अधिक जुन्या Kyani & Co. सह एकूण ३० खाद्य आस्थापनांचे परवाने किंवा नोंदणी प्रमाणपत्रे निलंबित केली. Kyani & Co. मध्ये मांजरी, उंदरांची विष्ठा, माशा आणि झुरळे आढळल्याचे FDA ने सांगितले. या मोहिमेत ५०,६०१.७८ किलो अन्नपदार्थांचा १.१९ कोटी रुपये किमतीचा साठा जप्त करण्यात आला, २२ गुन्हे दाखल झाले आणि ३० जणांना अटक करण्यात आली.