पुणे, २१ नोव्हेंबर : पुण्याहून नवी मुंबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळापर्यंत थेट प्रवासाची सुविधा उपलब्ध करून देण्यासाठी महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळाने (MSRTC) सुरू केलेली इलेक्ट्रिक ई-शिवाई बससेवा अवघ्या सहा आठवड्यांत अनिश्चिततेच्या भोवऱ्यात सापडली आहे. ऑनलाइन आरक्षणाची सुविधा बंद झाल्याने आणि पूर्वसूचना न देता बसफेऱ्या रद्द केल्या जात असल्याच्या तक्रारी प्रवाशांकडून करण्यात येत आहेत. १९ नोव्हेंबर रोजी पुण्याहून विमानतळाकडे जाणाऱ्या नियोजित बसची फेरी अचानक रद्द झाल्याने एका प्रवाशाला अडचणींचा सामना करावा लागला. एसटी महामंडळाच्या अधिकाऱ्यांनी कमी प्रवासीसंख्येमुळे काही फेऱ्या आर्थिकदृष्ट्या परवडत नसल्याचे सांगितले आहे. त्यामुळे वेळापत्रकात बदल करून सेवा अधिक व्यवहार्य करण्याचा विचार सुरू आहे. दरम्यान, विमानतळ आणि जवळच्या रेल्वे स्थानकांना जोडणारी चाळोची फीडर बससेवाही बंद झाल्याने नवी मुंबई विमानतळापर्यंत सार्वजनिक वाहतुकीने पोहोचण्याचे पर्याय मर्यादित झाले आहेत.
७ ऑक्टोबरला मोठ्या अपेक्षांसह ई-शिवाई बससेवेचा प्रारंभ
नवी मुंबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर जाणाऱ्या प्रवाशांना परवडणारा आणि थेट सार्वजनिक वाहतुकीचा पर्याय उपलब्ध करून देण्यासाठी एसटी महामंडळाने ७ ऑक्टोबर २०२६ रोजी ई-शिवाई बससेवेचा प्रारंभ केला होता. पहिल्या टप्प्यात पुणे, दादर आणि बोरिवली येथून विमानतळासाठी वातानुकूलित इलेक्ट्रिक बस चालवण्याचे नियोजन करण्यात आले होते.
पुण्यातील स्वारगेट बसस्थानकातून सकाळी ६.१५ वाजता आणि दुपारी २.२५ वाजता अशा दोन फेऱ्या सुरू करण्यात आल्या होत्या. सकाळची बस साधारण ९.३० वाजता, तर दुपारची बस सायंकाळी ६ वाजता विमानतळावर पोहोचण्याचे वेळापत्रक निश्चित करण्यात आले होते. सुमारे १२० ते १२६ किलोमीटरच्या या प्रवासासाठी प्रौढ प्रवाशांचे भाडे ₹४४५ ते ₹४५० दरम्यान ठेवण्यात आले होते. बालकांसाठी स्वतंत्र सवलतीचे भाडेही निश्चित करण्यात आले होते.
या सेवेमुळे पुण्यातील प्रवाशांना खासगी टॅक्सी किंवा महागड्या कॅबवर अवलंबून न राहता थेट विमानतळापर्यंत पोहोचता येईल, अशी अपेक्षा होती. विशेषतः वाकड, हिंजवडी, बालेवाडी, चांदणी चौक आणि मुंबई-पुणे द्रुतगती मार्गाच्या परिसरातील प्रवाशांना या सेवेचा लाभ होण्याचे नियोजन होते.
दोन फेऱ्यांचे नियोजन; मात्र सुरुवातीपासूनच प्रवासी प्रतिसाद कमी
सेवा सुरू झाल्यानंतर पहिल्याच आठवड्यात अपेक्षित प्रवासीसंख्या मिळत नसल्याचे चित्र समोर आले होते. पुणे विभागातील एसटी महामंडळाच्या अधिकाऱ्यांनी ऑक्टोबरमध्ये दिलेल्या माहितीनुसार, स्वारगेट–नवी मुंबई विमानतळ मार्गावरील दोन्ही ई-शिवाई बसमधून दररोज सरासरी केवळ चार ते पाच प्रवासी प्रवास करत होते.
प्रत्येक बसमध्ये ४२ आसनांची क्षमता असताना इतकी कमी प्रवासीसंख्या असल्याने उत्पन्न आणि संचालन खर्च यांचा ताळमेळ बसवणे कठीण होत होते. सुरुवातीला या सेवेला पुरेशी प्रसिद्धी न मिळणे, प्रवाशांना बसचे थांबे आणि वेळापत्रक माहिती नसणे, विमानांच्या वेळांशी बसच्या फेऱ्यांचा मेळ न बसणे अशा कारणांचा विचार करण्यात आला होता.
सेवेची माहिती सोशल मीडिया आणि अन्य माध्यमांतून अधिकाधिक नागरिकांपर्यंत पोहोचवण्याचा प्रयत्नही करण्यात येणार असल्याचे त्यावेळी सांगण्यात आले होते. मात्र, सहा आठवड्यांनंतरही प्रवासीसंख्येची समस्या कायम असल्याने आता ऑनलाइन आरक्षण बंद करण्यापर्यंत परिस्थिती पोहोचली आहे.
ऑनलाइन आरक्षण बंद; १९ नोव्हेंबरला प्रवाशाला पूर्वसूचनेशिवाय बस रद्द झाल्याचा अनुभव
या सेवेबाबतचा प्रश्न १९ नोव्हेंबर रोजी अधिक ठळकपणे समोर आला. पुण्यातील प्रवासी राजेश केदारे यांनी विमानतळासाठी आरक्षित केलेली एसटी बस कोणतीही पूर्वसूचना न देता रद्द करण्यात आल्याची तक्रार केली. विमानप्रवासासाठी प्रवासी आधीच वेळेचे नियोजन करतात. अशा वेळी बस अचानक रद्द झाल्यास विमान चुकण्याची शक्यता निर्माण होते, तसेच पर्यायी प्रवासासाठी अतिरिक्त खर्च करावा लागू शकतो, अशी चिंता त्यांनी व्यक्त केली.
विशेषतः विमानतळापर्यंत पोहोचण्यासाठी सार्वजनिक वाहतुकीवर अवलंबून असलेल्या प्रवाशांना बससेवेच्या विश्वासार्हतेची खात्री असणे आवश्यक आहे. ऑनलाइन आरक्षण बंद झाल्यामुळे प्रवाशांना प्रवासापूर्वी आसन निश्चित करता येत नाही. त्यामुळे विमानाची वेळ, बसचे वेळापत्रक आणि प्रवासाचा कालावधी यांचा ताळमेळ साधणे अधिक कठीण झाले आहे.
प्रवासी अकबर मर्चंट यांनीही विमानतळासाठी सुरू करण्यात आलेल्या बससेवांना अपेक्षित प्रतिसाद मिळत नसल्याने त्यांचे संचालन पूर्वीप्रमाणे होत नसल्याचा मुद्दा उपस्थित केला आहे.
कमी प्रवासीसंख्येमुळे आर्थिक व्यवहार्यतेचा प्रश्न
एसटी महामंडळाच्या एका वरिष्ठ अधिकाऱ्याने दिलेल्या माहितीनुसार, पुणे–नवी मुंबई विमानतळ मार्गावर अपेक्षित प्रवासीसंख्या मिळत नसल्याने काही फेऱ्या आर्थिकदृष्ट्या परवडत नाहीत. बसमध्ये फारच कमी प्रवासी असल्यास उत्पन्नाच्या तुलनेत संचालनाचा खर्च अधिक होतो. त्यामुळे ऑनलाइन आरक्षण तात्पुरते बंद करण्यात आले असून, उपलब्ध प्रवासी मागणीचा विचार करून वेळापत्रकात बदल करण्याची शक्यता तपासली जात आहे.
महामंडळाच्या दृष्टीने बसचा वापर वाढवणे आणि प्रवाशांच्या सोयीच्या वेळेत सेवा चालवणे हे दोन्ही मुद्दे महत्त्वाचे आहेत. विमानतळावर जाणाऱ्या प्रवाशांना सकाळी लवकर, दुपारी किंवा रात्रीच्या विमानांच्या वेळांनुसार बससेवा आवश्यक असते. मात्र, निश्चित दोन फेऱ्यांचे वेळापत्रक सर्व विमानांच्या वेळांशी जुळेलच असे नाही.
त्यामुळे बसचे प्रस्थान वेळ, मार्गावरील थांबे आणि विमानतळावर पोहोचण्याची वेळ यांचा नव्याने अभ्यास करण्याचा विचार आहे. अधिकाऱ्यांनी ही सेवा कायमस्वरूपी बंद केल्याचे स्पष्ट केलेले नसून, तिच्या संचालनात बदल करण्याची शक्यता व्यक्त केली आहे.
दादर आणि बोरिवली मार्गांवरील सेवांमध्येही तात्पुरते बदल
नवी मुंबई विमानतळासाठी एसटी महामंडळाने केवळ पुणेच नव्हे, तर दादर आणि बोरिवली येथूनही ई-शिवाई बससेवा सुरू केली होती. मात्र, या मार्गांनाही अपेक्षित प्रवासी प्रतिसाद मिळत नसल्याने काही सेवांच्या संचालनात बदल करण्यात आले आहेत.
मुंबईतील सणासुदीच्या काळात इतर शहरांकडे जाणाऱ्या प्रवाशांची गर्दी वाढल्याने उपलब्ध बसगाड्या त्या वाहतुकीसाठी वापरण्याची गरज निर्माण झाली. त्यामुळे दादर आणि बोरिवली मार्गावरील काही बसगाड्या तात्पुरत्या वळवण्यात आल्याची माहिती एसटी अधिकाऱ्यांनी दिली आहे. या सेवा कायमस्वरूपी बंद करण्याचा निर्णय झालेला नसून, सणासुदीचा कालावधी संपल्यानंतर प्रवासी मागणीचा आढावा घेऊन पुढील नियोजन केले जाणार आहे.
दादर येथील सेवा पूर्णपणे बंद झालेली नसल्याचेही एसटी अधिकाऱ्यांनी स्पष्ट केले आहे. प्रवाशांना दादर बसस्थानकावर जाऊन उपलब्ध बस आणि प्रवासाबाबत चौकशी करता येईल.
चाळोची फीडर बससेवाही बंद; रेल्वे स्थानकांपासून विमानतळापर्यंतचा पर्याय कमी
नवी मुंबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळासाठी सार्वजनिक वाहतुकीचे पर्याय कमी होण्यामागे एसटी सेवेतील अनिश्चिततेबरोबरच चाळोच्या फीडर बससेवेचा बंद झालेला पर्यायही महत्त्वाचा आहे. ही सेवा विमानतळाला नेरुळ, सीवूड्स आणि बेलापूरसारख्या जवळच्या रेल्वे स्थानकांशी जोडत होती. विमानतळापर्यंत थेट रेल्वे कनेक्टिव्हिटी उपलब्ध नसल्याने या फीडर बसचा वापर करणाऱ्या प्रवाशांना आता पर्यायी वाहनांची व्यवस्था करावी लागत आहे.
चाळोची फीडर सेवा आर्थिकदृष्ट्या व्यवहार्य नसल्यामुळे बंद झाल्याचे वृत्त आहे. काही अहवालांमध्ये विमानतळ प्रशासन आणि सेवा पुरवठादार यांच्यातील व्यवस्थापनासंबंधी प्रश्नांचाही उल्लेख करण्यात आला आहे. मात्र, या सेवेच्या बंद होण्याबाबत संबंधित यंत्रणांकडून एकसमान अधिकृत स्पष्टीकरण उपलब्ध नाही.
याशिवाय नवी मुंबई विमानतळ आणि मुंबईतील छत्रपती शिवाजी महाराज आंतरराष्ट्रीय विमानतळाच्या टर्मिनल २ दरम्यानची विनामूल्य शटल सेवाही बंद करण्यात आली आहे. ही सेवा चाळोच्या नेरुळ–सीवूड्स–बेलापूर फीडर सेवेपेक्षा वेगळी होती. त्यामुळे विमानतळांदरम्यान प्रवास करणाऱ्या आणि रेल्वे स्थानकांवरून विमानतळ गाठणाऱ्या प्रवाशांचे पर्याय दोन्ही बाजूंनी कमी झाले आहेत.
कॅब आणि खासगी वाहनांवरील अवलंबित्व वाढण्याची शक्यता
थेट बससेवा आणि फीडर सेवा अनिश्चित झाल्याने प्रवाशांना खासगी टॅक्सी, अॅप-आधारित कॅब किंवा स्वतःच्या वाहनांचा पर्याय निवडावा लागत आहे. विमानतळापर्यंतच्या प्रवासासाठी कॅबचे भाडे अंतर, वाहतूक आणि मागणीनुसार बदलू शकते. त्यामुळे सार्वजनिक वाहतुकीचा परवडणारा पर्याय उपलब्ध नसल्यास प्रवाशांचा प्रवासखर्च वाढण्याची शक्यता आहे.
नवी मुंबई विमानतळापर्यंत पोहोचण्यासाठी रेल्वे आणि बस यांचा एकत्रित वापर करू इच्छिणाऱ्या प्रवाशांना शेवटच्या टप्प्यातील प्रवासासाठीही स्वतंत्र वाहन शोधावे लागते. तारघर रेल्वे स्थानक हे विमानतळाच्या परिसरातील रेल्वे पर्यायांपैकी एक असले, तरी स्थानकापासून विमानतळापर्यंत पोहोचण्यासाठी पुढील वाहतुकीची व्यवस्था आवश्यक आहे. मर्यादित बसमार्ग आणि रिक्षांच्या उपलब्धतेमुळे प्रवाशांना अडचणी येत असल्याच्या तक्रारी आहेत.
परिवहनमंत्री प्रताप सरनाईक यांच्याकडून सेवेचा आढावा
एसटी महामंडळाच्या विमानतळ बससेवेच्या भवितव्याबाबत परिवहनमंत्री प्रताप सरनाईक यांनी कामगिरीचा आढावा घेतल्यानंतर निर्णय घेण्यात येईल, असे सांगितले आहे. प्रवासीसंख्या, संचालन खर्च, विमानांच्या वेळांशी बसचे वेळापत्रक जुळते का आणि प्रवाशांना कोणत्या वेळेत बससेवेची अधिक गरज आहे, या बाबींचा विचार केला जाणार आहे.
एसटी महामंडळासमोर दोन प्रमुख पर्याय आहेत. पहिला म्हणजे सध्याच्या वेळापत्रकात बदल करून प्रवाशांच्या सोयीच्या वेळेत फेऱ्या चालवणे. दुसरा म्हणजे विमानतळावरील प्रवासीसंख्या आणि प्रत्यक्ष मागणी लक्षात घेऊन बसगाड्यांची संख्या निश्चित करणे. केवळ बससेवा सुरू ठेवण्यापेक्षा ती नियमित, वेळेवर आणि आर्थिकदृष्ट्या व्यवहार्य असणे आवश्यक आहे.
पुणे-नवी मुंबई विमानतळ मार्गावरील सेवा कायमस्वरूपी बंद करण्याचा निर्णय जाहीर झालेला नाही. मात्र, ऑनलाइन आरक्षण बंद असणे आणि फेऱ्या रद्द होण्याच्या तक्रारी यामुळे प्रवाशांमध्ये संभ्रम निर्माण झाला आहे. सुधारित वेळापत्रक, नियमित संचालन आणि आरक्षणाची सुविधा पुन्हा सुरू होण्याबाबत महामंडळ काय निर्णय घेते, याकडे प्रवाशांचे लक्ष लागले आहे.
नवी मुंबई विमानतळासाठी एकात्मिक सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्था उभारण्याचे आव्हान
नवी मुंबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ सुरू झाल्यानंतर पुणे, मुंबई आणि परिसरातील शहरांमधून विमानतळापर्यंत सहज पोहोचता यावे, यासाठी विविध सार्वजनिक वाहतूक पर्यायांची आवश्यकता आहे. विमानतळाची क्षमता आणि विमानसेवांची संख्या वाढत असताना बस, रेल्वे, फीडर सेवा आणि स्थानिक वाहतूक यांच्यात समन्वय असणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
पुणे-NMIA थेट ई-शिवाई सेवा सुरू करताना प्रवाशांना परवडणारा पर्याय उपलब्ध करून देण्याचा उद्देश होता. मात्र, कमी प्रवासीसंख्या, सोयीच्या वेळापत्रकाचा अभाव आणि आरक्षणातील अनिश्चितता यामुळे सेवेच्या व्यवहार्यतेवर प्रश्न निर्माण झाला आहे. विमानतळ प्रशासन, एसटी महामंडळ आणि स्थानिक वाहतूक यंत्रणांनी एकत्रित नियोजन केल्यास प्रवाशांना अधिक विश्वासार्ह पर्याय उपलब्ध होऊ शकतो.
थोडक्यात :
-
७ ऑक्टोबरला सुरू झालेली पुणे-नवी मुंबई विमानतळ ई-शिवाई बससेवा सहा आठवड्यांत अनिश्चिततेत.
-
ऑनलाइन आरक्षण बंद; १९ नोव्हेंबरला पूर्वसूचनेशिवाय बस रद्द झाल्याची प्रवाशाची तक्रार.
-
कमी प्रवासीसंख्येमुळे काही फेऱ्या आर्थिकदृष्ट्या परवडत नसल्याचे एसटी अधिकाऱ्यांचे स्पष्टीकरण.
-
वेळापत्रक बदलून सेवा अधिक व्यवहार्य करण्याचा विचार; परिवहनमंत्री प्रताप सरनाईक आढावा घेणार.
-
चाळोची फीडर बससेवाही बंद झाल्याने विमानतळापर्यंतचे सार्वजनिक वाहतुकीचे पर्याय मर्यादित.

