नवी दिल्ली, १० एप्रिल — भारताने Quantum तंत्रज्ञान क्षेत्रात महत्त्वपूर्ण प्रगती साधत 1,000 किलोमीटर लांबीचे Quantum-secure communication network यशस्वीरीत्या प्रदर्शित केले आहे. ही कामगिरी National Quantum Mission अंतर्गत साध्य झाली असून, जगातील सर्वात लांब Quantum secure networks पैकी एक मानली जात आहे. या क्षेत्रात मोठ्या प्रमाणावर आघाडी घेतलेल्या China नंतर भारतानेही प्रत्यक्ष Quantum communication deployment मध्ये महत्त्वपूर्ण स्थान मिळवले आहे.
हे नेटवर्क पूर्णपणे भारतीय स्टार्टअप QNu Labs यांनी स्वदेशी तंत्रज्ञानाच्या साहाय्याने विकसित केले असून, हा प्रकल्प नियोजित वेळेपेक्षा आधी पूर्ण करण्यात आला आहे. या नेटवर्कमध्ये Quantum Key Distribution (QKD) तंत्रज्ञानाचा वापर करण्यात आला आहे, ज्यामुळे डेटा ट्रान्समिशनसाठी जवळपास unbreakable encryption मिळते. त्यामुळे defence, banking आणि critical infrastructure सुरक्षेसाठी हे तंत्रज्ञान अत्यंत महत्त्वाचे ठरणार आहे.
विशेष म्हणजे, हे नेटवर्क underground तसेच underwater वातावरणातही प्रभावीपणे कार्य करण्यासाठी डिझाइन करण्यात आले आहे. ₹6,000 कोटींहून अधिक खर्चाच्या National Quantum Mission अंतर्गत भारताने 2,000 किमी लांबीचे Quantum network उभारण्याचे लक्ष्य ठेवले आहे, तसेच देशातील Quantum startups ची संख्या 17 पर्यंत वाढली आहे. जागतिक स्तरावर Quantum technology क्षेत्रातील स्पर्धा वाढत असताना, भारत वेगाने प्रगती करत असून, सायबर सुरक्षेच्या क्षेत्रात जवळपास hack करणे अशक्य असलेल्या communication systems विकसित करण्याच्या दिशेने ठामपणे पुढे जात आहे. ही कामगिरी भारताच्या तांत्रिक क्षमतेचा आणि डिजिटल स्वावलंबनाच्या दिशेने घेतलेल्या मोठ्या पावलाचा ठोस पुरावा मानली जात आहे.