डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम यांच्या जयंतीनिमित्त कल्याणच्या बिर्ला महाविद्यालयात वाचन प्रेरणा दिन; ३०० हून अधिक पुस्तकांचे प्रदर्शन !

कल्याण, १७ ऑक्टोबर : विद्यार्थ्यांमध्ये वाचनाची आवड निर्माण व्हावी, पुस्तकांच्या माध्यमातून ज्ञानाचा विस्तार व्हावा आणि प्रेरणादायी विचारांशी त्यांचा सातत्याने संवाद घडावा, या उद्देशाने कल्याण येथील बी. के. बिर्ला महाविद्यालयात माजी राष्ट्रपती आणि ज्येष्ठ शास्त्रज्ञ डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम यांच्या जयंतीनिमित्त ‘वाचन प्रेरणा दिन’ साजरा करण्यात आला. या उपक्रमांतर्गत महाविद्यालयात ३०० हून अधिक पुस्तकांचे प्रदर्शन आयोजित करण्यात आले. विद्यार्थ्यांना पुस्तके अधिक सहज उपलब्ध व्हावीत यासाठी फिरत्या ग्रंथालयाचीही सुरुवात करण्यात आली. विद्यार्थ्यांनी या उपक्रमात उत्स्फूर्त सहभाग घेतला आणि विविध विषयांवरील पुस्तके खरेदी केली.

डॉ. कलाम यांच्या विचारांतून वाचनाची प्रेरणा

डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम यांची जयंती १५ ऑक्टोबर रोजी साजरी केली जाते. विद्यार्थ्यांना वाचनाची प्रेरणा मिळावी आणि पुस्तकांमधील विचारांचा उपयोग त्यांच्या शैक्षणिक तसेच वैयक्तिक विकासासाठी व्हावा, या उद्देशाने देशभरात या दिवसाचे औचित्य साधून विविध शैक्षणिक उपक्रम आयोजित केले जातात.

बी. के. बिर्ला महाविद्यालयातील कार्यक्रमात डॉ. कलाम यांच्या विचारांवर आधारित पुस्तकांना विशेष स्थान देण्यात आले. ‘कलाम यांचे Vision, माझे Mission’ या संकल्पनेतून विद्यार्थ्यांना प्रेरणादायी साहित्य वाचण्यासाठी, त्यावर चिंतन करण्यासाठी आणि स्वतःचे विचार मांडण्यासाठी प्रोत्साहित करण्यात आले. वाचनातून मिळालेली शिकवण केवळ परीक्षांपुरती मर्यादित न ठेवता दैनंदिन जीवनातही उपयोगात आणावी, हा या उपक्रमामागील व्यापक उद्देश होता.

३०० हून अधिक पुस्तकांचे प्रदर्शन

महाविद्यालयाच्या ग्रंथालय विभागातर्फे आयोजित प्रदर्शनात ३०० हून अधिक पुस्तकांचा समावेश होता. डॉ. कलाम यांच्या विचारांवर आणि दृष्टिकोनावर आधारित साहित्याबरोबरच विद्यार्थ्यांना विविध विषयांची पुस्तके पाहण्याची आणि खरेदी करण्याची संधी मिळाली.

पुस्तक प्रदर्शनामुळे विद्यार्थ्यांना नेहमीच्या अभ्यासक्रमाबाहेरील साहित्याची ओळख होण्यास मदत होते. विज्ञान, समाज, मानवी मूल्ये, प्रेरणादायी व्यक्तिमत्त्वे आणि ज्ञानविस्ताराशी संबंधित पुस्तके वाचल्याने विद्यार्थ्यांना वेगवेगळ्या विषयांकडे अनेक दृष्टिकोनांतून पाहण्याची संधी मिळू शकते.

महाविद्यालयातील विद्यार्थ्यांनी प्रदर्शनाला उत्स्फूर्त प्रतिसाद दिला आणि पुस्तकांची खरेदी केली. अशा उपक्रमांमुळे पुस्तकांची निवड, वाचनाची सवय आणि स्वतःच्या आवडीच्या विषयांचा शोध घेण्याची प्रक्रिया अधिक सहज होऊ शकते.

फिरत्या ग्रंथालयाची सुरुवात; विद्यार्थ्यांपर्यंत पुस्तके पोहोचवण्याचा प्रयत्न

या कार्यक्रमाचे आणखी एक महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे फिरत्या ग्रंथालयाची सुरुवात. पुस्तकांची उपलब्धता केवळ मुख्य ग्रंथालयापुरती मर्यादित न ठेवता विद्यार्थ्यांपर्यंत वाचनसाहित्य अधिक सहजपणे पोहोचवणे, हा या उपक्रमामागील उद्देश आहे.

महाविद्यालयाच्या ग्रंथालयाची अधिकृत माहिती पाहता, संस्थेकडे ८० हजारांहून अधिक मुद्रित पुस्तके, विविध नियतकालिके आणि डिजिटल माहिती-स्रोत उपलब्ध आहेत. ग्रंथालयात पुस्तक प्रदर्शन, वाचनविषयक कार्यक्रम आणि विद्यार्थ्यांना माहिती-स्रोत सहज उपलब्ध करून देणारे उपक्रम यांनाही महत्त्व दिले जाते. अशा पार्श्वभूमीवर फिरते ग्रंथालय हे विद्यार्थ्यांमध्ये वाचनाची आवड वाढवण्याच्या प्रयत्नाचा पुढील टप्पा ठरू शकते.

मात्र, नव्याने सुरू केलेल्या फिरत्या ग्रंथालयाचे नेमके वेळापत्रक, त्यातून कोणत्या विभागांपर्यंत पुस्तके नेली जातील आणि पुस्तकांची देवाणघेवाण कशी होईल, याबाबत उपलब्ध वृत्तात तपशील देण्यात आलेला नाही.

मान्यवरांच्या उपस्थितीत उद्घाटन

पुस्तक प्रदर्शनाचे उद्घाटन महाविद्यालयाचे संचालक डॉ. नरेशचंद्र, प्राचार्य डॉ. अविनाश पाटील आणि व्यवस्थापन समितीचे अध्यक्ष डॉ. सुधीरभाई पटेल यांच्या उपस्थितीत झाले.

या कार्यक्रमात महाविद्यालयाच्या ग्रंथालय विभागाने विद्यार्थ्यांमध्ये नियमित वाचनाची सवय निर्माण करण्यावर भर दिला. उपप्राचार्य, शिक्षक आणि विद्यार्थीही या उपक्रमात सहभागी झाले. वाचनातून मिळणारे ज्ञान आणि विचार करण्याची क्षमता यांना शैक्षणिक विकासात महत्त्वाचे स्थान आहे, हा संदेश कार्यक्रमातून देण्यात आला.

प्राचार्य डॉ. अविनाश पाटील यांचा नियमित वाचनावर भर

महाविद्यालयाचे प्राचार्य डॉ. अविनाश पाटील यांनी नियमित वाचनामुळे ज्ञानार्जन, सकारात्मक दृष्टिकोन आणि विचार करण्याची क्षमता वाढण्यास मदत होते, असे सांगितले.

विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक प्रवासात पाठ्यपुस्तकांबरोबरच अवांतर वाचनालाही महत्त्व आहे. अभ्यासक्रमातील विषयांपलीकडे वाचन केल्याने विद्यार्थ्यांना नवीन कल्पना, वेगवेगळे अनुभव आणि विविध क्षेत्रांतील ज्ञान समजून घेता येते. त्यामुळे वाचनाची सवय ही केवळ शैक्षणिक यशासाठी नव्हे, तर वैचारिक विकासासाठीही उपयुक्त ठरते.

विद्यार्थ्यांनी पुस्तकांमधील विचारांवर चिंतन करावे, त्यातून मिळालेली शिकवण समजून घ्यावी आणि स्वतःचे विचार व्यक्त करण्याचा प्रयत्न करावा, यासाठी अशा कार्यक्रमांची मदत होते.

महाविद्यालयाच्या ग्रंथालयाची शैक्षणिक भूमिका

बी. के. बिर्ला महाविद्यालयाचे केंद्रीय ग्रंथालय १९७२ मध्ये महाविद्यालयाच्या स्थापनेपासून कार्यरत आहे. महाविद्यालयाच्या अधिकृत माहितीनुसार, ग्रंथालयात ८० हजारांहून अधिक पुस्तके, विविध नियतकालिके आणि डिजिटल माहिती-स्रोत उपलब्ध आहेत. संशोधन, अभ्यासक्रम, प्रकल्प आणि स्वयंअध्ययनासाठी विद्यार्थ्यांना माहिती-साहित्य उपलब्ध करून देणे हे ग्रंथालयाचे महत्त्वाचे कार्य आहे.

ग्रंथालयाची भूमिका केवळ पुस्तके उपलब्ध करून देण्यापुरती मर्यादित नसते. योग्य संदर्भ शोधणे, विषय समजून घेणे, माहितीचे चिकित्सक वाचन करणे आणि अभ्यासासाठी आवश्यक साहित्याचा वापर करणे या सवयी विकसित करण्यातही ग्रंथालय मदत करते. पुस्तक प्रदर्शन आणि फिरते ग्रंथालय यांसारखे उपक्रम विद्यार्थ्यांना या सुविधांशी अधिक जवळून जोडू शकतात.

डिजिटल युगातही मुद्रित पुस्तकांचे महत्त्व

मोबाइल फोन, ई-पुस्तके आणि डिजिटल माध्यमांमुळे माहिती मिळवणे अधिक सोपे झाले आहे. मात्र, पुस्तकांचे सखोल वाचन, एखाद्या विषयावर दीर्घकाळ लक्ष केंद्रित करणे आणि माहितीचा संदर्भ समजून घेणे या बाबींमध्ये मुद्रित पुस्तकांचे महत्त्व कायम आहे.

विद्यार्थ्यांनी डिजिटल आणि मुद्रित अशा दोन्ही माध्यमांचा योग्य वापर केल्यास अभ्यासाचा आवाका वाढू शकतो. पाठ्यपुस्तकांबरोबर चरित्रे, विज्ञानविषयक लेखन, साहित्य, इतिहास आणि सामाजिक विषयांवरील पुस्तकांचे वाचन केल्याने ज्ञानाचा विस्तार होण्यास मदत होते.

वाचन प्रेरणा दिनासारख्या कार्यक्रमांचा परिणाम एका दिवसापुरता मर्यादित न राहता वर्षभराच्या वाचन सवयीत दिसणे महत्त्वाचे आहे. नियमित पुस्तक प्रदर्शन, विषयानुसार वाचनसूची, पुस्तक चर्चा आणि फिरत्या ग्रंथालयाचा सातत्यपूर्ण वापर यांसारखे उपक्रम विद्यार्थ्यांना वाचनाशी जोडून ठेवू शकतात. हे संभाव्य पुढील उपक्रम आहेत; महाविद्यालयाने त्यांची घोषणा केल्याची पुष्टी उपलब्ध वृत्तात नाही.

वाचन प्रेरणा दिनातून दीर्घकालीन वाचन चळवळीची अपेक्षा

बी. के. बिर्ला महाविद्यालयातील पुस्तक प्रदर्शन आणि फिरत्या ग्रंथालयाची सुरुवात ही विद्यार्थ्यांमध्ये वाचनाची आवड वाढवण्याच्या दृष्टीने महत्त्वाची शैक्षणिक पुढाकाराची बाब आहे. ३०० हून अधिक पुस्तकांच्या प्रदर्शनामुळे विद्यार्थ्यांना विविध विषयांतील साहित्य पाहण्याची संधी मिळाली, तर फिरत्या ग्रंथालयामुळे पुस्तकांपर्यंत पोहोच अधिक सुलभ करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला.

या उपक्रमाचे दीर्घकालीन महत्त्व विद्यार्थ्यांचा नियमित सहभाग, पुस्तकांचा सातत्याने होणारा वापर आणि वाचनातून विकसित होणाऱ्या वैचारिक क्षमतेतून स्पष्ट होऊ शकते. डॉ. कलाम यांच्या जयंतीनिमित्त सुरू झालेला हा उपक्रम विद्यार्थ्यांमध्ये जिज्ञासा, ज्ञानाची ओढ आणि आयुष्यभर शिकत राहण्याची वृत्ती वाढवण्यास हातभार लावू शकतो.

थोडक्यात

• कल्याणच्या बी. के. बिर्ला महाविद्यालयात १५ ऑक्टोबरच्या औचित्याने वाचन प्रेरणा दिन साजरा.

• माजी राष्ट्रपती डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम यांच्या जयंतीनिमित्त कार्यक्रमाचे आयोजन.

• ३०० हून अधिक पुस्तकांचे प्रदर्शन.

• डॉ. कलाम यांच्या विचारांवर आधारित साहित्याला विशेष स्थान.

• विद्यार्थ्यांना पुस्तकांची खरेदी आणि विविध विषयांतील वाचनसाहित्याची ओळख.

• पुस्तकांपर्यंत सहज पोहोचण्यासाठी फिरत्या ग्रंथालयाची सुरुवात.

• संचालक डॉ. नरेशचंद्र, प्राचार्य डॉ. अविनाश पाटील आणि व्यवस्थापन समितीचे अध्यक्ष डॉ. सुधीरभाई पटेल यांच्या उपस्थितीत उद्घाटन.

• नियमित वाचनामुळे ज्ञानार्जन, सकारात्मक दृष्टिकोन आणि विचारक्षमता वाढण्यावर भर.

• महाविद्यालयाच्या ग्रंथालयात ८० हजारांहून अधिक पुस्तके आणि डिजिटल माहिती-स्रोत उपलब्ध.