ठाण्यात आठवड्याची २४ तासांची पाणीबंदी बदलण्याचा विचार; रोज १० टक्के कपातीचा पर्याय तपासणार !

ठाणे, २९ ऑक्टोबर : ठाणे शहरात दर बुधवारी २४ तास पाणीपुरवठा बंद ठेवल्यानंतर पुढील एक ते दोन दिवस कमी दाबाने पाणी मिळत असल्याने नागरिकांना सलग तीन दिवस पाणीटंचाईचा सामना करावा लागू शकतो. ही गैरसोय कमी करण्यासाठी ठाणे महानगरपालिका आठवड्यातील २४ तासांच्या पाणीबंदीऐवजी ठाणे शहर, घोडबंदर आणि वागळे इस्टेट परिसरात दररोज १० टक्के पाणीकपात करून पुरवठा सुरू ठेवण्याचा पर्याय तपासत आहे. यासंदर्भात स्टेम वॉटर डिस्ट्रीब्युशन अँड इन्फ्रास्ट्रक्चर कंपनीशी चर्चा सुरू असल्याची माहिती महापालिकेचे अतिरिक्त आयुक्त प्रशांत रोडे यांनी दिली आहे.

सध्या लागू असलेल्या वेळापत्रकानुसार, ठाणे महापालिकेची स्वतःची पाणीपुरवठा योजना आणि स्टेममार्फत होणारा पुरवठा दर बुधवारी बंद ठेवला जातो. ही पाणीबंदी राज्य सरकारच्या १० टक्के पाणीकपातीच्या निर्देशांच्या पार्श्वभूमीवर लागू करण्यात आली आहे. मात्र, नियोजित बंद संपल्यानंतर जलवाहिन्यांमधील दाब पूर्ववत होण्यासाठी वेळ लागत असल्याने काही भागांत पाणीपुरवठा लगेच सुरळीत होत नाही. परिणामी, प्रत्यक्षात पाणीटंचाईचा परिणाम एका दिवसापुरता मर्यादित राहत नाही.

महापालिकेसमोर आता पाणीकपातीचे उद्दिष्ट कायम ठेवून नागरिकांची गैरसोय कशी कमी करता येईल, हा मुख्य प्रश्न आहे. दररोज थोड्या प्रमाणात कपात केल्यास एकाच दिवशी संपूर्ण पुरवठा बंद ठेवण्याची गरज कमी होऊ शकते. मात्र, या पर्यायाची अंमलबजावणी करण्यासाठी पाणी उपलब्धतेचे गणित, वितरण यंत्रणेची क्षमता आणि स्टेमकडून मिळणाऱ्या पाण्याचे नियोजन तपासणे आवश्यक आहे. त्यामुळे हा पर्याय अद्याप विचाराधीन असून, अंतिम निर्णय झालेला नाही.

दररोज ६३७ दशलक्ष लिटर पाण्याची मागणी; उपलब्धता सुमारे ५९० दशलक्ष लिटर

ठाणे शहरातील वाढत्या लोकसंख्येसोबत नव्या गृहप्रकल्पांची संख्या वाढत असल्याने पाण्याची मागणीही वाढली आहे. उपलब्ध वृत्तानुसार, शहराची दैनंदिन पाण्याची गरज पूर्वी सुमारे ६२१ दशलक्ष लिटर होती; आता ती अंदाजे ६३७ दशलक्ष लिटरपर्यंत पोहोचली आहे. त्याउलट, दररोज प्रत्यक्ष उपलब्ध होणारे पाणी सुमारे ५९० दशलक्ष लिटर असल्याने मागणी आणि पुरवठ्यात अंदाजे ४७ दशलक्ष लिटरची तूट आहे.

या तुटीमुळे शहरातील पाणीपुरवठ्याचे नियोजन अधिक कठीण झाले आहे. ठाणे महापालिकेच्या स्वतःच्या पाणीपुरवठा योजनेबरोबरच स्टेममार्फतही शहराला पाणी मिळते. त्यामुळे उपलब्ध पाण्याचे प्रमाण कमी असताना एका यंत्रणेतील बदलाचा परिणाम संपूर्ण वितरण व्यवस्थेवर होऊ शकतो.

राज्य सरकारने १६ ऑक्टोबरपासून राज्यातील शहरी आणि ग्रामीण स्थानिक स्वराज्य संस्थांना किमान १० टक्के पाणीकपात लागू करण्याचे निर्देश दिले आहेत. संभाव्य पाणीटंचाईच्या पार्श्वभूमीवर उपलब्ध जलसाठ्याचे नियोजन करण्यासाठी हा निर्णय घेण्यात आला. या उपाययोजनांचा कालावधी ३१ ऑगस्ट २०२७ पर्यंतच्या जलव्यवस्थापन नियोजनाशी संबंधित आहे.

त्यामुळे ठाणे महापालिकेला पाणीकपातीचे उद्दिष्ट पाळतानाच नागरिकांना शक्य तितका नियमित पुरवठा कसा देता येईल, याचा विचार करावा लागत आहे.

आठवड्यातील बंदऐवजी रोजची कपात केल्यास काय बदलू शकतो?

सध्याच्या पद्धतीत एका दिवशी २४ तास पाणीपुरवठा बंद ठेवला जातो. त्यानंतर जलवाहिन्यांमधील दाब पूर्ववत होण्यास एक ते दोन दिवस लागू शकतात. त्यामुळे पाणीबंदी संपल्यानंतरही काही भागांत पुरेसा पुरवठा होत नसल्याच्या तक्रारी येतात.

प्रस्तावित पर्यायानुसार, आठवड्यातील एक दिवस पूर्ण पाणीबंदी करण्याऐवजी दररोज उपलब्ध पाण्यात १० टक्के कपात करून पुरवठा सुरू ठेवण्याचा विचार आहे. यामुळे घरगुती वापरासाठी पाणी साठवण्याचा ताण कमी होऊ शकतो आणि जलवाहिन्यांमधील दाब पूर्ववत होण्यासाठी लागणाऱ्या कालावधीचा परिणाम काही प्रमाणात टाळता येऊ शकतो. हा संभाव्य फायदा आहे; प्रत्यक्ष परिणाम वितरण व्यवस्थेच्या तांत्रिक क्षमतेवर अवलंबून असेल.

मात्र, रोजच्या कपातीची अंमलबजावणी करताना पाण्याचे प्रमाण सर्व भागांत समतोल पद्धतीने वितरित करता येईल का, हा महत्त्वाचा प्रश्न आहे. ठाणे शहर, घोडबंदर आणि वागळे इस्टेटमध्ये भौगोलिक परिस्थिती, जलवाहिन्यांचे जाळे आणि पाणी साठवण व्यवस्था वेगवेगळी असल्याने पर्यायी वेळापत्रक तयार करताना या बाबींचा विचार करावा लागेल.

स्टेम प्राधिकरणाशी चर्चा; तांत्रिक व्यवहार्यतेनंतर निर्णय

ठाणे शहरातील पाणीपुरवठा दोन प्रमुख यंत्रणांवर अवलंबून असल्याने पर्यायी पद्धत लागू करण्यासाठी ठाणे महापालिका आणि स्टेम प्राधिकरण यांच्यात समन्वय आवश्यक आहे. उपलब्ध जलसाठा, रोजचे पुरवठ्याचे प्रमाण, वितरणातील दाब आणि कपात लागू केल्यावर प्रत्येक भागाला मिळणारे पाणी यांचा अभ्यास केल्यानंतरच नवे वेळापत्रक निश्चित करता येईल.

अतिरिक्त आयुक्त प्रशांत रोडे यांनी रोजच्या कपातीचा पर्याय तपासला जात असल्याचे स्पष्ट केले आहे. मात्र, त्यासाठी अंतिम मंजुरी मिळालेली नाही. त्यामुळे सध्याच्या पाणीबंदीच्या वेळापत्रकात बदल झाला आहे, असे समजणे योग्य ठरणार नाही.

महापालिकेने नवा निर्णय घेतल्यास कोणत्या भागात किती कपात होईल, पाणीपुरवठ्याच्या वेळा काय असतील आणि बदल कधीपासून लागू होईल, याची स्पष्ट अधिकृत सूचना नागरिकांना देणे महत्त्वाचे ठरेल. तोपर्यंत रहिवाशांनी सध्याच्या अधिकृत वेळापत्रकानुसार पाण्याचे नियोजन करावे आणि उपलब्ध पाण्याचा काटकसरीने वापर करावा.

पाण्याचा अपव्यय रोखणेही तितकेच महत्त्वाचे

पाणीपुरवठ्यातील तूट कमी करण्यासाठी केवळ कपातीचे वेळापत्रक बदलणे पुरेसे ठरणार नाही. जलवाहिन्यांमधील गळती रोखणे, वितरण व्यवस्थेची नियमित तपासणी करणे आणि उपलब्ध पाण्याचा अपव्यय टाळणेही आवश्यक आहे. राज्य सरकारने स्थानिक स्वराज्य संस्थांना गळती रोखण्याबरोबरच प्रक्रिया केलेल्या सांडपाण्याचा उद्याने, बांधकाम आणि स्वच्छतेसारख्या कामांसाठी वापर वाढवण्याचे निर्देश दिले आहेत.

ठाण्यासारख्या वेगाने वाढणाऱ्या शहरात निवासी आणि व्यावसायिक क्षेत्रांची पाण्याची गरज वाढत असताना दीर्घकालीन नियोजन महत्त्वाचे ठरणार आहे. नव्या गृहप्रकल्पांना पाणीपुरवठा करताना उपलब्ध जलसाठा आणि विद्यमान नागरिकांची गरज यांचा समतोल राखणे आवश्यक आहे.

आता स्टेमसोबतच्या चर्चेतून कोणता पर्याय निश्चित होतो, याकडे ठाणेकरांचे लक्ष आहे. दररोज १० टक्के कपातीची पद्धत तांत्रिकदृष्ट्या व्यवहार्य ठरल्यास आठवड्यातील संपूर्ण पाणीबंदी टाळण्याचा पर्याय उपलब्ध होऊ शकतो. मात्र, अंतिम निर्णय आणि अंमलबजावणीचे वेळापत्रक जाहीर झाल्यानंतरच नागरिकांना नेमका बदल समजू शकेल.

थोडक्यात

• ठाणे महापालिका आठवड्यातील २४ तासांच्या पाणीबंदीऐवजी दररोज १० टक्के कपातीचा पर्याय तपासत आहे.

• शहराची दैनंदिन पाण्याची मागणी सुमारे ६३७ दशलक्ष लिटर असून, उपलब्ध पुरवठा अंदाजे ५९० दशलक्ष लिटर आहे.

• अतिरिक्त आयुक्त प्रशांत रोडे यांच्या माहितीनुसार, पर्यायी वेळापत्रकासाठी स्टेम प्राधिकरणाशी चर्चा सुरू आहे.

• पाणीपुरवठ्याच्या वेळापत्रकात बदल करण्याबाबत अद्याप अंतिम निर्णय झालेला नाही.