ठाणे, २९ सप्टेंबर : मुंबई-अहमदाबाद बुलेट ट्रेन प्रकल्पाच्या महाराष्ट्रातील बांधकामाने महत्त्वाचा टप्पा गाठला असून, ठाणे जिल्ह्यातील भिवंडी तालुक्यात दिवे-अंजूर येथे या प्रकल्पातील महाराष्ट्रातील पहिला स्टील पूल यशस्वीरीत्या स्थापित करण्यात आला आहे. राष्ट्रीय महामार्ग क्रमांक ३ (मुंबई-नाशिक महामार्ग) यावर उभारण्यात आलेल्या या पुलाची लांबी १०० मीटर, रुंदी १४ मीटर आणि उंची १४ मीटर असून, त्याचे एकूण वजन १,४०५ मेट्रिक टन आहे. तामिळनाडूमधील त्रिची येथील विशेष कार्यशाळेत तयार करण्यात आलेली ही भव्य स्टील संरचना सुमारे १,३०० किलोमीटरचा प्रवास करून ठाणे जिल्ह्यात आणण्यात आली. त्यानंतर बांधकामस्थळी तिची जोडणी करून रात्रीच्या नियोजित वाहतूक ब्लॉकदरम्यान महामार्गावर स्थापित करण्यात आली.
दिवे-अंजूर येथे महामार्गावर स्टील पुलाची उभारणी
मुंबई-अहमदाबाद हायस्पीड रेल्वे प्रकल्पांतर्गत दिवे-अंजूर गावाजवळील राष्ट्रीय महामार्ग क्रमांक ३ वर हा स्टील पूल उभारण्यात आला आहे. बुलेट ट्रेनची मार्गिका विविध महामार्ग, रेल्वेमार्ग, नद्या आणि अन्य महत्त्वाच्या पायाभूत सुविधांवरून नेण्यासाठी अशा मोठ्या स्टील पुलांचा वापर केला जात आहे.
या पुलाची संरचना जमिनीपासून सुमारे १७.५ मीटर उंचीवर तात्पुरत्या आधाररचनेवर जोडण्यात आली. सर्व घटकांची जोडणी आणि आवश्यक तांत्रिक तपासण्या पूर्ण झाल्यानंतर ही संपूर्ण संरचना निर्धारित जागेवर सरकवून स्थापित करण्यात आली. महाराष्ट्रातील बुलेट ट्रेन मार्गिकेवर पूर्ण झालेला हा पहिला स्टील पूल असल्याचे National High-Speed Rail Corporation Limited (NHSRCL) ने स्पष्ट केले आहे.
त्रिची येथे निर्मिती; १,३०० किलोमीटरचा प्रवास
या पुलाचे उत्पादन महाराष्ट्रात न करता तामिळनाडूमधील त्रिची येथील विशेष कार्यशाळेत करण्यात आले. पुलाच्या तांत्रिक आराखड्यानुसार स्टीलचे घटक तयार करणे, त्यांची अचूक जोडणी, वेल्डिंग आणि संरक्षक रंगकाम अशा विविध प्रक्रिया कार्यशाळेत पूर्ण करण्यात आल्या.
तयार केलेले स्टीलचे घटक अवजड वाहतूक करणाऱ्या विशेष ट्रेलर्सच्या माध्यमातून सुमारे १,३०० किलोमीटर अंतर पार करून भिवंडीतील बांधकामस्थळी आणण्यात आले. तेथे पुलाच्या विविध भागांची जोडणी करून संपूर्ण संरचना उभारण्यात आली. या प्रक्रियेत मोठ्या आकाराच्या स्टील संरचनेची वाहतूक, साइटवर जोडणी आणि अंतिम जागेवर स्थापना यांचे अचूक नियोजन करण्यात आले.
२२ स्किड अरेंजमेंट्स आणि ५४ हजारांहून अधिक बोल्ट्सचा वापर
या पुलाच्या उभारणीसाठी अत्याधुनिक अभियांत्रिकी तंत्रज्ञानाचा वापर करण्यात आला. बांधकामस्थळी पुलाची जोडणी करण्यासाठी २२ स्किड अरेंजमेंट्स आणि ५४,०७६ उच्च क्षमतेचे Tor-Shear Type High Strength Bolts वापरण्यात आले. या बोल्ट्सच्या साहाय्याने स्टीलच्या विविध भागांना निर्धारित तांत्रिक निकषांनुसार एकत्र जोडण्यात आले.
पुलाची संरचना अंतिम जागेवर सरकवण्यासाठी विशेष यांत्रिक यंत्रणा आणि जॅक्सचा वापर करण्यात आला. वृत्तांनुसार, प्रत्येकी १५० मेट्रिक टन क्षमतेचे दोन हॉलो जॅक्स या प्रक्रियेत वापरण्यात आले. स्वयंचलित यंत्रणेच्या साहाय्याने पुलाला हळूहळू निर्धारित जागेवर नेण्यात आले. मोठ्या वजनाच्या संरचनेचे संतुलन राखणे आणि स्थापनेदरम्यान संरचनात्मक सुरक्षितता सुनिश्चित करणे, ही या कामातील महत्त्वाची तांत्रिक आव्हाने होती.
वाहतुकीला कमीत कमी अडथळा येण्यासाठी रात्री काम
दिवे-अंजूर येथील हा पूल मुंबई-नाशिक महामार्गावर उभारण्यात आल्याने स्थापनेदरम्यान महामार्गावरील वाहतुकीचे नियोजन महत्त्वाचे होते. वाहनचालकांना कमीत कमी त्रास व्हावा, यासाठी पुलाची अंतिम स्थापना रात्रीच्या नियोजित वाहतूक ब्लॉकमध्ये करण्यात आली.
पुलाची संरचना जागेवर सरकवण्याची प्रक्रिया नियंत्रित पद्धतीने पार पाडण्यात आली. या काळात महामार्गावरील वाहतूक नियोजनानुसार नियंत्रित करण्यात आली, जेणेकरून अवजड संरचना स्थापित करताना सुरक्षितता राखता येईल आणि प्रवाशांची गैरसोय मर्यादित ठेवता येईल.
पुलाच्या टिकाऊपणासाठी विशेष तांत्रिक व्यवस्था
पुलाच्या दीर्घकालीन टिकाऊपणासाठी संरचनेवर C5 प्रकारची संरक्षक रंगकाम प्रणाली वापरण्यात आली आहे. तसेच कंपनांचे नियंत्रण आणि संरचनेवरील भाराचे योग्य वहन होण्यासाठी Elastomeric Bearings बसवण्यात आले आहेत.
स्टीलच्या प्रत्येक उत्पादन बॅचची गुणवत्ता तपासण्यासाठी अल्ट्रासोनिक चाचणी करण्यात आल्याचे NHSRCL च्या माहितीत नमूद आहे. वेल्डिंग आणि जोडणीच्या कामासाठीही निर्धारित तांत्रिक मानकांचे पालन करण्यात आले. या तपासण्यांचा उद्देश पुलाची संरचनात्मक गुणवत्ता, सुरक्षितता आणि दीर्घकालीन कार्यक्षमता सुनिश्चित करणे हा आहे.
२८ पैकी १६ स्टील पूल पूर्ण
मुंबई-अहमदाबाद बुलेट ट्रेनच्या संपूर्ण मार्गिकेवर महामार्ग, नद्या, कालवे आणि रेल्वेमार्ग ओलांडण्यासाठी एकूण २८ स्टील पूल नियोजित आहेत. दिवे-अंजूर येथील पुलाच्या स्थापनेनंतर यापैकी १६ स्टील पुलांचे काम पूर्ण झाले आहे. या संरचना हायस्पीड रेल्वे मार्गिकेतील महत्त्वाचा भाग असून, विविध भौगोलिक आणि नागरी अडथळ्यांवरून बुलेट ट्रेनची मार्गिका नेण्यासाठी त्यांची आवश्यकता आहे.
मुंबई-अहमदाबाद हायस्पीड रेल्वे मार्गिका सुमारे ५०८ किलोमीटर लांबीची असून महाराष्ट्र, गुजरात आणि दादरा व नगर हवेलीमधून जाणार आहे. या प्रकल्पात उन्नत मार्गिका, बोगदे, नदीवरील पूल, स्थानके आणि इतर अत्याधुनिक रेल्वे पायाभूत सुविधांचा समावेश आहे. महाराष्ट्रातील ठाणे जिल्ह्यातील हा पूल प्रकल्पाच्या विविध अभियांत्रिकी कामांमधील एक महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे.
महाराष्ट्रातील बुलेट ट्रेन प्रकल्पाच्या कामाला गती
मुंबई-अहमदाबाद बुलेट ट्रेन प्रकल्पाच्या महाराष्ट्रातील भागात ठाणे आणि पालघर जिल्ह्यांमध्ये विविध पायाभूत कामे सुरू आहेत. या कामांमध्ये उन्नत मार्गिकेची उभारणी, बोगद्यांचे बांधकाम, नदीवरील पूल आणि स्थानकांशी संबंधित कामांचा समावेश आहे. दिवे-अंजूर येथील स्टील पुलाची स्थापना ही या मोठ्या प्रकल्पातील तांत्रिकदृष्ट्या महत्त्वाची कामगिरी आहे.
या पुलाच्या निर्मितीसाठी तामिळनाडूमधील कार्यशाळेचा वापर आणि त्यानंतर ठाणे जिल्ह्यातील बांधकामस्थळी केलेली जोडणी यामुळे प्रकल्पासाठी आवश्यक असलेल्या अवजड संरचनांच्या निर्मिती आणि वाहतुकीचे नियोजनही अधोरेखित झाले आहे. प्रकल्पाच्या पुढील टप्प्यांत उर्वरित स्टील पुलांची उभारणी आणि मार्गिकेवरील अन्य कामे पूर्ण करण्यावर भर राहणार आहे.
थोडक्यात
मुंबई-अहमदाबाद बुलेट ट्रेन प्रकल्पातील महाराष्ट्रातील पहिला स्टील पूल ठाणे जिल्ह्यातील भिवंडी तालुक्यातील दिवे-अंजूर येथे राष्ट्रीय महामार्ग क्रमांक ३ वर स्थापित करण्यात आला आहे. १०० मीटर लांबीच्या आणि १,४०५ मेट्रिक टन वजनाच्या या पुलाची निर्मिती तामिळनाडूतील त्रिची येथे झाली. सुमारे १,३०० किलोमीटरचा प्रवास करून आणलेल्या या संरचनेची बांधकामस्थळी जोडणी करून रात्रीच्या वाहतूक ब्लॉकमध्ये स्थापना करण्यात आली. या स्थापनेनंतर संपूर्ण बुलेट ट्रेन मार्गिकेवरील नियोजित २८ पैकी १६ स्टील पूल पूर्ण झाले आहेत.