नवी दिल्ली, १२ जून : देशातील कोट्यवधी रेल्वे प्रवाशांसाठी मोठी दिलासादायक बातमी समोर आली आहे. वारंवार होणारे सर्व्हर क्रॅश, Tatkal बुकिंगवेळी निर्माण होणारी गर्दी, कॅप्चा पडताळणीतील अडचणी आणि संथ गती यामुळे अनेकदा टीकेचे धनी ठरलेल्या IRCTC (Indian Railway Catering and Tourism Corporation) च्या वेबसाईटमध्ये आता मोठे बदल होणार आहेत. केंद्रीय रेल्वेमंत्री अश्विनी वैष्णव यांनी जाहीर केले आहे की, IRCTC ची नवी आणि सुधारित वेबसाईट १५ जुलैपासून प्रवाशांच्या सेवेत दाखल होणार आहे.
ही घोषणा राजस्थानमधील मालवीय राष्ट्रीय तंत्रज्ञान संस्थेतील (MNIT) विद्यार्थ्यांशी संवाद साधताना करण्यात आली. विद्यार्थ्यांनी आयआरसीटीसी वेबसाईटवरील कॅप्चा आणि बुकिंग प्रक्रियेतील अडचणींचा मुद्दा उपस्थित केल्यानंतर रेल्वेमंत्र्यांनी संबंधित अधिकाऱ्यांशी थेट संपर्क साधत नवीन वेबसाईट लवकरात लवकर सुरू करण्याचे निर्देश दिले. त्यानंतर १५ जुलै ही संभाव्य लॉन्च तारीख जाहीर करण्यात आली.
एका मिनिटात दीड लाख तिकिटे बुक करण्याची क्षमता
भारतीय रेल्वे सध्या आपल्या प्रवासी आरक्षण प्रणालीचे (Passenger Reservation System – PRS) व्यापक आधुनिकीकरण करत आहे. या नव्या प्रणालीमुळे ऑनलाइन तिकीट बुकिंग क्षमतेत मोठी झेप घेण्यात येणार आहे.
सध्याची प्रणाली एका मिनिटात सुमारे ३२ हजार तिकिटे बुक करण्याची क्षमता ठेवते. मात्र नव्या प्रणालीद्वारे ही क्षमता थेट १ लाख ५० हजार तिकिटांपर्यंत वाढविण्यात येणार आहे. म्हणजेच सध्याच्या तुलनेत जवळपास पाचपट अधिक वेगाने बुकिंग प्रक्रिया पूर्ण होऊ शकणार आहे.
याशिवाय चौकशी (Enquiry) हाताळण्याची क्षमताही मोठ्या प्रमाणात वाढणार आहे. सध्या प्रति मिनिट सुमारे ४ लाख चौकश्या हाताळणारी प्रणाली भविष्यात ४० लाखांहून अधिक चौकश्या प्रति मिनिट हाताळू शकेल. त्यामुळे उच्च गर्दीच्या काळातही वेबसाईटवर ताण कमी राहण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
Tatkal बुकिंगदरम्यान होणाऱ्या अडचणींना मिळणार दिलासा
IRCTC वापरणाऱ्या प्रवाशांच्या सर्वात मोठ्या तक्रारींपैकी एक म्हणजे Tatkal तिकीट बुकिंग. सकाळी Tatkal विंडो सुरू होताच वेबसाईट मंदावणे, सर्व्हर प्रतिसाद न देणे, OTP उशिरा मिळणे किंवा व्यवहार अयशस्वी होणे अशा समस्या वारंवार समोर येत होत्या.
नवीन वेबसाईट आणि सुधारित आरक्षण प्रणालीमुळे या समस्या मोठ्या प्रमाणात कमी होण्याची अपेक्षा आहे. रेल्वे प्रशासनाचे उद्दिष्ट Tatkal बुकिंग अधिक पारदर्शक, वेगवान आणि सर्वसामान्य प्रवाशांसाठी सुलभ बनविणे आहे.
प्रवाशांना मिळणार अधिक आधुनिक सुविधा
नवीन IRCTC वेबसाईटमध्ये केवळ वेग वाढविण्यावर भर दिलेला नाही, तर वापरकर्ता अनुभव (User Experience) सुधारण्यावरही विशेष लक्ष केंद्रित करण्यात आले आहे.
यामध्ये:
- अधिक जलद तिकीट बुकिंग प्रक्रिया
- सुधारित सीट निवड प्रणाली
- रिअल-टाइम Tatkal बूकिंग स्थिती
- अधिक सुलभ आणि आधुनिक इंटरफेस
- मोबाईल आणि डेस्कटॉपसाठी अनुकूल रचना
- व्यवहार प्रक्रियेतील सुधारणा
अशा अनेक सुविधा उपलब्ध होण्याची अपेक्षा आहे. यामुळे प्रथमच तिकीट बुक करणाऱ्या प्रवाशांनाही प्रणाली वापरणे अधिक सोपे होणार आहे.
डिजिटल रेल्वेकडे आणखी एक मोठे पाऊल
गेल्या काही वर्षांत भारतीय रेल्वेने डिजिटल परिवर्तनावर विशेष भर दिला आहे. ऑनलाइन तिकीट बुकिंग, ई-कॅटरिंग, रिअल-टाइम ट्रेन ट्रॅकिंग, डिजिटल पेमेंट्स आणि एकात्मिक सेवा यांमुळे रेल्वे सेवा अधिक आधुनिक होत आहेत.
अलीकडेच रेल्वेने विविध सेवांना एकत्र आणणाऱ्या डिजिटल उपक्रमांनाही गती दिली आहे. त्याचाच एक भाग म्हणून नवीन IRCTC वेबसाईटकडे पाहिले जात आहे. प्रवाशांची वाढती संख्या, डिजिटल व्यवहारांमध्ये झालेली वाढ आणि ऑनलाइन सेवांवरील अवलंबित्व लक्षात घेता हे आधुनिकीकरण अत्यंत महत्त्वाचे मानले जात आहे.
कोट्यवधी प्रवाशांच्या अपेक्षा नव्या वेबसाईटवर
दररोज लाखो नागरिक रेल्वे प्रवासासाठी IRCTC वर अवलंबून असतात. सणासुदीच्या काळात, सुट्ट्यांमध्ये आणि तत्काल बुकिंगच्या वेळी वेबसाईटवरील ताण प्रचंड वाढतो. अशा परिस्थितीत नव्या वेबसाईटची कार्यक्षमता आणि स्थिरता हीच सर्वात मोठी कसोटी असणार आहे.
१५ जुलैपासून सुरू होणारी ही नवी प्रणाली अपेक्षेप्रमाणे कार्यरत राहिली तर भारतीय रेल्वेच्या डिजिटल सेवांच्या इतिहासातील हा एक महत्त्वाचा टप्पा ठरू शकतो. विशेषतः Tatkal तिकीट मिळवण्यासाठी दररोज संघर्ष करणाऱ्या लाखो प्रवाशांना यामुळे मोठा दिलासा मिळण्याची शक्यता आहे.