नवी दिल्ली, १५ मे — अंटार्क्टिकामधील भारताची वैज्ञानिक उपस्थिती अधिक मजबूत करण्यासाठी भारत सरकारने महत्त्वाचे पाऊल उचलले असून, विद्यमान ‘Maitri’ संशोधन केंद्राच्या जागी अत्याधुनिक ‘Maitri-II’ संशोधन स्टेशन उभारण्याच्या प्रकल्पाला गती दिली आहे. हे नवीन संशोधन केंद्र २०३२ पर्यंत कार्यान्वित करण्याचे लक्ष्य ठेवण्यात आले आहे.
Maitri-II हे भारताचे पुढील पिढीचे (next-generation) अंटार्क्टिक संशोधन केंद्र असेल. विद्यमान Maitri स्टेशन १९८९ पासून कार्यरत असून, त्याची मूळ डिझाइन आयुर्मर्यादा संपत आल्याने नवीन केंद्र उभारण्याची आवश्यकता निर्माण झाली आहे.
हे नवीन केंद्र East Antarctica मधील Schirmacher Oasis परिसरातच उभारले जाणार असून, ते अधिक आधुनिक, पर्यावरणपूरक आणि ऊर्जा-कार्यक्षम असणार आहे. या स्टेशनमध्ये solar आणि wind energy चा वापर, automated instruments, advanced climate monitoring systems आणि वर्षभर संशोधनासाठी अत्याधुनिक सुविधा असतील.
Maitri-II प्रकल्पाद्वारे भारताला:
- climate change संशोधन
- glaciology आणि atmospheric science
- समुद्र पातळी वाढीचा अभ्यास
- पृथ्वी प्रणाली आणि पर्यावरणीय बदलांचे निरीक्षण
या क्षेत्रांत अधिक सक्षम संशोधन करता येणार आहे.
या प्रकल्पासाठी केंद्र सरकारने प्राथमिक नियोजन, आर्किटेक्चरल डिझाइन आणि Detailed Project Report (DPR) तयार करण्यासाठी निधी मंजूर केला आहे.
सध्या भारताकडे अंटार्क्टिकामध्ये दोन सक्रिय संशोधन केंद्रे, Maitri आणि Bharati कार्यरत आहेत, तर Dakshin Gangotri हे पहिले केंद्र आता निष्क्रिय आहे. Maitri-II सुरू झाल्यानंतर भारताची ध्रुवीय संशोधन क्षमता आणखी मजबूत होणार असून, जागतिक climate research आणि polar governance मध्ये भारताची भूमिका अधिक प्रभावी होण्याची अपेक्षा आहे.