अंबरनाथ, १३ नोव्हेंबर : दिवाळीचा सण म्हणजे रोषणाई, फराळ आणि आनंदासोबतच महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक परंपरांचे जतन करण्याची संधी. याच परंपरेचा सुंदर आविष्कार अंबरनाथमध्ये पाहायला मिळत आहे. दिवाळीनिमित्त शहरातील लहान मुलांनी मातीपासून ऐतिहासिक गड-किल्ल्यांच्या आकर्षक प्रतिकृती तयार करून छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या पराक्रमाची आणि महाराष्ट्राच्या ऐतिहासिक वारशाची आठवण जागवली आहे. आधुनिक मनोरंजनाच्या साधनांकडे वाढणारा कल लक्षात घेता, मुलांनी पारंपरिक पद्धतीने मातीचे किल्ले उभारण्याचा घेतलेला पुढाकार विशेष लक्षवेधी ठरत आहे.
वडवलीपासून शिवाजीनगरपर्यंत ऐतिहासिक किल्ल्यांची उभारणी
अंबरनाथमधील वडवली, कृष्णानगर, महालक्ष्मीनगर आणि शिवाजीनगर या परिसरांतील मुलांनी एकत्र येत दिवाळीनिमित्त मातीचे किल्ले साकारले. या उपक्रमात महाराष्ट्राच्या इतिहासातील महत्त्वाचे गड-किल्ले प्रतिकृतींच्या स्वरूपात उभारण्यात आले. सिंहगड, तोरणा, सिंधुदुर्ग आणि प्रतापगड या ऐतिहासिक किल्ल्यांची रचना मुलांनी मातीचा वापर करून केली. प्रत्येक किल्ल्याची रचना, त्याचे बुरूज, तटबंदी आणि प्रवेशद्वार साकारताना मुलांनी कल्पकतेचा वापर केला. उपलब्ध जागेत किल्ल्यांचा ऐतिहासिक बाज जपण्याचा प्रयत्न या प्रतिकृतींमधून दिसून येतो.
छत्रपती शिवाजी महाराज आणि मावळ्यांच्या प्रतिकृतींनी सजावट
केवळ मातीचा डोंगर किंवा किल्ल्याची रचना करण्यापुरता हा उपक्रम मर्यादित राहिला नाही. मुलांनी किल्ल्यांवर छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या प्रतिमा, मावळ्यांच्या छोट्या प्रतिकृती, तोफा, घोडे आणि हत्ती यांची आकर्षक सजावट केली. या सजावटीमुळे किल्ल्यांना ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक स्वरूप प्राप्त झाले. शिवकालीन लढाया, गडांचे संरक्षण, मावळ्यांचे शौर्य आणि तत्कालीन युद्धसामग्री यांची ओळख या छोट्या प्रतिकृतींच्या माध्यमातून करून देण्याचा प्रयत्न दिसून येतो.
खेळातून इतिहासाची ओळख; मुलांच्या कलागुणांना वाव
मातीचे किल्ले तयार करण्याच्या प्रक्रियेत मुलांना प्रत्यक्ष सहभागातून अनेक गोष्टी शिकण्याची संधी मिळते. माती गोळा करणे, किल्ल्याचा आराखडा ठरवणे, तटबंदी आणि बुरूज तयार करणे, तसेच विविध प्रतिकृतींची मांडणी करणे या कामांमधून त्यांची कल्पनाशक्ती आणि कलात्मक कौशल्य विकसित होण्यास मदत होते. त्याचबरोबर ऐतिहासिक किल्ल्यांची नावे, त्यांचे महत्त्व आणि महाराष्ट्राच्या इतिहासातील त्यांचे स्थान याविषयी जाणून घेण्याची उत्सुकताही निर्माण होते.
महाराष्ट्राच्या गड-किल्ल्यांच्या वारशाचे जतन
महाराष्ट्रातील गड-किल्ले हे केवळ ऐतिहासिक वास्तू नसून राज्याच्या शौर्य, स्वराज्यनिर्मिती आणि सांस्कृतिक ओळखीचे महत्त्वाचे प्रतीक आहेत. सिंहगड, तोरणा, प्रतापगड आणि सिंधुदुर्ग यांसारख्या किल्ल्यांना इतिहासात विशेष स्थान आहे. या किल्ल्यांच्या प्रतिकृती तयार करताना मुलांना त्यांच्या ऐतिहासिक महत्त्वाची प्राथमिक ओळख होते. त्यामुळे दिवाळीतील मातीच्या किल्ल्यांची परंपरा ही केवळ मनोरंजनापुरती मर्यादित न राहता इतिहासाची ओळख करून देणारा उपक्रम ठरते.
स्थानिक नागरिकांकडून बालचमूंच्या कल्पकतेचे कौतुक
अंबरनाथमधील विविध परिसरांत उभारण्यात आलेल्या या मातीच्या किल्ल्यांना स्थानिक नागरिकांनी भेट देऊन मुलांच्या कलाकृतींचे कौतुक केले. मुलांनी मेहनत घेऊन तयार केलेल्या किल्ल्यांच्या प्रतिकृती आणि त्यांची सजावट नागरिकांचे लक्ष वेधून घेत आहे. अशा उपक्रमांमुळे मुलांना आपल्या कामाचे कौतुक मिळते, त्यांचा आत्मविश्वास वाढतो आणि पारंपरिक सांस्कृतिक उपक्रमांमध्ये सहभागी होण्याची प्रेरणा मिळते.
पुढील पिढीपर्यंत परंपरा पोहोचवण्याचा प्रयत्न
दिवाळीत मातीचे किल्ले तयार करण्याची परंपरा महाराष्ट्रातील अनेक भागांत आजही उत्साहाने जपली जाते. मात्र, या परंपरेचे महत्त्व केवळ किल्ल्यांची प्रतिकृती तयार करण्यापुरते नसून त्यामागील इतिहास आणि विचार पुढील पिढीपर्यंत पोहोचवण्यात आहे. अंबरनाथमधील मुलांनी केलेला हा उपक्रम त्याच दृष्टीने महत्त्वपूर्ण आहे. अशा उपक्रमांना पालक, स्थानिक नागरिक आणि सामाजिक संस्थांनी प्रोत्साहन दिल्यास मुलांना इतिहास, संस्कृती आणि सर्जनशीलतेची सांगड घालण्याची अधिक संधी मिळू शकते.
थोडक्यात :
-
अंबरनाथमधील वडवली, कृष्णानगर, महालक्ष्मीनगर आणि शिवाजीनगर परिसरांतील मुलांनी दिवाळीनिमित्त मातीचे किल्ले साकारले.
-
सिंहगड, तोरणा, सिंधुदुर्ग आणि प्रतापगडाच्या प्रतिकृती उभारण्यात आल्या.
-
छत्रपती शिवाजी महाराज, मावळे, तोफा, घोडे आणि हत्ती यांच्या प्रतिकृतींनी किल्ल्यांची सजावट करण्यात आली.
-
या उपक्रमातून मुलांच्या कलात्मक कौशल्याला वाव मिळण्याबरोबरच महाराष्ट्राच्या इतिहासाविषयी जागरूकता निर्माण होत आहे.
-
स्थानिक नागरिकांनी मुलांच्या कल्पकतेचे आणि मेहनतीचे कौतुक केले.