जम्मू-काश्मीर, २० ऑगस्ट : जम्मू-काश्मीरमधील रेल्वे कनेक्टिव्हिटीच्या दृष्टीने आणखी एक महत्त्वाचा टप्पा गाठण्यात आला आहे. जगातील सर्वाधिक उंच रेल्वे पूल असलेल्या Chenab Bridge वर ‘वंदे भारत’ ट्रेन पहिल्यांदाच जवळपास १०० किमी प्रतितास वेगाने धावली. रियासी जिल्ह्यातील चिनाब नदीवरील या ऐतिहासिक पुलावर वंदे भारत च्या वेगाची ही चाचणी भारतीय रेल्वेच्या पायाभूत सुविधांसाठी महत्त्वाची मानली जात आहे.
🚆 #ChenabBridge वर #VandeBharat चा नवा विक्रम!
🏔️ जगातील सर्वाधिक उंच Railway Bridge वर जवळपास १०० किमी/तास वेग.
🚄 Katra–Banihal मार्गाची कमाल वेगमर्यादा १०० किमी/तास.
🛤️ यापूर्वी Katra–Sangaldan ८५ आणि Sangaldan–Banihal ७५ किमी/तास🔗 https://t.co/BUbvuhuPq5#IndianRailways pic.twitter.com/sCQ9ba4NR2
— Kalyan Vaibhav News (@KalyanVaibhav10) August 20, 2026
कटरा–बनिहाल मार्गाची वेगमर्यादा १०० किमी प्रतितास
रेल्वे मंत्रालयाने Northern Railway च्या जम्मू विभागातील श्री माता वैष्णोदेवी कटरा ते बनिहाल या १११ किमी लांबीच्या Broad Gauge रेल्वे मार्गावरील कमाल अनुमत वेग १०० किमी प्रतितास करण्यास मंजुरी दिली आहे.
यापूर्वी कटरा–संगलदान मार्गावर ८५ किमी प्रतितास, तर संगलदान–बनिहाल मार्गावर ७५ किमी प्रतितास कमाल वेगाची परवानगी होती. आवश्यक सुरक्षा अटींची पूर्तता झाल्यानंतर वेग वाढवण्यास मंजुरी देण्यात आली आहे.
Chenab Bridge वर पहिल्यांदाच जवळपास १०० किमी प्रतितास
या वेगवाढीचा सर्वात लक्षवेधी परिणाम Chenab Bridge वर पाहायला मिळाला. वंदे भारत ट्रेनने या पुलावर जवळपास १०० किमी प्रतितास वेग गाठला.
रियासी जिल्ह्यात Chenab नदीवर उभारलेला हा पूल नदीपात्रापासून सुमारे ३५९ मीटर उंच असून, तो जगातील सर्वाधिक उंच रेल्वे पूल आहे. पुलाची लांबी सुमारे १,३१५ मीटर आहे.
अभियांत्रिकीचा अद्वितीय नमुना
Chenab Bridge हा Udhampur–Srinagar–Baramulla Rail Link (USBRL) प्रकल्पाचा महत्त्वाचा भाग आहे. अत्यंत खडतर हिमालयीन भूप्रदेशातून रेल्वे मार्ग उभारण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर बोगदे, पूल आणि अत्याधुनिक रेल्वे संरचना उभारण्यात आली आहे.
कटरा–बनिहाल या १११ किमी मार्गापैकी मोठा भाग बोगद्यांमधून जातो. या मार्गावर ३३ बोगदे आणि ४९ पूल असल्याचे रेल्वेच्या माहितीत नमूद करण्यात आले आहे.
प्रवासाचा वेळ कमी होणार
रेल्वे मार्गाची कमाल वेगमर्यादा १०० किमी प्रतितास झाल्यामुळे कटरा ते बनिहाल प्रवासाचा वेळ कमी होण्याची अपेक्षा आहे.
यामुळे जम्मू-काश्मीरमधील रेल्वे प्रवास अधिक वेगवान आणि सोयीस्कर होण्याबरोबरच जम्मू आणि काश्मीर खोऱ्यातील संपर्क व्यवस्थेलाही बळ मिळणार आहे.
‘वंदे भारत’ साठी महत्त्वाचा मार्ग
वंदे भारत एक्सप्रेस आधीपासूनच जम्मू-काश्मीरमधील या रेल्वे मार्गावर धावत आहे. २०२५ मध्ये कटरा ते श्रीनगर मार्गावर वंदे भारत सेवा सुरू करण्यात आली होती. त्यानंतर या सेवेमुळे काश्मीर खोऱ्याला देशाच्या उर्वरित रेल्वे जाळ्याशी अधिक वेगवान संपर्क मिळाला.
सध्या या मार्गावरील वंदे भारत सेवेला पुढे जम्मू तवीपर्यंत विस्तार देण्यात आला आहे. वाढत्या प्रवासी मागणीमुळे ८ डब्यांच्या ऐवजी २० डब्यांची Vande Bharat rake वापरण्याचीही व्यवस्था करण्यात आली आहे.
फक्त Chenab Bridge नाही, Anji Khad Bridge देखील
कटरा–बनिहाल मार्गावर आणखी एक महत्त्वाची अभियांत्रिकी रचना म्हणजे Anji Khad Railway Bridge.
हा भारतातील पहिला Cable-Stayed Railway Bridge आहे. त्यामुळे या रेल्वे मार्गावर Chenab Bridge सोबतच Anji Khad Bridge देखील भारतीय रेल्वेच्या अभियांत्रिकी क्षमतेचे महत्त्वाचे उदाहरण ठरले आहे.
जम्मू-काश्मीरच्या पर्यटनाला मोठी चालना
रेल्वेचा वेग वाढल्यामुळे जम्मू आणि काश्मीरमधील प्रवास अधिक सुलभ होण्याची अपेक्षा आहे. विशेषतः वैष्णोदेवी, श्रीनगर आणि काश्मीर खोऱ्यातील पर्यटनस्थळांना भेट देणाऱ्या पर्यटक आणि भाविकांसाठी रेल्वे संपर्क अधिक महत्त्वाचा ठरणार आहे.
रेल्वेच्या अधिकाऱ्यांच्या मते, वेग वाढल्यामुळे पर्यटनाबरोबरच व्यापार आणि स्थानिक आर्थिक व्यवहारांनाही चालना मिळू शकते.
सुरक्षा तपासणीनंतर वेगवाढ
ही वेगवाढ केवळ तांत्रिक चाचणीच्या आधारावर करण्यात आलेली नाही. रेल्वे मंत्रालयाने आवश्यक सुरक्षा अटी पूर्ण झाल्यानंतर कमाल अनुमत वेग १०० किमी प्रतितास करण्यास मंजुरी दिली आहे.
यामुळे या अत्यंत अवघड हिमालयीन रेल्वे मार्गावर वेग आणि प्रवासी सुरक्षेचा समतोल राखण्यावर रेल्वेचा भर असल्याचे स्पष्ट होते.
देशाच्या रेल्वे इतिहासातील महत्त्वाचा टप्पा
USBRL प्रकल्पामुळे जम्मू-काश्मीर खोरे देशाच्या मुख्य रेल्वे जाळ्याशी जोडले जात आहे. या प्रकल्पातील Chenab Bridge, Anji Khad Bridge, लांब बोगदे आणि आधुनिक रेल्वे व्यवस्था यामुळे हा देशातील सर्वात आव्हानात्मक रेल्वे प्रकल्पांपैकी एक मानला जातो.
आता त्याच मार्गावर वंदे भारत ने जवळपास १०० किमी प्रतितास वेग गाठणे हा भारतीय रेल्वेच्या आधुनिक आणि वेगवान पायाभूत सुविधांच्या दिशेने आणखी एक महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे.
थोडक्यात : जम्मू-काश्मीरमधील कटरा–बनिहाल रेल्वे मार्गाची कमाल वेगमर्यादा १०० किमी प्रतितास करण्यात आली आहे. यानंतर जगातील सर्वाधिक उंच रेल्वे पूल असलेल्या Chenab Bridge वर वंदे भारत ट्रेन जवळपास १०० किमी प्रतितास वेगाने धावली. या वेगवाढीमुळे प्रवासाचा वेळ कमी होण्यासोबतच जम्मू-काश्मीरमधील पर्यटन, व्यापार आणि रेल्वे कनेक्टिव्हिटीला मोठी चालना मिळण्याची अपेक्षा आहे.