नवी दिल्ली, २१ जुलै : भारतासाठी सार्वजनिक आरोग्य क्षेत्रातील एक महत्त्वाची बातमी समोर आली आहे. भारतातील पहिल्या डेंग्यू प्रतिबंधक लसीला (Dengue Vaccine) अधिकृत मंजुरी मिळाली असून, Drug Controller General of India (DCGI) यांनी Takeda Biopharmaceuticals India विकसित QDENGA या लसीला Market Authorisation प्रदान केली आहे. ही लस ४ ते ६० वर्षे वयोगटातील व्यक्तींसाठी मंजूर करण्यात आली असून, यापूर्वी डेंग्यूची लागण झाली असो किंवा नसो, दोन्ही प्रकारच्या व्यक्तींना ही लस देता येणार आहे.
भारतातील पहिली अधिकृत डेंग्यू लस
डेंग्यू हा भारतातील सर्वाधिक वेगाने वाढणाऱ्या डासजन्य आजारांपैकी एक मानला जातो. अनेक वर्षांच्या संशोधनानंतर प्रथमच भारतात डेंग्यूविरुद्धची लस वापरासाठी मंजूर करण्यात आली आहे. त्यामुळे डेंग्यू प्रतिबंधाच्या दृष्टीने हा एक ऐतिहासिक टप्पा मानला जात आहे.
४ ते ६० वर्षे वयोगटासाठी मंजुरी
DCGI ने QDENGA लसीला ४ ते ६० वर्षे वयोगटातील नागरिकांसाठी मंजुरी दिली आहे. या लसीचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे डेंग्यूचा पूर्वी संसर्ग झाला आहे की नाही, याची तपासणी करण्याची आवश्यकता नाही. त्यामुळे ती अधिक व्यापक लोकसंख्येसाठी वापरता येणार आहे.
चारही प्रकारच्या डेंग्यू विषाणूंविरुद्ध संरक्षण
QDENGA ही टेट्राव्हॅलंट (Tetravalent) लस असून, ती DENV-१, DENV-२, DENV-३ आणि DENV-४ या डेंग्यू विषाणूच्या चारही प्रकारांविरुद्ध संरक्षण देण्यासाठी विकसित करण्यात आली आहे. भारतासारख्या देशात चारही प्रकारचे विषाणू आढळत असल्याने ही बाब अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते.
दोन डोसचा लसीकरण कार्यक्रम
तज्ज्ञांच्या माहितीनुसार, QDENGA लस दोन डोसमध्ये दिली जाणार असून, पहिल्या आणि दुसऱ्या डोसामध्ये तीन महिन्यांचे अंतर असेल. क्लिनिकल चाचण्यांमध्ये या लसीने डेंग्यूमुळे रुग्णालयात दाखल होण्याचा धोका लक्षणीयरीत्या कमी केल्याचे दिसून आले आहे.
भारतात डेंग्यूचे वाढते संकट
गेल्या दोन दशकांत भारतात डेंग्यू रुग्णांच्या संख्येत मोठी वाढ झाली आहे. दरवर्षी लाखो नागरिकांना या आजाराचा फटका बसतो. पावसाळ्यात डासांची वाढ होत असल्याने डेंग्यूचा प्रादुर्भाव अधिक वाढतो. अशा परिस्थितीत प्रभावी लस उपलब्ध होणे हे सार्वजनिक आरोग्य व्यवस्थेसाठी मोठे पाऊल मानले जात आहे.
लस म्हणजे संपूर्ण संरक्षण नाही
आरोग्य तज्ज्ञांनी स्पष्ट केले आहे की, लस उपलब्ध झाली असली तरी डासांपासून बचाव करण्याचे उपाय तितकेच महत्त्वाचे राहतील. घराच्या परिसरात पाणी साचू न देणे, मच्छरदाणीचा वापर करणे, पूर्ण बाह्यांचे कपडे परिधान करणे आणि डासप्रतिबंधक उपायांचा अवलंब करणे आवश्यक आहे. लसीमुळे गंभीर डेंग्यू आणि रुग्णालयात दाखल होण्याचा धोका कमी होण्यास मदत होईल, मात्र ती १०० टक्के संरक्षणाची हमी देत नाही.
भारतात लस कधी उपलब्ध होणार?
Takeda Biopharmaceuticals च्या माहितीनुसार, आवश्यक उत्पादन आणि वितरण प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर २०२७ च्या पहिल्या सहामाहीत ही लस भारतातील खासगी आरोग्य सेवांमध्ये उपलब्ध करून देण्याचे नियोजन आहे. यासाठी कंपनी उत्पादन क्षमतेतही मोठी वाढ करत आहे.
सार्वजनिक आरोग्यासाठी महत्त्वाचा टप्पा
डेंग्यूविरुद्ध प्रभावी लसीला मंजुरी मिळाल्याने भारतातील प्रतिबंधात्मक आरोग्य व्यवस्थेला मोठे बळ मिळणार आहे. विशेषतः पावसाळ्यात वाढणाऱ्या डेंग्यूच्या रुग्णसंख्येवर नियंत्रण मिळविण्यासाठी ही लस महत्त्वाची भूमिका बजावू शकते. तज्ज्ञांच्या मते, लसीकरणासोबतच डास नियंत्रण आणि जनजागृती या उपाययोजनाही तितक्याच प्रभावीपणे राबविणे आवश्यक राहील.