ठाणे, १६ नोव्हेंबर : मुंबई-अहमदाबाद बुलेट ट्रेन प्रकल्पांतर्गत ठाणे जिल्ह्यातील म्हातार्डी येथे उभारण्यात येणाऱ्या प्रस्तावित स्थानकाच्या परिसराचा नियोजनबद्ध विकास करण्यासाठी ठाणे आणि कल्याण-डोंबिवली महापालिका क्षेत्रातील एकूण ४७८ हेक्टर जागेवर नवा स्थानिक विकास आराखडा तयार करण्याची प्रक्रिया पुन्हा सुरू करण्याचा प्रस्ताव पुढे आला आहे. बुलेट ट्रेन स्थानकामुळे या परिसरात भविष्यात मोठ्या प्रमाणावर नागरी विकास आणि बांधकामे होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे विकास सुरू होण्यापूर्वीच रस्ते, वाहतूक, पाणीपुरवठा, सार्वजनिक सुविधा आणि विविध वाहतूक व्यवस्थांची सांगड घालण्यावर भर देण्यात येणार आहे. ठाणे महापालिका प्रशासनाने हा प्रस्ताव २० नोव्हेंबर रोजी होणाऱ्या सर्वसाधारण सभेपुढे मंजुरीसाठी ठेवण्याची तयारी केली आहे.
४७८ हेक्टर क्षेत्राचे दोन महापालिकांमध्ये विभाजन
प्रस्तावित विकास आराखड्याचे एकूण क्षेत्रफळ ४७८ हेक्टर असून त्यापैकी २१८ हेक्टर जागा ठाणे महापालिकेच्या हद्दीत, तर उर्वरित २६० हेक्टर जागा कल्याण-डोंबिवली महापालिकेच्या हद्दीत आहे. दोन्ही महापालिकांच्या हद्दीत पसरलेल्या या परिसराचे स्वतंत्रपणे नियोजन करण्याऐवजी एकत्रित विकास आराखडा तयार करण्याचा प्रस्ताव आहे.
या संपूर्ण नियोजनाची जबाबदारी ठाणे महापालिकेमार्फत पार पाडण्याचा विचार आहे. त्यामुळे दोन वेगवेगळ्या स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या हद्दीतील रस्ते, वाहतूक आणि नागरी सुविधांचे नियोजन एकाच व्यापक आराखड्याच्या माध्यमातून करता येणार आहे. KDMC ने या संयुक्त नियोजनाला संमती दिली असून मुंबई महानगर प्रदेश विकास प्राधिकरणानेही या प्रक्रियेला हरकत नसल्याचे कळवले आहे.
ठाणे आणि KDMC हद्दीतील दहा गावांच्या भागांचा समावेश
या विकास आराखड्यात ठाणे महापालिका क्षेत्रातील चार आणि KDMC क्षेत्रातील सहा गावांच्या काही भागांचा समावेश प्रस्तावित आहे.
ठाणे महापालिका हद्दीतील गावांचे भाग:
-
म्हातार्डी
-
दातीवली
-
बेतावडे
-
आगासन
कल्याण-डोंबिवली महापालिका हद्दीतील गावांचे भाग:
-
आयरे
-
कोपर
-
भोपर
-
नांदिवली तर्फ पंचानंद
-
काटई
-
उसरघर
या गावांच्या काही भागांचा समावेश करून स्थानक परिसरातील विकासाचे नियोजन करण्यात येणार आहे. त्यामुळे या भागातील भविष्यातील बांधकामे, रस्त्यांचे जाळे आणि नागरी सुविधांच्या विस्ताराला एक निश्चित नियोजन चौकट मिळू शकते. मात्र, आराखड्याची अंतिम हद्द आणि त्यातील आरक्षणे याबाबतची माहिती पुढील अधिकृत प्रक्रियेत स्पष्ट होईल.
बुलेट ट्रेन स्थानकाला मेट्रो आणि जलवाहतुकीची जोडणी
या विकास आराखड्यात केवळ स्थानकाभोवतालच्या जमिनीचा विकास अपेक्षित नसून विविध सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्थांमध्ये समन्वय साधण्याचाही विचार आहे. म्हातार्डी येथील बुलेट ट्रेन स्थानकाला अंतर्गत वर्तुळाकार मेट्रो, मुंबई महानगर प्रदेश विकास प्राधिकरणाची प्रस्तावित मेट्रो मार्गिका १४ आणि उल्हास नदीवरील जलवाहतुकीच्या जेट्टीशी जोडण्याचे नियोजन आहे.
या जोडण्यांमुळे बुलेट ट्रेन स्थानकापर्यंत पोहोचण्यासाठी प्रवाशांना पर्यायी सार्वजनिक वाहतूक उपलब्ध होण्याची संकल्पना आहे. मेट्रो आणि जलवाहतूक यांचा समन्वय साधल्यास ठाणे, कल्याण-डोंबिवली आणि आसपासच्या परिसरातील प्रवाशांसाठी भविष्यातील प्रवास अधिक सुलभ होऊ शकतो. मात्र, या जोडण्या सध्या नियोजनाच्या टप्प्यात असून त्यांची अंमलबजावणी, मार्ग निश्चिती आणि वेळापत्रक याबाबत स्वतंत्र निर्णय अपेक्षित आहेत.
उल्हास नदीवर जलवाहतुकीसाठी जेट्टीचा विचार
बुलेट ट्रेन स्थानकाच्या उत्तरेकडील बाजूस उल्हास नदीवर जलवाहतुकीसाठी जेट्टी प्रस्तावित आहे. या जेट्टीच्या माध्यमातून स्थानकाला जलवाहतुकीशी जोडण्याचा विचार आहे. यामुळे रस्ते आणि रेल्वे वाहतुकीबरोबरच जलवाहतुकीचाही पर्याय उपलब्ध करण्याची संकल्पना पुढे आली आहे.
मात्र, जलवाहतुकीचा मार्ग, जेट्टीचे नेमके स्थान, प्रवासी सेवा आणि इतर वाहतूक व्यवस्थांशी जोडणी यांचे तपशील अंतिम होणे बाकी आहे. या घटकांचे नियोजन पूर्ण झाल्यानंतरच प्रत्यक्ष प्रवाशांना त्याचा किती लाभ होईल, हे स्पष्ट होणार आहे.
पूर्वीची प्रक्रिया का रखडली?
ठाणे बुलेट ट्रेन स्थानक परिसराच्या विकासासाठी यापूर्वीही नियोजन प्रक्रिया सुरू करण्यात आली होती. २८ ऑक्टोबर २०२५ रोजी महाराष्ट्र शासनाच्या राजपत्रात स्थानिक विकास आराखडा तयार करण्याबाबतची सूचना प्रसिद्ध करण्यात आली होती. महाराष्ट्र प्रादेशिक नियोजन व नगररचना अधिनियमात २९ ऑगस्ट २०२५ रोजी करण्यात आलेल्या सुधारणेनंतर स्थानिक क्षेत्र विकास आराखडा तयार करण्यासाठी विशेष तरतूद उपलब्ध झाली होती.
नियमांनुसार, आराखडा तयार करण्याची प्रक्रिया सुरू झाल्यानंतर सहा महिन्यांच्या आत प्राथमिक मसुदा प्रसिद्ध करणे अपेक्षित होते. मात्र, निर्धारित कालावधीत प्राथमिक मसुदा तयार होऊ शकला नाही. स्थानकाला जोडण्यात येणाऱ्या अंतर्गत वर्तुळाकार मेट्रो, मेट्रो मार्गिका १४ आणि उल्हास नदीवरील जलवाहतुकीच्या नियोजनातील अपूर्णता हे विलंबाचे प्रमुख कारण असल्याचे प्रशासनाच्या प्रस्तावात नमूद करण्यात आले आहे. त्यामुळे आता या जोडण्यांचा नव्याने विचार करून विकास आराखडा तयार करण्याची प्रक्रिया पुन्हा सुरू करण्याचा प्रस्ताव मांडण्यात आला आहे.
KDMC आणि MMRDA ची संमती; ठाणे महापालिकेकडे नियोजनाची जबाबदारी
दोन्ही महापालिका क्षेत्रांचा समावेश असलेल्या या आराखड्याच्या तयारीसाठी यापूर्वीही प्रशासकीय स्तरावर समन्वय साधण्यात आला होता. KDMC ने ७ नोव्हेंबर २०२४ रोजी ठाणे महापालिकेला संयुक्त नियोजनासाठी संमती दिली होती. तसेच, या परिसराला लागून असलेल्या कल्याण ग्रोथ सेंटरच्या नियोजनाच्या दृष्टीने MMRDA नेही ठाणे महापालिकेमार्फत आराखडा तयार करण्यास हरकत नसल्याचे कळवले होते.
राज्य शासनाने २८ ऑक्टोबर २०२४ रोजी दोन्ही महापालिकांनी समन्वय साधून एकत्रित आराखडा तयार करण्याचे निर्देश दिले होते. त्यासाठी होणाऱ्या खर्चाच्या विभागणीबाबतही दोन्ही महापालिकांनी परस्पर निर्णय घेण्याची सूचना करण्यात आली होती. त्यामुळे ठाणे महापालिका नियोजनाची मुख्य जबाबदारी पार पाडणार असली, तरी KDMC आणि संबंधित प्राधिकरणांमधील समन्वय या प्रक्रियेत महत्त्वाचा ठरणार आहे.
२० नोव्हेंबरच्या सर्वसाधारण सभेत प्रस्ताव; त्यानंतर नागरिकांचा सहभाग
नव्याने विकास आराखडा तयार करण्याचा प्रस्ताव २० नोव्हेंबर रोजी होणाऱ्या ठाणे महापालिकेच्या सर्वसाधारण सभेपुढे मंजुरीसाठी ठेवण्यात येणार आहे. सभेची मान्यता मिळाल्यानंतर राज्य शासनाची आवश्यक मंजुरी आणि अधिकृत अधिसूचना प्रसिद्ध करण्याची प्रक्रिया अपेक्षित आहे.
यानंतर नागरिक, स्थानिक रहिवासी, जमीनधारक आणि संबंधित घटकांकडून हरकती व सूचना मागवण्यात येतील. या सूचना आणि हरकतींचा विचार करून पुढील नियोजन प्रक्रिया पार पाडली जाणार आहे. त्यामुळे प्रस्तावित आराखड्याबाबत स्थानिक नागरिकांना आपली मते मांडण्याची संधी मिळणार आहे. अंतिम आराखडा तयार होताना या प्रक्रियेला महत्त्व राहणार आहे.
स्थानक परिसरातील भविष्यातील नागरी विकासासाठी महत्त्वाचा टप्पा
बुलेट ट्रेन स्थानकामुळे म्हातार्डी आणि आसपासच्या गावांमध्ये भविष्यात विकासाचा दबाव वाढण्याची शक्यता आहे. अशा परिस्थितीत आधीच रस्त्यांची रुंदी, अंतर्गत जोडरस्ते, पाणीपुरवठा, सांडपाणी व्यवस्थापन, सार्वजनिक वाहतूक आणि इतर मूलभूत सुविधांचे नियोजन करणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
विशेषतः हा परिसर दोन महापालिकांच्या हद्दीत असल्याने विकासकामांमध्ये समन्वय राखणे आवश्यक आहे. एकाच विकास आराखड्यामुळे दोन्ही क्षेत्रांतील वाहतूक आणि नागरी सुविधांचा परस्पर संबंध लक्षात घेऊन नियोजन करता येऊ शकते. मात्र, प्रत्यक्ष विकासाचा लाभ स्थानिक नागरिकांना मिळण्यासाठी आराखड्यातील तरतुदी, पायाभूत सुविधांची अंमलबजावणी, निधी आणि वेळापत्रक यांची स्पष्टता महत्त्वाची राहणार आहे.
थोडक्यात :
-
म्हातार्डी येथील प्रस्तावित बुलेट ट्रेन स्थानक परिसरासाठी ४७८ हेक्टरचा नवा विकास आराखडा तयार करण्याचा प्रस्ताव.
-
ठाणे महापालिका क्षेत्रातील २१८ हेक्टर आणि KDMC क्षेत्रातील २६० हेक्टर जागेचा समावेश.
-
ठाणे हद्दीतील म्हातार्डी, दातीवली, बेतावडे आणि आगासन या चार गावांचे भाग आराखड्यात समाविष्ट.
-
KDMC हद्दीतील आयरे, कोपर, भोपर, नांदिवली तर्फ पंचानंद, काटई आणि उसरघर या सहा गावांचे भाग समाविष्ट.
-
बुलेट ट्रेन स्थानकाला अंतर्गत वर्तुळाकार मेट्रो, मेट्रो मार्गिका १४ आणि उल्हास नदीवरील जलवाहतुकीच्या जेट्टीशी जोडण्याचा विचार.
-
२०२५ मध्ये सुरू झालेली पूर्वीची प्रक्रिया सहा महिन्यांत प्राथमिक मसुदा तयार न झाल्याने पुन्हा सुरू करण्याचा प्रस्ताव.
-
२० नोव्हेंबर रोजी ठाणे महापालिकेच्या सर्वसाधारण सभेत प्रस्ताव मान्यतेसाठी ठेवण्यात येणार.
-
त्यानंतर राज्य शासनाची मंजुरी आणि नागरिकांच्या हरकती व सूचना मागवण्याची प्रक्रिया अपेक्षित.

