नवी दिल्ली, २५ ऑगस्ट : भारतीय रेल्वे सर्वसामान्य प्रवाशांसाठी सुरू करण्यात आलेल्या अमृत भारत एक्स्प्रेसला आता नव्या ‘3.0’ आवृत्तीत आणखी आधुनिक स्वरूप देण्याच्या तयारीत आहे. या नव्या गाड्यांमध्ये प्रथमच वातानुकूलित अर्थात AC डब्यांचा समावेश केला जाणार आहे. त्याचबरोबर Sleeper आणि General वर्गातील डबेही कायम ठेवले जाणार असल्याने परवडणारा प्रवास आणि आधुनिक सुविधा यांचा समतोल साधण्याचा प्रयत्न करण्यात येत आहे.
🚆 ‘अमृत भारत एक्स्प्रेस 3.0’ मध्ये प्रथमच AC डबे येणार !
🔹 सध्याची पूर्णपणे Non-AC रचना बदलणार
❄️ AC + Sleeper + General डबे असणार
🚅 वंदे भारतसदृश आधुनिक सुविधांवर भर🔗 https://t.co/AvdfTudDV6#AmritBharat #IndianRailways #VandeBharat#RailwayNews #RailwayUpdate pic.twitter.com/X46blI4gHr
— Kalyan Vaibhav News (@KalyanVaibhav10) August 25, 2026
अमृत भारत 3.0 मध्ये काय बदलणार?
सध्याच्या अमृत भारत एक्स्प्रेस गाड्या पूर्णपणे Non-AC आहेत. त्यामध्ये ११ General Class, ८ Sleeper Class, १ Pantry Car आणि २ Luggage-cum-Divyangjan डबे असतात.
मात्र अमृत भारत 3.0 मध्ये AC डबे जोडले जाणार आहेत. त्यामुळे सामान्य आणि मध्यमवर्गीय प्रवाशांना परवडणाऱ्या लांब पल्ल्याच्या रेल्वे सेवेत वातानुकूलित प्रवासाचा पर्याय उपलब्ध होणार आहे.
वंदे भारतसारख्या सुविधांची झलक
नव्या आवृत्तीच्या डब्यांची रचना करताना वंदे भारत स्लीपर एक्स्प्रेसमधील काही आधुनिक वैशिष्ट्यांचा आधार घेण्यात आला आहे.
नवीन नमुना डब्यांमध्ये आधुनिक अंतर्गत सजावट, सुधारित आसन व बर्थ रचना आणि प्रवाशांच्या सोयीवर अधिक भर देण्यात आला आहे.
सर्वसामान्यांसाठीच राहणार ‘अमृत भारत’
अमृत भारत एक्स्प्रेसची संकल्पना प्रामुख्याने कमी आणि मध्यम उत्पन्न गटातील प्रवाशांना आधुनिक, सुरक्षित आणि परवडणारा लांब पल्ल्याचा प्रवास उपलब्ध करून देण्यासाठी करण्यात आली आहे.
त्यामुळे 3.0 आवृत्तीत AC डबे जोडले जात असले तरी General आणि Sleeper वर्गाचे महत्त्व कायम ठेवण्यात येणार आहे.
पहिली अमृत भारत 3.0 कधी?
भारतीय रेल्वेच्या नियोजनानुसार चालू आर्थिक वर्षात अमृत भारत 3.0 ची सुरुवात होण्याची शक्यता आहे. यासाठी चेन्नई येथील Integral Coach Factory (ICF) मध्ये नव्या रेकची निर्मिती केली जात आहे. उपलब्ध माहितीनुसार दोन रेक तयार करण्याचे काम हाती घेण्यात आले आहे.
प्रवाशांना अधिक आरामदायी प्रवास
AC डबे आल्यामुळे उन्हाळा, उष्ण हवामान आणि लांब पल्ल्याच्या प्रवासात प्रवाशांना अधिक आराम मिळण्याची अपेक्षा आहे.
विशेषतः रात्रीचा लांब प्रवास करणाऱ्या Sleeper प्रवाशांसाठी सुधारित अंतर्गत रचना आणि आधुनिक सुविधा प्रवासाचा अनुभव अधिक चांगला करू शकतात.
सुरक्षिततेवरही भर
अमृत भारतच्या सध्याच्या आवृत्तीतच CCTV, सुधारित शौचालये, LED प्रकाशयोजना, USB Type-A आणि Type-C चार्जिंग सुविधा, सुधारित ब्रेकिंग प्रणाली, अग्निसुरक्षा व्यवस्था आणि आपत्कालीन संवाद व्यवस्था यांसारख्या सुविधा देण्यात आल्या आहेत.
3.0 आवृत्तीत या आधुनिक सुविधांच्या पुढील सुधारित स्वरूपावर भर दिला जाण्याची शक्यता आहे.
अमृत भारतला प्रवाशांचा चांगला प्रतिसाद
अमृत भारत एक्स्प्रेसला प्रवाशांकडून चांगला प्रतिसाद मिळत असल्याचे रेल्वे मंत्रालयाने यापूर्वी सांगितले आहे. मार्च २०२६ मधील अधिकृत माहितीनुसार, २०२५-२६ मध्ये Sleeper वर्गातील सरासरी प्रवासी व्यापलेपण १०० टक्क्यांहून अधिक होते.
यामुळे या गाड्यांचा विस्तार आणि त्यामध्ये अतिरिक्त सुविधा देण्याकडे रेल्वेचा कल वाढला आहे.
सध्या किती अमृत भारत गाड्या?
मार्च २०२६ मधील रेल्वे मंत्रालयाच्या माहितीनुसार, देशभरात ६० अमृत भारत एक्स्प्रेस सेवा सुरू होत्या. या गाड्यांना लांब पल्ल्याच्या प्रवासासाठी परवडणारा आणि आधुनिक पर्याय म्हणून विकसित करण्यात आले आहे.
3.0 का महत्त्वाची?
अमृत भारत 3.0 मुळे भारतीय रेल्वेच्या दोन महत्त्वाच्या उद्दिष्टांना एकत्र आणण्याचा प्रयत्न दिसतो—सर्वसामान्यांसाठी परवडणारा प्रवास आणि आधुनिक रेल्वे सुविधा.
AC सुविधा आतापर्यंत प्रामुख्याने तुलनेने महागड्या वर्गातील गाड्यांमध्ये उपलब्ध होती. आता अमृत भारतच्या माध्यमातून लांब पल्ल्याच्या अधिक प्रवाशांना आधुनिक वातानुकूलित प्रवासाचा पर्याय मिळू शकतो.
१७ हजार Non-AC डब्यांचीही निर्मिती
महत्त्वाचे म्हणजे AC अमृत भारत 3.0 येत असतानाच रेल्वेने सर्वसामान्य प्रवाशांसाठी १७ हजार Non-AC General आणि Sleeper डबे तयार करण्याचे स्वतंत्र मोठे नियोजन केले आहे.
म्हणजेच रेल्वेची रणनीती केवळ AC गाड्यांवर आधारित नसून, मोठ्या संख्येने प्रवास करणाऱ्या General आणि Sleeper प्रवाशांची क्षमता वाढवण्यावरही आहे.
प्रवाशांसाठी काय बदलणार?
अमृत भारत 3.0 प्रत्यक्ष सेवेत आल्यानंतर प्रवाशांना:
- AC प्रवासाचा पर्याय
- आधुनिक आणि अधिक आरामदायी अंतर्गत रचना
- General आणि Sleeper वर्गाची उपलब्धता
- वंदे भारतसदृश काही आधुनिक सुविधा
- सुधारित सुरक्षितता आणि प्रवासी सुविधा
मिळण्याची अपेक्षा आहे.
थोडक्यात : भारतीय रेल्वे अमृत भारत एक्स्प्रेसची 3.0 आवृत्ती आणण्याच्या तयारीत आहे. सध्याच्या पूर्णपणे Non-AC गाड्यांपेक्षा वेगळ्या स्वरूपात AC डबे, Sleeper आणि General डबे असलेली नवी रचना तयार केली जात आहे. वंदे भारत स्लीपरच्या धर्तीवरील आधुनिक सुविधा आणि सुधारित अंतर्गत रचना यावर भर आहे. पहिली अमृत भारत 3.0 गाडी चालू आर्थिक वर्षात सुरू होण्याची शक्यता असून, या माध्यमातून सर्वसामान्य प्रवाशांना अधिक आरामदायी प्रवासाचा पर्याय उपलब्ध करून देण्याचा रेल्वेचा प्रयत्न आहे.