मुंबई, १३ ऑगस्ट : महाराष्ट्रातील Auto-Rickshaw, Taxi आणि App-based Cab चालकांसाठी मराठी भाषेचे कार्यात्मक ज्ञान अनिवार्य करण्याच्या निर्णयाची अंमलबजावणी आता अधिक कठोरपणे होणार आहे. ताज्या माहितीनुसार, १८ ऑगस्ट २०२६ पासून मराठीचे आवश्यक ज्ञान नसलेल्या व्यावसायिक प्रवासी वाहन चालकांवर Regional Transport Office अर्थात RTO मार्फत कारवाई केली जाऊ शकते.
कोणत्या चालकांना नियम लागू?
नवीन तरतुदींचा व्यावसायिक प्रवासी वाहतूक करणाऱ्या चालकांवर परिणाम होणार आहे. त्यामध्ये:
- Auto-Rickshaw चालक
- Taxi चालक
- Electronic Meter असलेल्या Motor Cab चालक
- App-based Cab चालक
- Ola, Uber आणि Rapido सारख्या Cab Aggregators साठी वाहन चालविणारे चालक
यांचा समावेश आहे. संबंधित Permit Holders वरही ही अट लागू होणार आहे.
फक्त मराठी बोलणे नव्हे, ‘Working Knowledge’ आवश्यक
सरकारने या नियमासाठी ‘Working Knowledge of Marathi Language’ ही संज्ञा वापरली आहे. म्हणजे चालकाला प्रवाशांशी दैनंदिन व्यवहार करता येणे, प्रवाशांचे म्हणणे समजणे आणि आवश्यक सूचना समजून त्यानुसार प्रतिसाद देता येणे अपेक्षित आहे.
यासाठी अत्यंत उच्च पातळीचे साहित्यिक मराठी ज्ञान अपेक्षित असल्याचे नियमातून दिसत नाही; भर व्यवहारातील आणि कार्यात्मक मराठीवर आहे.
Licence निलंबित होऊ शकते
नियमांचे पालन न करणाऱ्या चालकाविरोधात थेट कठोर कारवाई करण्याआधी त्याला मराठीचे आवश्यक कार्यात्मक ज्ञान मिळविण्यासाठी एक महिन्याची संधी देण्याची तरतूद प्रस्तावित सुधारित नियमांमध्ये आहे.
या कालावधीनंतरही आवश्यक ज्ञान प्राप्त न केल्यास चालकाच्या Driving Licence वरील संबंधित Authorisation तीन महिन्यांपर्यंत निलंबित केली जाऊ शकते. त्यानंतरही नियमांचे उल्लंघन सुरू राहिल्यास Authorisation रद्द करण्याची प्रक्रिया होऊ शकते. मात्र, त्यापूर्वी चालकाला आपली बाजू मांडण्याची संधी देण्यात येईल.
App-based Cab चालकांनाही सूट नाही
या निर्णयातील महत्त्वाची बाब म्हणजे Ola, Uber आणि Rapido सारख्या App-based Cab Services च्या चालकांनाही मराठीची अट लागू होणार आहे.
App-based Cab असल्यामुळे चालकांना या नियमातून कोणतीही सूट मिळणार नाही, असे परिवहन विभागाने स्पष्ट केले आहे.
सरकारने चालकांना आधीच दिला होता वेळ
या नियमाची अंमलबजावणी अचानक करण्यात आलेली नाही. परिवहन विभागाने चालकांना मराठी शिकण्यासाठी आधीच कालावधी दिला होता.
परिवहन मंत्री प्रताप सरनाईक यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, गेल्या काही महिन्यांत एक लाखांहून अधिक non-Marathi-speaking Auto आणि Taxi चालकांनी functional Marathi training पूर्ण केली आहे. त्यासाठी राज्य सरकारने Marathi classes आणि शिक्षकांची व्यवस्था केली होती.
नियमामागे सरकारचा नेमका उद्देश काय?
सरकारच्या मते, सार्वजनिक प्रवासी वाहतूक करणाऱ्या चालकांना स्थानिक भाषेचे ज्ञान असणे आवश्यक आहे. प्रवाशांना कुठे जायचे आहे, कोणत्या मार्गाने जायचे आहे, आपत्कालीन परिस्थितीत काय सूचना दिल्या जात आहेत किंवा प्रवाशांना कोणती अडचण आहे, हे चालकाला समजणे महत्त्वाचे आहे.
त्यामुळे प्रवासी आणि चालक यांच्यातील संवाद अधिक सुलभ करणे आणि सुरक्षित प्रवास सुनिश्चित करणे हा या नियमामागील प्रमुख उद्देश असल्याचे सरकारचे म्हणणे आहे.
महाराष्ट्र Motor Vehicles Rules मध्ये सुधारणा
हा स्वतंत्र ‘Maharashtra Motor Vehicle Act 2026’ नसून विद्यमान Maharashtra Motor Vehicles Rules, 1989 मध्ये सुधारणा करण्यात आली आहे.
नवीन सुधारणांमध्ये Commercial Passenger Transportशी संबंधित विविध Authorisations आणि Permits साठी मराठीचे Working Knowledge ही अट समाविष्ट करण्यात आली आहे. Permit Renewalच्या वेळीही ही आवश्यकता लागू होऊ शकते.
१५ ऑगस्ट की १८ ऑगस्ट?
या निर्णयाबाबत गेल्या काही दिवसांत १५ ऑगस्ट ही अंतिम तारीख असल्याचेही वृत्त आले होते. परिवहन मंत्री प्रताप सरनाईक यांनी यापूर्वी १५ ऑगस्टपासून कारवाई करण्याचे संकेत दिले होते. मात्र, १३ ऑगस्टच्या ताज्या अहवालांमध्ये १८ ऑगस्ट २०२६ पासून कारवाईचा उल्लेख करण्यात आला आहे. त्यामुळे अंमलबजावणीची अंतिम तारीख म्हणून सध्या १८ ऑगस्ट नमूद केली जात आहे.
चालकांसाठी काय महत्त्वाचे?
मराठीचे आवश्यक कार्यात्मक ज्ञान नसलेल्या चालकांनी आता मराठी शिकण्याकडे गांभीर्याने पाहणे आवश्यक आहे. RTO स्तरावर चालकांची प्रात्यक्षिक पद्धतीने मराठी समज आणि संवादक्षमता तपासली जात असल्याचे वृत्त आहे. मुंबईतील Tardeo RTO येथे चालकांसाठी मराठीची चाचणी घेण्यात आल्याचेही समोर आले आहे.
प्रवाशांना काय फायदा होणार?
या नियमामुळे प्रवाशांना स्थानिक भाषेत चालकांशी संवाद साधणे अधिक सोपे होण्याची अपेक्षा आहे. विशेषतः पत्ता, मार्ग, थांबा, भाडे, वाहतूक कोंडी किंवा आपत्कालीन परिस्थिती यांसारख्या बाबींमध्ये चालकाला प्रवाशांचे म्हणणे समजणे आणि योग्य प्रतिसाद देणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
थोडक्यात : १८ ऑगस्टपासून महाराष्ट्रातील Auto, Taxi आणि App-based Cab चालकांसाठी मराठीचे कार्यात्मक ज्ञान हा वाहतूक परवाना आणि Authorisation शी संबंधित महत्त्वाचा निकष ठरणार आहे. नियमांचे पालन न केल्यास Licence निलंबनापासून पुढील कठोर कारवाईपर्यंतची तरतूद आहे.