नवी दिल्ली, २ जुलै : रेल्वे प्रवाशांसाठी महत्त्वाची बातमी आहे. Indian Railways ने Advance Reservation Period (ARP) म्हणजेच आगाऊ तिकीट आरक्षणाचा कालावधी १२० दिवसांवरून ६० दिवसांपर्यंत कमी करण्याचा निर्णय अधिकृतपणे जाहीर केला आहे. या बदलामुळे आता प्रवाशांना प्रवासाच्या केवळ ६० दिवस आधीच आरक्षित तिकीट (Reserved Ticket) बुक करता येणार आहे. रेल्वे प्रशासनाच्या मते, या निर्णयामागे तिकीटांचा गैरवापर रोखणे, मोठ्या प्रमाणावर होणारी रद्दीकरणे कमी करणे आणि सामान्य प्रवाशांना अधिक न्याय्य संधी उपलब्ध करून देणे हा उद्देश आहे.
Advance Reservation Period निम्म्यावर
यापूर्वी रेल्वेच्या बहुतांश गाड्यांसाठी प्रवासाच्या १२० दिवस आधी आरक्षण करता येत होते. नव्या नियमांनुसार हा कालावधी ६० दिवस इतका करण्यात आला आहे. रेल्वेच्या मते, बहुतांश प्रवासी प्रत्यक्षात प्रवासाच्या काही आठवडे किंवा दोन महिन्यांच्या आतच तिकीट बुक करतात. त्यामुळे १२० दिवसांचा कालावधी आवश्यक नसल्याचे निरीक्षण समोर आले होते.
नवे नियम कधीपासून लागू होणार?
रेल्वे मंत्रालयाने स्पष्ट केले आहे की, नवीन Advance Reservation Period १ नोव्हेंबरपासून लागू होणार आहे. त्याआधी म्हणजे ३१ ऑक्टोबरपर्यंत प्रवासी पूर्वीप्रमाणे १२० दिवस आधी तिकीट आरक्षित करू शकतील. तसेच नवीन नियम लागू होण्यापूर्वी करण्यात आलेल्या आरक्षणांवर कोणताही परिणाम होणार नाही.
आधीच बुक केलेल्या तिकिटांवर परिणाम नाही
रेल्वेने स्पष्ट केले आहे की, नवीन नियम लागू होण्यापूर्वी बुक झालेली सर्व तिकिटे वैध राहतील. तसेच ६० दिवसांपेक्षा जास्त कालावधीपूर्वी बुक केलेल्या तिकिटांचे रद्दीकरण (Cancellation) देखील पूर्वीच्या नियमांनुसार करता येईल. त्यामुळे आधीच आरक्षण केलेल्या प्रवाशांना कोणतीही अडचण येणार नाही.
निर्णयामागील प्रमुख कारणे
रेल्वे अधिकाऱ्यांच्या मते, अनेक प्रवासी खूप आधी तिकीट आरक्षित करून नंतर मोठ्या प्रमाणावर ते रद्द करतात. यामुळे प्रतीक्षा यादीतील (Waiting List) प्रवाशांना अनिश्चिततेचा सामना करावा लागतो. तसेच दलालांकडून (Touts) तिकीटांचा गैरवापर होण्याच्याही तक्रारी सातत्याने येत होत्या. Advance Reservation Period कमी केल्यामुळे अशा प्रकारांना आळा बसण्याची अपेक्षा आहे.
कोणत्या गाड्यांवर लागू होणार नियम?
हा बदल Indian Railways च्या नियमित आरक्षित प्रवासी गाड्यांसाठी लागू असेल. मात्र काही विशेष श्रेणीतील आंतरराष्ट्रीय सेवा किंवा विशिष्ट गाड्यांसाठी लागू असलेले वेगळे नियम पूर्ववत राहतील, असे रेल्वेने स्पष्ट केले आहे.
IRCTC वरही नवा नियम लागू
हा बदल IRCTC वेबसाइट, RailOne App, रेल्वे आरक्षण केंद्रे आणि अधिकृत एजंट्स अशा सर्व माध्यमांवर लागू होणार आहे. त्यामुळे ऑनलाइन आणि ऑफलाइन दोन्ही पद्धतीने तिकीट बुक करणाऱ्या प्रवाशांनी नवीन नियम लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
प्रवाशांनी काय लक्षात ठेवावे?
रेल्वे तज्ज्ञांच्या मते, सुट्ट्या, सण, उन्हाळी आणि दिवाळी हंगामात प्रवासाचे नियोजन करणाऱ्या प्रवाशांनी आता १२० दिवस नव्हे तर ६० दिवसांच्या मर्यादेनुसार तिकीट आरक्षणाचे नियोजन करावे. अन्यथा अपेक्षित तारखेसाठी आरक्षण मिळण्यात अडचणी येऊ शकतात.
प्रवाशांसाठी अधिक पारदर्शक आरक्षण व्यवस्था
रेल्वे मंत्रालयाच्या मते, हा निर्णय आरक्षण प्रक्रिया अधिक पारदर्शक, कार्यक्षम आणि प्रवासी-केंद्रित बनविण्याच्या उद्देशाने घेण्यात आला आहे. Advance Reservation Period कमी झाल्यामुळे वास्तविक प्रवाशांना तिकीट मिळण्याची शक्यता वाढेल आणि अनावश्यक आरक्षणे तसेच मोठ्या प्रमाणावरील रद्दीकरणे कमी होतील, असा विश्वास रेल्वे प्रशासनाने व्यक्त केला आहे.