कल्याण, १० सप्टेंबर : गणेशोत्सवाच्या उत्साहाला पर्यावरण संवर्धनाची जोड देण्यासाठी कल्याणमधील श्री गजानन विद्यालयात ‘आमचा शाडूचा बाप्पा’ या विशेष कार्यशाळेचे आयोजन करण्यात आले. आठवी आणि नववीच्या विद्यार्थ्यांनी या उपक्रमात उत्स्फूर्त सहभाग घेत स्वतःच्या हाताने शाडू मातीपासून गणेशमूर्ती साकारल्या. श्री गजानन विद्यालय आणि Rotary Club of Kalyan यांच्या सहकार्याने हा उपक्रम आयोजित करण्यात आला होता.
विद्यार्थ्यांच्या हातून साकारला बाप्पा
कार्यशाळेत विद्यार्थ्यांना केवळ तयार गणेशमूर्ती दाखविण्याऐवजी मूर्ती निर्मितीची प्रत्यक्ष प्रक्रिया शिकवण्यात आली. प्रशिक्षक सचिन गोडांबे यांच्या मार्गदर्शनाखाली विद्यार्थ्यांनी शाडू मातीला आकार देत गणेशमूर्ती तयार केल्या.
गणपती स्तोत्राचे पठण आणि श्रीगणेशाचे पूजन करून कार्यशाळेला सुरुवात करण्यात आली. त्यानंतर विद्यार्थ्यांनी मूर्ती घडवण्याच्या विविध टप्प्यांचा प्रत्यक्ष अनुभव घेतला.
शाडू मातीचा वापर का महत्त्वाचा?
गणेशमूर्ती तयार करण्यासाठी शाडू मातीचा वापर केल्यास विसर्जनानंतर मूर्ती नैसर्गिकरीत्या विरघळण्यास मदत होते. त्यामुळे जलस्रोतांमध्ये मूर्तींच्या अवशेषांमुळे निर्माण होणारा प्रदूषणाचा प्रश्न कमी करण्याच्या दृष्टीने शाडू मातीच्या मूर्तींना प्राधान्य देणे महत्त्वाचे ठरते.
कार्यशाळेदरम्यान विद्यार्थ्यांना गणेशोत्सवाच्या काळात पर्यावरणावर होणारा परिणाम आणि पर्यावरणपूरक पद्धतीने उत्सव साजरा करण्याचे महत्त्व समजावून सांगण्यात आले.
उत्सव आणि पर्यावरणाची सांगड
गणेशोत्सव हा महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक जीवनातील महत्त्वाचा उत्सव असला तरी वाढत्या शहरीकरणाच्या पार्श्वभूमीवर त्याचा पर्यावरणावर होणारा परिणाम कमी करणे हेही तितकेच आवश्यक आहे.
त्यामुळे विद्यार्थ्यांच्या माध्यमातून परंपरा जपत पर्यावरणाची काळजी घेण्याचा विचार रुजवणे हा या उपक्रमाचा महत्त्वाचा उद्देश ठरला. शाडू मातीची मूर्ती स्वतः तयार केल्यामुळे विद्यार्थ्यांना पर्यावरणपूरक गणेशोत्सवाचा संदेश केवळ ऐकायला मिळाला नाही, तर तो प्रत्यक्ष कृतीतून अनुभवता आला.
विद्यार्थ्यांमध्ये पर्यावरणाची जाणीव
कार्यशाळेच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांना शाडू मातीचे पर्यावरणीय महत्त्व, मूर्ती निर्मितीची पद्धत आणि उत्सवाच्या काळात प्रदूषण कमी करण्याची आवश्यकता याबाबत माहिती देण्यात आली.
अशा अनुभवाधारित उपक्रमांमुळे पर्यावरण संवर्धनाची संकल्पना विद्यार्थ्यांपर्यंत अधिक प्रभावीपणे पोहोचू शकते. कल्याण-डोंबिवली परिसरातही यापूर्वी विद्यार्थ्यांच्या सहभागातून शाडू मातीच्या गणेशमूर्ती तयार करण्याच्या मोठ्या कार्यशाळा घेण्यात आल्या आहेत.
पर्यावरणपूरक गणेशोत्सवासाठी जनजागृती
कल्याण-डोंबिवली परिसरात पर्यावरणपूरक गणेशोत्सवासाठी विविध संस्था आणि महापालिकेकडून जनजागृती केली जात आहे. विद्यार्थ्यांना सहभागी करून घेण्यामागे पर्यावरणाचा संदेश घराघरापर्यंत पोहोचवण्याचा व्यापक उद्देश आहे.
विद्यार्थी स्वतः शाडू मातीचा बाप्पा घडवतात, तेव्हा त्यामागील पर्यावरणीय कारणांची माहिती कुटुंबीयांपर्यंतही पोहोचण्याची शक्यता वाढते. त्यामुळे अशा शाळास्तरीय उपक्रमांचा परिणाम केवळ विद्यार्थ्यांपुरता मर्यादित राहत नाही.
कल्याणमध्ये पर्यावरणपूरक उपक्रमांना चालना
गणेशोत्सवाच्या पार्श्वभूमीवर कल्याण-डोंबिवली परिसरात यापूर्वीही शाडू मातीच्या मूर्ती तयार करण्यासाठी विद्यार्थ्यांच्या मोठ्या कार्यशाळा आयोजित करण्यात आल्या आहेत. एका उपक्रमात हजारो विद्यार्थ्यांनी शाडू मातीच्या गणेशमूर्ती तयार करून पर्यावरणपूरक गणेशोत्सवाचा संदेश घराघरात पोहोचवण्याचा प्रयत्न केला होता.
यामुळे यंदाच्या ‘आमचा शाडूचा बाप्पा’सारख्या उपक्रमांमधूनही पर्यावरणपूरक गणेशोत्सवाची संकल्पना नव्या पिढीपर्यंत पोहोचण्यास मदत होत आहे.
परंपरा जपत निसर्गाचेही रक्षण
गणेशोत्सवातील श्रद्धा, परंपरा आणि उत्साह कायम ठेवतानाच नदी, तलाव आणि इतर जलस्रोतांचे प्रदूषण कमी करण्यासाठी नागरिकांनी पर्यावरणपूरक पर्याय स्वीकारणे आवश्यक आहे.
कल्याणमधील विद्यार्थ्यांनी स्वतःच्या हाताने शाडू मातीपासून बाप्पाची मूर्ती तयार करून याच विचाराला प्रत्यक्ष कृतीची जोड दिली. त्यामुळे ‘आमचा शाडूचा बाप्पा’ ही कार्यशाळा केवळ मूर्ती बनवण्याचा उपक्रम न राहता पर्यावरण संवर्धनाची जाणीव निर्माण करणारा शैक्षणिक उपक्रम ठरला आहे.
थोडक्यात : कल्याणमधील श्री गजानन विद्यालयातील आठवी आणि नववीच्या विद्यार्थ्यांनी ‘आमचा शाडूचा बाप्पा’ कार्यशाळेत स्वतः शाडू मातीपासून गणेशमूर्ती तयार केल्या. Rotary Club of Kalyanच्या सहकार्याने झालेल्या या उपक्रमातून विद्यार्थ्यांना मूर्ती निर्मितीचा प्रत्यक्ष अनुभव देतानाच पर्यावरणपूरक गणेशोत्सव, शाडू मातीचा वापर आणि प्रदूषण कमी करण्याचे महत्त्व समजावण्यात आले. गणेशोत्सवाच्या परंपरेला पर्यावरण संवर्धनाची जोड देणारा हा उपक्रम नव्या पिढीमध्ये निसर्गाबद्दलची जाणीव निर्माण करण्याच्या दृष्टीने महत्त्वाचा ठरतो.