नाशिक, १९ नोव्हेंबर : नाशिक शहरातील विविध पायाभूत सुविधा आणि रस्ते विकासकामांमुळे वाहतूक कोंडीचा प्रश्न दिवसेंदिवस गंभीर होत आहे. शहरातील अनेक प्रमुख रस्त्यांवर गेल्या जवळपास दहा महिन्यांपासून सुरू असलेल्या कामांमुळे वाहनांच्या वाहतुकीसाठी उपलब्ध जागा कमी झाली आहे. पावसाळा संपल्यानंतर पाणी साचणे आणि खड्ड्यांमुळे निर्माण होणाऱ्या अडचणी काही प्रमाणात कमी झाल्या असल्या, तरी प्रमुख चौकांमधील वाहनांच्या रांगा आणि प्रवासाचा वाढलेला कालावधी कायम आहे. विशेषतः कॅनडा कॉर्नर, शरणपूर पोलीस चौकी, त्र्यंबक रोड आणि द्वारका परिसरात वाहनचालकांना वारंवार वाहतूक कोंडीचा सामना करावा लागत आहे. वाहतूक पोलीस आणि वॉर्डन तैनात असूनही प्रत्यक्ष वाहतूक सुरळीत होत नसल्याने नागरिकांनी व्यवस्थापनातील त्रुटींवर प्रश्न उपस्थित केले आहेत.
कॅनडा कॉर्नर आणि शरणपूर चौकी परिसरात वाहनांच्या रांगा
कॅनडा कॉर्नर आणि शरणपूर पोलीस चौकी हे नाशिक शहरातील महत्त्वाचे वाहतूक चौक आहेत. या परिसरातून कॉलेज रोड, गंगापूर रोड, शरणपूर रोड, त्र्यंबक रोड आणि शहराच्या मध्यवर्ती भागाकडे मोठ्या प्रमाणावर वाहनांची ये-जा होते. त्यामुळे या चौकांमध्ये वाहतुकीचा ताण अधिक असतो. सध्या सुरू असलेल्या रस्त्यांच्या कामांमुळे वाहतुकीसाठी उपलब्ध रस्त्यांची रुंदी कमी झाल्याने वाहनांच्या रांगा लागण्याचे प्रमाण वाढले आहे.
द्वारका परिसरातील रहिवासी सुदीप आवटे यांनी सलग दोन दिवस या दोन्ही ठिकाणी वाहतूक व्यवस्थापनातील गोंधळ अनुभवल्याचे सांगितले. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, कॅनडा कॉर्नर येथे वाहतूक पोलीस आणि वॉर्डन वाहनांची ये-जा नियंत्रित करताना गोंधळलेले दिसले. दुसऱ्या दिवशी शरणपूर पोलीस चौकीजवळही अशीच परिस्थिती पाहायला मिळाली. त्यामुळे कर्मचारी तैनात असूनही प्रत्यक्ष वाहतूक नियंत्रण प्रभावी होत नसल्याची नागरिकांची तक्रार आहे.
दहा महिन्यांपासून सुरू असलेल्या विकासकामांचा परिणाम
नाशिकमध्ये विविध विभागांमार्फत रस्ते काँक्रिटीकरण, दुरुस्ती, पाइपलाइन टाकणे, गॅस पाइपलाइन जोडणी आणि इतर पायाभूत सुविधांची कामे सुरू आहेत. या कामांसाठी काही ठिकाणी रस्ते खोदण्यात आले आहेत, तर काही मार्गांवर वाहतुकीसाठी एकच बाजू उपलब्ध ठेवण्यात आली आहे. परिणामी मुख्य रस्त्यांवरील वाहनांचा भार पर्यायी आणि अंतर्गत रस्त्यांवर वळत आहे.
विशेषतः सिंहस्थ कुंभमेळा २०२७ च्या तयारीचा भाग म्हणून नाशिकमध्ये मोठ्या प्रमाणावर पायाभूत सुविधा विकसित केल्या जात आहेत. रस्त्यांचे काँक्रिटीकरण, उड्डाणपूल, ग्रेड सेपरेटर आणि प्रमुख चौकांमधील सुधारणा या कामांमुळे भविष्यात शहराची वाहतूक क्षमता वाढण्याची अपेक्षा आहे. मात्र, एकाच वेळी अनेक ठिकाणी कामे सुरू असल्याने सध्याच्या वाहतुकीवर ताण निर्माण झाला आहे.
त्र्यंबक रोडवरील कामांमुळे वाहतुकीची कोंडी
शरणपूर पोलीस चौकी ते महाराष्ट्र पोलीस अकादमीदरम्यान त्र्यंबक रोडवर पाइपलाइन आणि रस्ते विकासाशी संबंधित कामांमुळे यापूर्वीही वाहतुकीसाठी उपलब्ध जागा कमी झाली होती. या मार्गावरील एका बाजूची रुंदी कमी झाल्याने सिग्नलवर वाहनांच्या रांगा तयार होत होत्या. विशेषतः सातपूर MIDC मधील कामगारांच्या शिफ्ट बदलण्याच्या वेळेत औद्योगिक वाहतूक आणि त्र्यंबकेश्वरकडे जाणाऱ्या वाहनांचा एकाच वेळी भार वाढत होता.
त्र्यंबक रोड हा शहरातील मध्यवर्ती भागाला त्र्यंबकेश्वर आणि इतर उपनगरांशी जोडणारा महत्त्वाचा मार्ग आहे. या रस्त्यावर काम सुरू असताना पर्यायी मार्गांवर वाहने वळवली जातात. मात्र, पर्यायी रस्त्यांची क्षमता मर्यादित असल्याने वाहतूक कोंडीचा परिणाम आसपासच्या चौकांपर्यंत पोहोचतो.
द्वारका चौकातील ग्रेड सेपरेटर आणि पर्यायी मार्गांचा ताण
द्वारका चौक हा नाशिक शहरातील महत्त्वाचा वाहतूक केंद्रबिंदू आहे. मुंबई, धुळे, पुणे, सिन्नर, शिर्डी आणि नाशिक रोडच्या दिशेने जाणारी वाहने या परिसरातून मार्गक्रमण करतात. द्वारका चौकातील ग्रेड सेपरेटरच्या कामामुळे काही काळ वाहतूक बंदिस्त किंवा वळवण्यात आली होती. त्यामुळे शहराच्या अंतर्गत रस्त्यांवर वाहनांची गर्दी वाढली.
द्वारका चौकाचा काही भाग वाहतुकीसाठी खुला झाल्यानंतरही वाहनांचा भार मोठ्या प्रमाणावर वाढल्याचे यापूर्वी दिसून आले. द्वारका ते सारडा सर्कलदरम्यान हलक्या वाहनांसाठी स्वतंत्र जोडरस्ता तयार करण्याचा पर्यायही वाहतूक पोलिसांनी विचाराधीन ठेवला होता. या उदाहरणावरून एका प्रमुख चौकातील वाहतूक बदलाचा परिणाम शहरातील इतर रस्त्यांवर कसा होतो, हे स्पष्ट होते.
वाहतूक कर्मचारी तैनात; वाहनचालकांच्या नियमभंगाचाही प्रश्न
वाहतूक कोंडीबाबत नागरिकांनी केलेल्या तक्रारींवर वाहतूक पोलीस सहायक आयुक्त माधव रेड्डी यांनी प्रतिक्रिया दिली आहे. वाहतूक पोलीस कर्मचारी आणि वॉर्डन दिवसभर प्रामाणिकपणे काम करत असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले. वाहनचालकांनी वाहतूक कर्मचाऱ्यांच्या सूचना आणि दिशानिर्देशांचे पालन केल्यास कोंडी कमी होण्यास मदत होईल, असेही त्यांनी नमूद केले.
दरम्यान, वाहतूक कोंडीसाठी केवळ रस्त्यांची कामेच कारणीभूत नसून काही वाहनचालकांकडून नियमांचे पालन न होणे, सिग्नलवर शिस्त न पाळणे आणि उपलब्ध जागेतून पुढे जाण्याचा प्रयत्न करणे यामुळेही परिस्थिती अधिक गुंतागुंतीची होत असल्याचे काही वाहनचालकांचे म्हणणे आहे. रस्त्यांवरील कामे आणि वाहनचालकांचे वर्तन या दोन्ही बाबींचा विचार करून वाहतूक व्यवस्थापन करणे आवश्यक ठरत आहे.
कॅनडा कॉर्नरच्या वाहतूक रचनेतील जुन्या त्रुटी पुन्हा चर्चेत
कॅनडा कॉर्नर परिसरातील वाहतूक कोंडी ही केवळ सध्याच्या रस्ते कामांमुळे निर्माण झालेली समस्या नाही. नाशिक महापालिकेच्या पूर्वीच्या शहरी वाहतूक नियोजन अहवालातही या चौकातील काही मूलभूत त्रुटी नोंदवण्यात आल्या होत्या. चौकाजवळील व्यावसायिक आस्थापनांमुळे रस्त्याच्या कडेला मोठ्या प्रमाणावर वाहने उभी केली जातात. त्यामुळे वाहनांसाठी उपलब्ध असलेली रस्त्याची रुंदी आणखी कमी होते.
या अहवालात शरणपूर रोडवरील BSNL कार्यालयासमोरील पार्किंगमुळे वाहतुकीच्या मार्गिकेवर परिणाम होत असल्याचे नमूद करण्यात आले होते. काही ठिकाणी पदपथांची उंची रस्त्याच्या पातळीशी जवळपास समान असल्याने त्यांचा वापर पादचाऱ्यांऐवजी पार्किंगसाठी होत असल्याची बाबही निदर्शनास आणली होती. चौकातील पादचारी सिग्नलसाठी उपलब्ध असलेला वेळ अपुरा असल्याचे आणि झेब्रा क्रॉसिंगच्या खुणा अस्पष्ट झाल्याचेही अहवालात नमूद होते.
या पार्श्वभूमीवर कॅनडा कॉर्नर परिसरातील वाहतूक सुधारण्यासाठी केवळ कर्मचारी तैनात करणे पुरेसे ठरणार नाही. रस्त्यावरील पार्किंगचे नियमन, पादचारी मार्ग मोकळे ठेवणे, सिग्नलचे योग्य नियोजन आणि चौकातील वाहनांच्या हालचालींची पुनर्रचना करणेही आवश्यक आहे.
महापालिकेची १५ कोटींची जंक्शन सुधारणा योजना
शहरातील वाहतूक कोंडी आणि रस्ते सुरक्षेचा प्रश्न लक्षात घेऊन नाशिक महापालिकेने ऑक्टोबर २०२६ मध्ये Junction Improvement Plan (JIP) हाती घेतला आहे. या योजनेसाठी राष्ट्रीय स्वच्छ हवा कार्यक्रमांतर्गत (NCAP) ₹१५ कोटींची तरतूद करण्यात आली आहे. पहिल्या टप्प्यात शहरातील सुमारे ३० ते ४० प्रमुख वाहतूक चौकांची पुनर्रचना करण्याचे नियोजन आहे.
या योजनेअंतर्गत तांत्रिक सल्लागारामार्फत प्रमुख चौकांचे सर्वेक्षण केले जाणार आहे. वाहनांची संख्या, वाहनांची वळण घेण्याची दिशा, गर्दीच्या वेळेतील वाहतुकीचा प्रवाह आणि अपघातप्रवण ठिकाणांचा अभ्यास करून सुधारणा सुचवल्या जाणार आहेत. भारतीय रस्ते काँग्रेसच्या (IRC) मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार चौकांची रचना सुधारण्यावर भर दिला जाणार आहे.
सिग्नल, पादचारी मार्ग आणि पार्किंग व्यवस्थेत बदल
जंक्शन सुधारणा योजनेत केवळ वाहनांची वाहतूक वेगवान करण्याऐवजी सर्व प्रकारच्या रस्ते वापरकर्त्यांची सुरक्षितता लक्षात घेण्यात येणार आहे. चौकांमधील रस्त्यांची भूमितीय रचना सुधारणे, वाहतुकीचे मार्ग स्वतंत्र करणे, ट्रॅफिक आयलंड, मीडियन आणि आवश्यक ठिकाणी फ्री लेफ्ट टर्न यांचा समावेश प्रस्तावित आहे.
याशिवाय पादचारी क्रॉसिंग, पादचाऱ्यांसाठी सुरक्षित थांबा क्षेत्र, सायकल ट्रॅक, बस-बे, सुधारित पथदिवे आणि पार्किंग व्यवस्थापन यांचाही विचार करण्यात येणार आहे. CCTV कॅमेरे, वाहतूक सेन्सर्स, परिस्थितीनुसार सिग्नलचा कालावधी बदलणारी प्रणाली आणि सिग्नलवरील काउंटडाउन टायमर यांसारख्या स्मार्ट सुविधांचाही प्रस्तावित योजनेत विचार आहे.
७० वाहतूक चौकांच्या पुनर्रचनेचा यापूर्वीचा प्रस्ताव
नाशिक महापालिकेने जुलै २०२५ मध्ये शहरातील ७० वाहतूक चौकांची पुनर्रचना करण्याचा निर्णय जाहीर केला होता. यामध्ये द्वारका चौक, मुंबई नाका, गडकरी चौक, तरवाला नगर, जुना गंगापूर नाका, कॅनडा कॉर्नर आणि रविवार कारंजा यांसारख्या महत्त्वाच्या ठिकाणांचा समावेश होता.
या चौकांमध्ये वाहनांचा वेग नियंत्रित करणे, अपघातांचा धोका कमी करणे आणि वाहतुकीचा प्रवाह सुधारण्यासाठी तांत्रिक उपाययोजना करण्याचे नियोजन होते. त्यामुळे सध्याच्या ३० ते ४० चौकांच्या पहिल्या टप्प्यातील योजनेचा प्रत्यक्ष अंमल आणि पूर्वीच्या ७० चौकांच्या प्रस्तावातील कामांची प्रगती याकडेही लक्ष देणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
रस्ते दुरुस्ती आणि पुनर्बांधणीसाठी ₹११० कोटींची तरतूद
नाशिक महापालिकेने ऑगस्ट २०२६ मध्ये शहरातील रस्त्यांच्या दुरुस्ती आणि पुनर्पृष्ठीकरणासाठी सुमारे ₹११० कोटींच्या कामांसाठी ३७ निविदा काढल्या होत्या. शहरातील सहा विभागांमध्ये ही कामे राबविण्याचे नियोजन करण्यात आले आहे. त्यापैकी सुमारे ₹७५ कोटींची तरतूद महाराष्ट्र नॅचरल गॅस लिमिटेड (MNGL) आणि इतर उपयोगिता सेवा संस्थांनी पाइपलाइनसाठी खोदलेल्या रस्त्यांच्या पुनर्बांधणीसाठी करण्यात आली होती. उर्वरित निधी रस्त्यांचे मजबुतीकरण, डांबरीकरण आणि वसाहतींमधील रस्त्यांच्या दुरुस्तीसाठी वापरण्याचे नियोजन होते.
ही कामे सिंहस्थ कुंभमेळ्याच्या पार्श्वभूमीवर शहरातील रस्त्यांची स्थिती सुधारण्यासाठी महत्त्वाची मानली जात आहेत. मात्र, दुरुस्तीची कामे सुरू असताना वाहतूक पर्यायी मार्गांवर वळवावी लागते. त्यामुळे कामांचे टप्पे, वाहतूक निर्बंध आणि पर्यायी मार्ग यांची माहिती नागरिकांना वेळेत देणे आवश्यक ठरते.
एकाच वेळी अनेक कामांमुळे पर्यायी मार्गांवरही ताण
शहरातील प्रमुख रस्त्यांवर कामे सुरू असताना वाहनचालकांना अंतर्गत रस्त्यांचा वापर करावा लागतो. मात्र, हे रस्ते अनेकदा तुलनेने अरुंद असतात. त्यावर स्थानिक वाहतूक, रस्त्याच्या कडेला पार्किंग, दुकाने आणि पादचाऱ्यांची वर्दळ असते. त्यामुळे मुख्य रस्त्यांवरील वाहने पर्यायी मार्गांवर वळवल्यानंतर तेथेही कोंडी निर्माण होते.
२०२६ मध्ये द्वारका चौक आणि इतर प्रमुख मार्गांवरील कामांमुळे शहरातील अनेक अंतर्गत रस्त्यांवर वाहनांचा ताण वाढल्याच्या तक्रारी समोर आल्या होत्या. काही नागरिकांनी कार्यालयातून घरी जाण्यासाठी पूर्वी २५ मिनिटे लागणाऱ्या प्रवासाला दीड ते दोन तास लागत असल्याचे सांगितले होते.
वाहतूक सिग्नलच्या वेळेत बदल करण्याचीही मागणी
जून २०२६ मध्ये नाशिकमधील वाहनचालकांनी प्रमुख चौकांवरील हिरव्या सिग्नलचा कालावधी वाढवण्याची मागणी केली होती. काही चौकांमध्ये वाहनांना पुढे जाण्यासाठी दोन ते तीन सिग्नल सायकलची प्रतीक्षा करावी लागत असल्याच्या तक्रारी होत्या. मुंबई नाका, काठे गल्ली, जुना गंगापूर नाका यांसारख्या ठिकाणी वाहनांच्या रांगा वाढत असल्याचेही निदर्शनास आले होते.
त्यावेळी वाहतूक विभागाने रस्त्यांची कामे सुरू असताना एका दिशेचा हिरवा सिग्नल वाढवल्यास दुसऱ्या दिशेचा प्रतीक्षा कालावधी वाढू शकतो, असे स्पष्ट केले होते. रस्त्यांची कामे पूर्ण झाल्यानंतर वाहतुकीचा सर्वंकष अभ्यास करून सिग्नलच्या वेळेत आवश्यक बदल करण्याचे नियोजन असल्याचे सांगण्यात आले होते.
वाहतूक कोंडी कमी करण्यासाठी तात्पुरत्या उपाययोजनांची गरज
रस्त्यांची कामे पूर्ण झाल्यानंतर परिस्थिती सुधारेल, असे प्रशासनाकडून सांगण्यात येत असले तरी तोपर्यंत नागरिकांना दररोज वाहतूक कोंडीचा सामना करावा लागत आहे. त्यामुळे काम सुरू असलेल्या ठिकाणी योग्य बॅरिकेडिंग, स्पष्ट दिशादर्शक फलक, रात्री दिसणारे रिफ्लेक्टर आणि पर्यायी मार्गांची पूर्वसूचना देणे आवश्यक आहे.
याशिवाय गर्दीच्या वेळेत महत्त्वाच्या चौकांमध्ये अतिरिक्त वाहतूक कर्मचारी तैनात करणे, रस्त्याच्या कडेला होणारे अनधिकृत पार्किंग रोखणे, सिग्नलचे वेळापत्रक परिस्थितीनुसार समायोजित करणे आणि पादचाऱ्यांसाठी सुरक्षित मार्ग उपलब्ध ठेवणे यांसारख्या तात्पुरत्या उपाययोजना प्रभावी ठरू शकतात.
कामे पूर्ण झाल्यानंतरच वाहतूक परिस्थितीत सुधारणा अपेक्षित
वाहतूक विभागाच्या सहायक आयुक्त माधव रेड्डी यांनी कर्मचारी आणि वॉर्डन दिवसभर काम करत असल्याचे स्पष्ट केले असून वाहनचालकांनी सूचनांचे पालन करण्याचे आवाहन केले आहे. दुसरीकडे, महापालिका आणि संबंधित यंत्रणांच्या म्हणण्यानुसार रस्त्यांची सुरू असलेली कामे पूर्ण झाल्यानंतर पुढील काही महिन्यांत वाहतूक परिस्थितीत सुधारणा अपेक्षित आहे.
मात्र, नागरिकांच्या दैनंदिन प्रवासाचा वेळ, इंधनाचा वापर आणि रस्ते सुरक्षेचा विचार करता केवळ दीर्घकालीन प्रकल्प पूर्ण होण्याची प्रतीक्षा पुरेशी ठरणार नाही. कॅनडा कॉर्नर, शरणपूर चौकी, त्र्यंबक रोड आणि द्वारका परिसरात तातडीचे वाहतूक नियोजन कसे सुधारले जाते, यावरच आगामी काळातील नागरिकांचा प्रवास किती सुलभ होणार हे अवलंबून राहणार आहे.
थोडक्यात
-
नाशिकमध्ये जवळपास दहा महिन्यांपासून सुरू असलेल्या पायाभूत सुविधा प्रकल्पांमुळे वाहतूक कोंडी कायम आहे.
-
कॅनडा कॉर्नर, शरणपूर पोलीस चौकी, त्र्यंबक रोड आणि द्वारका परिसरात वाहनांच्या रांगा लागत आहेत.
-
वाहतूक पोलीस सहायक आयुक्त माधव रेड्डी यांनी वाहनचालकांना वाहतूक कर्मचाऱ्यांच्या सूचनांचे पालन करण्याचे आवाहन केले आहे.
-
महापालिकेने प्रमुख ३० ते ४० चौकांच्या सुधारणांसाठी ₹१५ कोटींची तरतूद केली आहे.
-
शहरातील रस्ते दुरुस्ती आणि पुनर्पृष्ठीकरणासाठी ₹११० कोटींच्या ३७ निविदा काढण्यात आल्या आहेत.
-
कॅनडा कॉर्नर, द्वारका आणि इतर प्रमुख चौकांच्या वाहतूक रचनेत सुधारणा करण्याचे नियोजन आहे.
-
रस्त्यांची कामे पूर्ण झाल्यानंतर पुढील काही महिन्यांत वाहतूक परिस्थिती सुधारण्याची प्रशासनाला अपेक्षा आहे.

