नवी दिल्ली, १९ ऑगस्ट : रेल्वे प्रवाशांना सुरक्षित, स्वच्छ आणि दर्जेदार खाद्यपदार्थ व पिण्याचे पाणी उपलब्ध करून देण्यासाठी Indian Railway Catering and Tourism Corporation (IRCTC) ने अनधिकृत खाद्यपदार्थ आणि Packaged Drinking Water विक्रीविरोधात देशभरात तपासणी मोहीम तीव्र केली आहे. या कारवाईत आतापर्यंत ८,३४९ अनधिकृत Packaged Drinking Water बाटल्या जप्त करण्यात आल्या आहेत. याशिवाय Ice Cream, Flavoured Milk, पेये, छाछ आणि इतर खाद्यपदार्थही जप्त करण्यात आले आहेत.
देशभरात अचानक तपासणी
IRCTC ने विविध Railway Zones आणि Regions मध्ये Quick Response Teams (QRTs) तयार केल्या आहेत. ही पथके रेल्वेच्या Commercial Department सोबत मिळून गाड्यांमध्ये तसेच रेल्वे स्थानकांवर नियमित आणि अचानक तपासणी करत आहेत.
या तपासणीमध्ये केवळ पाणी आणि खाद्यपदार्थांची अधिकृतता तपासली जात नाही, तर Catering Licence, स्वच्छता, Food Safety नियम, Pest Control, कर्मचाऱ्यांची कागदपत्रे, उपकरणे आणि प्रवासी सेवांचे निकष यांचीही पाहणी केली जात आहे.
८,३४९ पाण्याच्या बाटल्या जप्त
उत्तर विभागातील कारवाईत आतापर्यंत ८,३४९ अनधिकृत Packaged Drinking Water बाटल्या जप्त करण्यात आल्या आहेत.
यातील ५,२४१ बाटल्या २८ जुलै ते ८ ऑगस्टदरम्यान लखनऊ विभागातील ११७ रेल्वे गाड्यांच्या तपासणीदरम्यान जप्त करण्यात आल्या.
त्यानंतर १० ऑगस्ट रोजी अंबाला, लुधियाना, अमृतसर, कटरा आणि जम्मू या भागांत केलेल्या तपासणीत आणखी ३,१०८ बाटल्या जप्त करण्यात आल्या.
फक्त पाण्यावरच कारवाई नाही
IRCTC ची ही मोहीम केवळ अनधिकृत पाण्याच्या बाटल्यांपुरती मर्यादित नाही. तपासणीदरम्यान Ice Cream, Flavoured Milk, पेये, छाछ आणि इतर खाद्यपदार्थ देखील अनधिकृत असल्याचे आढळल्यास जप्त केले जात आहेत.
अंबाला येथे झालेल्या दोन अचानक तपासण्यांमध्ये १३ कार्टन अनधिकृत उत्पादनांचा साठा आढळला. त्यात Ice Cream आणि Flavoured Milk यांचा समावेश होता. सहारनपूर रेल्वे स्थानकावरही Ice Cream, पेये आणि Packaged Drinking Water जप्त करण्यात आले.
लखनऊपासून गुजरातपर्यंत तपासणी
ही मोहीम केवळ उत्तर भारतापुरती मर्यादित राहिलेली नाही. पश्चिम विभागातील साबरमती BG रेल्वे स्थानकावर केलेल्या तपासणीत दोन रेल्वे गाड्यांमध्ये अनधिकृत Packaged Drinking Water आणि छाछ चढवली जात असल्याचे आढळले. संबंधित उत्पादने जप्त करण्यात आली.
याशिवाय हावडा, गुवाहाटी, कामाख्या, अगरतळा, कटिहार, न्यू जलपाईगुडी आणि डिब्रूगड या ठिकाणीही तपासणी करण्यात आली आहे.
अनधिकृत विक्रेत्यांवर लक्ष
रेल्वे गाड्यांमध्ये किंवा स्थानकांवर परवानगीशिवाय खाद्यपदार्थ आणि पेये विकणाऱ्या विक्रेत्यांवरही IRCTC आणि रेल्वे प्रशासनाची नजर आहे.
अनधिकृत विक्रीसोबतच प्रवाशांकडून जादा पैसे आकारणे, आवश्यक कागदपत्रे नसणे, स्वच्छतेचे नियम न पाळणे आणि Food Safety मानकांचे उल्लंघन यांचीही तपासणी केली जात आहे.
Catering Operators ना कठोर इशारा
IRCTC ने अधिकृत Catering Operators ना स्पष्ट सूचना दिल्या आहेत की, त्यांनी कोणतेही अनधिकृत किंवा मंजुरी नसलेले खाद्यपदार्थ आणि पेये साठवू किंवा विकू नयेत.
नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या Catering Operators वर त्यांच्या Licence च्या अटींनुसार कठोर कारवाई होऊ शकते. गंभीर प्रकरणांमध्ये दंड तसेच Contract रद्द करण्याची कारवाई होण्याची शक्यता आहे.
प्रवाशांच्या आरोग्याच्या दृष्टीने महत्त्वाची कारवाई
रेल्वे प्रवासात लाखो प्रवासी गाड्यांमध्येच पाणी, नाश्ता, पेये आणि इतर खाद्यपदार्थ खरेदी करतात. त्यामुळे विक्री होणाऱ्या वस्तूंची गुणवत्ता, स्वच्छता आणि सुरक्षितता अत्यंत महत्त्वाची आहे.
अनधिकृत उत्पादनांचा स्रोत, साठवणूक आणि त्यावर झालेले Food Safety नियंत्रण याची खात्री करणे कठीण असते. त्यामुळे अशा उत्पादनांवर नियंत्रण ठेवणे प्रवाशांच्या आरोग्याच्या दृष्टीने महत्त्वाचे ठरते.
प्रवाशांनीही सतर्क राहावे
रेल्वे प्रवासादरम्यान पाणी किंवा खाद्यपदार्थ खरेदी करताना प्रवाशांनी शक्यतो अधिकृत विक्रेते आणि अधिकृत Catering सेवा वापरावी.
संशयास्पद पाण्याची बाटली, खराब Packaging, मुदतबाह्य खाद्यपदार्थ किंवा जादा दर आकारला जात असल्याचे आढळल्यास प्रवाशांनी त्याची तक्रार संबंधित रेल्वे अधिकाऱ्यांकडे करावी.
IRCTC ची मोहीम आणखी तीव्र होणार
अधिकृत तपासणीदरम्यान जप्त केलेले अनधिकृत खाद्यपदार्थ आणि पेये आवश्यक प्रक्रियेनुसार नष्ट करण्यात येत आहेत. देशातील विविध Railway Zones मध्ये अशा तपासण्या सुरू असल्याने पुढील काळातही अनधिकृत Food आणि Water विक्रीविरोधात कारवाई वाढण्याची शक्यता आहे.
महत्त्वाची बाब
या कारवाईचा उद्देश केवळ अनधिकृत विक्रेत्यांवर कारवाई करणे नसून रेल्वेतील Catering व्यवस्था अधिक सुरक्षित, स्वच्छ आणि नियमबद्ध करणे हा आहे. त्यामुळे प्रवाशांना विकल्या जाणाऱ्या प्रत्येक खाद्यपदार्थाची आणि पाण्याची अधिकृतता तसेच निर्धारित गुणवत्ता सुनिश्चित करण्यावर भर दिला जात आहे.