पणजी / नवी दिल्ली, २३ जून : भारताच्या संरक्षण आणि सागरी सुरक्षा क्षेत्रासाठी अत्यंत महत्त्वाची घडामोड समोर आली आहे. गोव्यातील Chowgule Shipyard येथे तयार करण्यात आलेले H-561 हे भारतातील पहिले स्वदेशी Hovercraft (Air Cushion Vehicle – ACV) भारतीय तटरक्षक दलाच्या (Indian Coast Guard) सेवेत दाखल करण्यात आले आहे. विशेष म्हणजे, भारतीय तटरक्षक दलासाठी खासगी क्षेत्रातील जहाजबांधणी कंपनीने तयार केलेले हे पहिले Hovercraft असल्याने या प्रकल्पाला ऐतिहासिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे.
🚢 ‘आत्मनिर्भर भारत’ला मोठे बळ !
भारतीय तटरक्षक दलात पहिले खासगी क्षेत्रात निर्मित #Hovercraft दाखल झाले आहे. ४५ नॉट्स वेग आणि ८ टन क्षमता असलेले H-561 किनारी सुरक्षा, शोध-बचाव मोहिमा आणि जलद प्रतिसाद कारवाईत महत्त्वाची भूमिका बजावणार आहे.
🔗https://t.co/kpuzDGcrKf#CoastGuard pic.twitter.com/egLQuquFL1
— Kalyan Vaibhav News (@KalyanVaibhav10) June 23, 2026
भारतातील खासगी संरक्षण उद्योगासाठी मोठा मैलाचा दगड
H-561 हे केवळ एक नवीन Hovercraft नसून भारताच्या संरक्षण उत्पादन क्षेत्रातील वाढत्या स्वावलंबनाचे प्रतीक मानले जात आहे. आतापर्यंत अशा प्रकारच्या प्रगत प्लॅटफॉर्मसाठी भारताला परदेशी तंत्रज्ञानावर अवलंबून राहावे लागत होते. मात्र आता गोव्यातील Chowgule Shipyard ने हे Hovercraft तयार करून खासगी क्षेत्राच्या क्षमतेचे प्रदर्शन केले आहे.
सहा Hovercraft च्या मालिकेतील पहिले वाहन
संरक्षण मंत्रालयाने ऑक्टोबर २०२४ मध्ये Chowgule & Company Private Limited सोबत सहा Air Cushion Vehicles उभारण्याचा करार केला होता. H-561 हे त्या मालिकेतील पहिले Hovercraft असून उर्वरित पाच Hovercraft सध्या विविध टप्प्यांवर बांधकामाधीन आहेत. या संपूर्ण प्रकल्पाची किंमत सुमारे ₹३८७.४ कोटी असल्याचे सांगितले जात आहे.
Hovercraft ची खासियत काय?
Hovercraft किंवा Air Cushion Vehicle ही पारंपरिक नौका किंवा बोटींपेक्षा पूर्णपणे वेगळी वाहने असतात. ही वाहने हवेच्या दाबावर आधारित कुशनवर चालतात आणि त्यामुळे ती केवळ पाण्यावरच नव्हे तर चिखल, दलदल, वाळूचा किनारा आणि उथळ समुद्री भागांमध्येही सहजपणे कार्य करू शकतात.
याच कारणामुळे अशा वाहनांचा वापर किनारी गस्त, शोध आणि बचाव मोहिमा (Search & Rescue), तस्करीविरोधी कारवाया, आपत्ती व्यवस्थापन आणि जलद प्रतिसाद मोहिमांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर केला जातो.
८ टन वहन क्षमता आणि ४५ नॉट्सचा वेग
उपलब्ध माहितीनुसार H-561 Hovercraft मध्ये सुमारे ८ टन पेलोड क्षमता असून त्याचा कमाल वेग ४५ नॉट्स आहे. तसेच त्याचा क्रूझिंग वेग सुमारे ३५ नॉट्स इतका आहे. त्यामुळे भारतीय तटरक्षक दलाला वेगवान प्रतिसाद क्षमता प्राप्त होणार आहे.
भारतीय तटरक्षक दलाच्या क्षमतेत मोठी वाढ
भारतीय तटरक्षक दलाची जबाबदारी केवळ समुद्री सुरक्षा पुरती मर्यादित नाही. तस्करी रोखणे, समुद्री प्रदूषण नियंत्रण, मासेमारी क्षेत्रांवर देखरेख, शोध व बचाव मोहिमा आणि आपत्कालीन प्रतिसाद अशा विविध जबाबदाऱ्या तटरक्षक दल पार पाडते.
H-561 सारख्या आधुनिक Hovercraft च्या समावेशामुळे किनारी भागांमध्ये जलद गतीने कारवाई करणे अधिक सुलभ होणार आहे. विशेषतः चिखलयुक्त किनारे, दलदलीचे प्रदेश आणि उथळ समुद्री क्षेत्रांमध्ये या वाहनांची कार्यक्षमता अत्यंत महत्त्वाची ठरते.
गोव्याच्या औद्योगिक इतिहासातील आणखी एक महत्त्वाचा अध्याय
Chowgule Group ची स्थापना १९१६ मध्ये उद्योगपती विश्वासराव चौगुले यांनी केली होती. गेल्या शतकभरात जहाजबांधणी, खाण उद्योग, लॉजिस्टिक्स आणि विविध औद्योगिक क्षेत्रांमध्ये या समूहाने आपली ओळख निर्माण केली आहे. आता H-561 च्या निर्मितीद्वारे या समूहाने भारताच्या संरक्षण उत्पादन क्षेत्रातही आपली क्षमता सिद्ध केली आहे.
‘आत्मनिर्भर भारत’ मोहिमेला बळ
संरक्षण मंत्रालय आणि भारतीय तटरक्षक दलाच्या मते, H-561 चे सेवेत आगमन हे ‘आत्मनिर्भर भारत’ आणि ‘मेक इन इंडिया’ उपक्रमांसाठी महत्त्वाचे पाऊल आहे. भारतामध्येच डिझाइन, उत्पादन आणि एकत्रीकरण होणाऱ्या अशा प्रकल्पांमुळे देशातील जहाजबांधणी आणि संरक्षण उत्पादन उद्योगाला मोठी चालना मिळणार आहे.
भारतीय सागरी सुरक्षेच्या नव्या युगाची सुरुवात
H-561 हे केवळ एक Hovercraft नसून भारताच्या संरक्षण स्वावलंबनाच्या प्रवासातील एक महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे. खासगी क्षेत्रातील जहाजबांधणी उद्योग, स्वदेशी संरक्षण उत्पादन आणि भारतीय तटरक्षक दलाच्या आधुनिकीकरणाचा संगम असलेला हा प्रकल्प भविष्यात आणखी मोठ्या संरक्षण कार्यक्रमांसाठी मार्ग मोकळा करू शकतो. सहा Hovercraft च्या संपूर्ण ताफ्याची निर्मिती पूर्ण झाल्यानंतर भारतीय किनारपट्टीच्या सुरक्षेला आणखी बळकटी मिळण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.