कल्याण, २२ ऑक्टोबर : कल्याण पूर्वेतील खडेगोळवली परिसरात असलेल्या माँ कल्याणी रुग्णालयाला कल्याण-डोंबिवली महानगरपालिकेने सील केले आहे. १५ ऑक्टोबर रोजी करण्यात आलेल्या अचानक तपासणीत वैद्यकीय सेवा, अग्निसुरक्षा, जैववैद्यकीय कचऱ्याची विल्हेवाट आणि प्रशिक्षित परिचारिका कर्मचाऱ्यांच्या उपलब्धतेशी संबंधित पाच त्रुटी आढळल्याचे महापालिका प्रशासनाने सांगितले आहे. यापूर्वी रुग्णालयाला नोटीस देऊन त्रुटी दूर करण्यासाठी मुदत देण्यात आली होती; मात्र आवश्यक सुधारणा करण्यात आल्या नसल्याने रुग्णालय बंद करण्याची कारवाई करण्यात आली.
या कारवाईमुळे खासगी आरोग्यसेवा केंद्रांमधील वैद्यकीय कर्मचारी, रुग्णांच्या सुरक्षिततेची व्यवस्था आणि अनिवार्य परवानग्यांचे पालन यांचा मुद्दा पुन्हा चर्चेत आला आहे. रुग्णालयात उपचारासाठी येणाऱ्या नागरिकांना योग्य वैद्यकीय सेवा मिळणे, आपत्कालीन परिस्थितीत सुरक्षित बाहेर पडण्याची व्यवस्था असणे आणि जैववैद्यकीय कचऱ्याची नियमांनुसार विल्हेवाट लावणे या बाबी आरोग्यसेवेच्या मूलभूत आवश्यकता आहेत.
१५ ऑक्टोबरला अचानक तपासणी; पाच त्रुटींची नोंद
महापालिकेच्या आरोग्य विभागाच्या तपासणी मोहिमेअंतर्गत क्षयरोग अधिकारी डॉ. विनोद दौंड आणि खडेगोळवली आरोग्य केंद्रातील डॉ. दीपाली मोरे यांनी १५ ऑक्टोबर रोजी रुग्णालयाची अचानक तपासणी केली. या तपासणीदरम्यान रुग्णालयातील वैद्यकीय सेवा आणि सुरक्षा व्यवस्थेबाबत पाच प्रमुख त्रुटी आढळल्याचे नमूद करण्यात आले.
तपासणीत नोंदवलेल्या त्रुटींमध्ये रुग्णांची तपासणी सुरू असताना डॉक्टर उपस्थित नसणे, अग्निसुरक्षेसाठी आवश्यक ना-हरकत प्रमाणपत्राची मुदत संपलेली असणे, जैववैद्यकीय कचऱ्याच्या विल्हेवाटीसाठी अधिकृत व्यवस्था नसणे, प्रशिक्षित परिचारिका कर्मचाऱ्यांची कमतरता आणि अनिवार्य सुरक्षा निकषांचे पालन न होणे यांचा समावेश आहे.
या त्रुटींचे गांभीर्य लक्षात घेता रुग्णालयातील वैद्यकीय सेवा आणि प्रशासकीय नियमांचे पालन याबाबत अधिक कठोर देखरेख आवश्यक असल्याचे या कारवाईतून अधोरेखित झाले आहे.
रुग्णांची तपासणी सुरू असताना डॉक्टर अनुपस्थित
तपासणीदरम्यान रुग्णांची तपासणी सुरू असताना डॉक्टर उपस्थित नसल्याचे आढळल्याची नोंद करण्यात आली. रुग्णालयात येणाऱ्या रुग्णांना योग्य वैद्यकीय तपासणी, निदान आणि उपचार मिळण्यासाठी पात्र डॉक्टरांची उपलब्धता अत्यंत महत्त्वाची असते.
विशेषतः अचानक प्रकृती बिघडणे, औषधोपचारांबाबत निर्णय घेणे किंवा तातडीची वैद्यकीय मदत आवश्यक असणे अशा परिस्थितीत डॉक्टरांची अनुपस्थिती अडचणीची ठरू शकते. त्यामुळे रुग्णालयाच्या कामकाजाच्या वेळेत डॉक्टरांची उपस्थिती, वैद्यकीय नोंदी आणि उपचारांची जबाबदारी यांची योग्य व्यवस्था असणे आवश्यक आहे.
मात्र, तपासणीच्या वेळी डॉक्टर अनुपस्थित असल्याची नोंद म्हणजे रुग्णालयातील प्रत्येक उपचार चुकीचा होता, असा निष्कर्ष काढता येत नाही. या विशिष्ट निरीक्षणाची व्याप्ती आणि त्यावर रुग्णालय प्रशासनाचे स्पष्टीकरण उपलब्ध झाल्यानंतर अधिक स्पष्ट चित्र समोर येऊ शकेल.
अग्निसुरक्षा प्रमाणपत्राची मुदत संपलेली
रुग्णालयाच्या अग्निसुरक्षेशी संबंधित ना-हरकत प्रमाणपत्राची मुदत संपल्याचे तपासणीत आढळले. रुग्णालयासारख्या ठिकाणी अग्निसुरक्षा व्यवस्था विशेष महत्त्वाची असते, कारण रुग्णांमध्ये ज्येष्ठ नागरिक, लहान मुले, हालचालींवर मर्यादा असलेले रुग्ण आणि स्वतःहून सुरक्षित ठिकाणी पोहोचू न शकणाऱ्या व्यक्तींचाही समावेश असू शकतो.
आगीसारखी आपत्कालीन घटना घडल्यास सुरक्षित बाहेर पडण्याचे मार्ग, अग्निशमन उपकरणे, आपत्कालीन सूचना आणि प्रशिक्षित कर्मचारी यांची उपलब्धता आवश्यक असते. त्यामुळे अग्निसुरक्षा प्रमाणपत्र वैध ठेवणे आणि संबंधित सुरक्षा निकषांचे पालन करणे ही रुग्णालय प्रशासनाची महत्त्वाची जबाबदारी आहे.
प्रमाणपत्राची मुदत संपलेली आढळल्याने रुग्णालयातील अग्निसुरक्षा व्यवस्थेची तपासणी आणि आवश्यक परवानग्यांचे नूतनीकरण याकडे लक्ष देण्याची गरज निर्माण झाली आहे.
जैववैद्यकीय कचऱ्याच्या विल्हेवाटीबाबत त्रुटी
तपासणीमध्ये जैववैद्यकीय कचऱ्याच्या विल्हेवाटीसाठी आवश्यक अधिकृत व्यवस्था नसल्याचेही नमूद करण्यात आले. रुग्णालयांमध्ये उपचार, तपासण्या आणि वैद्यकीय प्रक्रियांदरम्यान निर्माण होणाऱ्या कचऱ्याचे योग्य वर्गीकरण, संकलन, वाहतूक आणि सुरक्षित विल्हेवाट आवश्यक असते.
सुई, रक्त किंवा शरीरातील द्रवांनी दूषित झालेले साहित्य, वापरलेली वैद्यकीय साधने आणि अन्य जैववैद्यकीय कचरा सामान्य कचऱ्याप्रमाणे हाताळता येत नाही. त्याचे नियमांनुसार व्यवस्थापन न झाल्यास रुग्ण, कर्मचारी, कचरा हाताळणारे कामगार आणि परिसरातील नागरिकांच्या आरोग्याला धोका निर्माण होऊ शकतो.
त्यामुळे अधिकृत जैववैद्यकीय कचरा व्यवस्थापन यंत्रणेशी संलग्नता आणि आवश्यक परवानग्या असणे महत्त्वाचे आहे. महाराष्ट्रात अशा कचऱ्याच्या व्यवस्थापनासाठी स्वतंत्र नियम आणि नियामक यंत्रणा कार्यरत आहे.
प्रशिक्षित परिचारिका कर्मचाऱ्यांची कमतरता
रुग्णालयात प्रशिक्षित परिचारिका कर्मचाऱ्यांची कमतरता असल्याचेही तपासणीत आढळल्याचे वृत्त आहे. रुग्णांच्या नियमित निरीक्षणापासून औषधे देणे, उपचारांमध्ये डॉक्टरांना मदत करणे आणि आपत्कालीन परिस्थितीत प्रतिसाद देणे अशा अनेक महत्त्वाच्या जबाबदाऱ्या परिचारिका पार पाडतात.
पुरेसे प्रशिक्षित कर्मचारी उपलब्ध नसल्यास रुग्णसेवेचे नियोजन आणि कामाचा ताण यांवर परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे रुग्णालयात उपलब्ध खाटांची संख्या, रुग्णांची संख्या आणि परिचारिका कर्मचाऱ्यांची उपलब्धता यांच्यात योग्य समतोल राखणे आवश्यक आहे.
वैद्यकीय सेवा सुरळीत चालण्यासाठी पात्र डॉक्टर आणि प्रशिक्षित परिचारिका या दोन्ही घटकांची आवश्यकता असते. त्यामुळे या त्रुटीची दखल घेऊन रुग्णालयाने आवश्यक कर्मचारी उपलब्ध केले आहेत का, याची पडताळणी पुढील कार्यवाहीत महत्त्वाची ठरू शकते.
नोटीस देऊनही सुधारणा न झाल्याने रुग्णालय सील
महापालिकेच्या प्रभारी वैद्यकीय आरोग्य अधिकारी डॉ. सपना रामोळे यांच्या माहितीनुसार, रुग्णालयाला यापूर्वी नोटीस बजावून त्रुटी दूर करण्यासाठी वेळ देण्यात आला होता. मात्र, दिलेल्या मुदतीत आवश्यक सुधारणा झाल्या नसल्याने रुग्णालय सील करण्याची कारवाई करण्यात आली.
या कारवाईतून आरोग्य विभागाकडून खासगी रुग्णालये आणि अन्य वैद्यकीय केंद्रांच्या तपासणीवर भर दिला जात असल्याचे दिसते. रुग्णालय चालवण्यासाठी आवश्यक असलेल्या परवानग्या, पात्र वैद्यकीय कर्मचारी आणि सुरक्षिततेच्या निकषांचे पालन यांची पडताळणी करणे ही अशा तपासण्यांची महत्त्वाची बाब आहे.
रुग्णालय पुन्हा सुरू करण्यासाठी कोणत्या त्रुटींची पूर्तता करावी लागेल आणि त्याबाबत प्रशासनाकडून कोणती अधिकृत प्रक्रिया लागू होईल, याचे तपशील अद्याप स्पष्ट झालेले नाहीत. त्यामुळे रुग्णालयाच्या पुढील स्थितीबाबत महापालिकेच्या अधिकृत निर्णयाकडे लक्ष राहणार आहे.
खासगी रुग्णालयांच्या तपासणी मोहिमेला गती
माँ कल्याणी रुग्णालयावरील कारवाई ही कल्याण-डोंबिवली परिसरातील वैद्यकीय आस्थापनांच्या तपासणी मोहिमेच्या पार्श्वभूमीवर करण्यात आली. महापालिकेचा आरोग्य विभाग खासगी रुग्णालये, सोनोग्राफी केंद्रे आणि पात्रतेशी संबंधित नियमांचे उल्लंघन होत असल्याच्या तक्रारींची तपासणी करत आहे. यापूर्वी टिटवाळा-बनेली परिसरात कथित बोगस डॉक्टराविरुद्धही कारवाई करण्यात आल्याचे वृत्त आहे.
अशा तपासण्यांमुळे वैद्यकीय आस्थापनांकडे आवश्यक नोंदणी, वैध परवानग्या, पात्र कर्मचारी आणि सुरक्षिततेच्या निकषांची पूर्तता आहे की नाही, हे तपासता येते. मात्र, प्रत्येक आस्थापनाबाबत निष्कर्ष स्वतंत्र तपासणी आणि उपलब्ध पुराव्यांच्या आधारेच काढणे आवश्यक आहे.
रुग्ण आणि नातेवाइकांनी काय लक्षात घ्यावे?
रुग्णालय सील झाल्यानंतर तेथे उपचार घेत असलेल्या रुग्णांच्या पुढील वैद्यकीय व्यवस्थेचा प्रश्न महत्त्वाचा ठरतो. संबंधित रुग्णालयात उपचार सुरू असलेल्या व्यक्तींनी पुढील उपचारांसाठी पर्यायी वैद्यकीय केंद्राची व्यवस्था करण्याबाबत महापालिकेच्या आरोग्य विभागाशी संपर्क साधणे उपयुक्त ठरू शकते.
रुग्णालयात दाखल असलेल्या व्यक्तींची स्थिती, औषधोपचारांची नोंद आणि पुढील उपचारांची गरज यानुसार निर्णय घेणे आवश्यक आहे. आपत्कालीन परिस्थितीत विलंब न करता जवळच्या कार्यरत रुग्णालयाची किंवा आपत्कालीन वैद्यकीय सेवेची मदत घ्यावी.
या प्रकरणात किती रुग्ण उपचार घेत होते, सील करण्याच्या कारवाईच्या वेळी रुग्णांचे स्थलांतर करण्यात आले का आणि रुग्णालय पुन्हा सुरू करण्यासाठी कोणती प्रक्रिया निश्चित करण्यात आली आहे, याबाबत उपलब्ध वृत्तात तपशील दिलेला नाही.
रुग्णांच्या सुरक्षिततेसाठी नियमांचे पालन आवश्यक
माँ कल्याणी रुग्णालयावरील कारवाईमुळे आरोग्यसेवा देणाऱ्या संस्थांनी वैद्यकीय कर्मचारी, अग्निसुरक्षा, जैववैद्यकीय कचरा व्यवस्थापन आणि इतर अनिवार्य निकषांकडे सातत्याने लक्ष देण्याची गरज अधोरेखित झाली आहे.
रुग्णालयाचे कामकाज सुरक्षित आणि नियमांनुसार सुरू राहण्यासाठी नियमित तपासणी, परवानग्यांचे वेळेवर नूतनीकरण, पात्र कर्मचाऱ्यांची नियुक्ती आणि त्रुटी आढळल्यास त्यांची तातडीने पूर्तता करणे महत्त्वाचे आहे. महापालिकेच्या कारवाईनंतर रुग्णालय प्रशासनाकडून कोणती सुधारणा केली जाते आणि प्रशासन पुढे काय निर्णय घेते, हे या प्रकरणातील पुढील महत्त्वाचे टप्पे असतील.
थोडक्यात
-
कल्याण पूर्वेतील खडेगोळवली परिसरातील माँ कल्याणी रुग्णालय महापालिकेने सील केले.
-
१५ ऑक्टोबर रोजी अचानक तपासणी करण्यात आली.
-
रुग्णांची तपासणी सुरू असताना डॉक्टर अनुपस्थित असल्याची नोंद.
-
अग्निसुरक्षा ना-हरकत प्रमाणपत्राची मुदत संपलेली आढळली.
-
जैववैद्यकीय कचऱ्याच्या विल्हेवाटीसाठी आवश्यक अधिकृत व्यवस्थेचा अभाव.
-
प्रशिक्षित परिचारिका कर्मचाऱ्यांची कमतरता आणि सुरक्षा निकषांचे उल्लंघन आढळल्याचे प्रशासनाचे म्हणणे.
-
यापूर्वी नोटीस देऊनही सुधारणा न झाल्याने सील करण्याची कारवाई.
-
रुग्णालय पुन्हा सुरू करण्याबाबतची पुढील प्रक्रिया अद्याप स्पष्ट नाही.