रेल्वे गाड्यांतील चार्जिंग पॉइंट रात्री ११ ते पहाटे ५ वाजेपर्यंत बंद; पॉवर बँक स्फोटानंतर रेल्वे बोर्डाचे कठोर निर्देश !

नवी दिल्ली, २८ ऑक्टोबर :रेल्वे प्रवासादरम्यान आग लागण्याचा धोका कमी करण्यासाठी रेल्वे बोर्डाने देशातील सर्व विभागीय रेल्वेंना गाड्यांमधील मोबाईल चार्जिंग पॉइंट रात्री ११ ते पहाटे ५ वाजेपर्यंत बंद ठेवण्याच्या नियमाची कठोर अंमलबजावणी करण्याचे निर्देश दिले आहेत. प्रवाशाच्या पॉवर बँकला चार्जिंगदरम्यान आग लागून डब्यात धूर पसरल्याच्या घटनेनंतर हे निर्देश पुन्हा जारी करण्यात आले. ही पूर्णपणे नवी बंदी नसून, २०१४ पासून अस्तित्वात असलेल्या सुरक्षा नियमांची अंमलबजावणी अधिक कठोर करण्याचा निर्णय आहे.

रेल्वे बोर्डाने २६ ऑक्टोबर २०२६ रोजी पाठवलेल्या पत्रात संबंधित कर्मचाऱ्यांना नियमांचे पालन करण्याबाबत स्पष्ट सूचना देण्यास सांगितले आहे. रात्रीच्या निर्धारित कालावधीत गाड्यांमधील चार्जिंग पॉइंट कोणत्याही अपवादाशिवाय बंद राहिले पाहिजेत, असे निर्देश आहेत. तसेच कर्मचारी आणि पर्यवेक्षकांना आवश्यक प्रशिक्षण देणे आणि प्रत्यक्ष अंमलबजावणीची खात्री करण्यासाठी अचानक तपासणी करणे बंधनकारक करण्यात आले आहे.

या निर्णयामुळे रात्री प्रवास करणाऱ्या प्रवाशांना मोबाईल फोन, लॅपटॉप आणि इतर इलेक्ट्रॉनिक उपकरणे गाडीतील चार्जिंग पॉइंटला जोडून चार्ज करता येणार नाहीत. त्यामुळे लांब पल्ल्याच्या प्रवासासाठी निघण्यापूर्वी उपकरणे पूर्णपणे चार्ज करून घेणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.

ओडिशातील रेल्वे गाडीत पॉवर बँकचा स्फोट; डब्यात पसरला धूर

रेल्वे बोर्डाच्या निर्देशांमागे दक्षिण पूर्व रेल्वेच्या हद्दीत घडलेली घटना आहे. वृत्तानुसार, मुंबई–हावडा मेल (गाडी क्रमांक १२८०९) ओडिशातील बंदामुंडा परिसरातून जात असताना एका प्रवाशाची पॉवर बँक चार्जिंगदरम्यान फुटली. ही घटना पहाटे सुमारे ३.३८ वाजता वातानुकूलित डब्यात घडली. स्फोटानंतर डब्यात धूर पसरला आणि अग्निसूचक यंत्रणा सक्रिय झाली.

रेल्वे कर्मचाऱ्यांनी परिस्थिती नियंत्रणात आणण्यासाठी तत्काळ उपाय केले. गाडी सुमारे १५ मिनिटे थांबवण्यात आली आणि त्यानंतर प्रवास पुन्हा सुरू झाला. या घटनेत कोणालाही दुखापत झाल्याचे वृत्त नाही. संबंधित प्रवाशाला दुसरी बर्थ उपलब्ध करून देण्यात आली.

या घटनेने चार्जिंग पॉइंटचा वापर, इलेक्ट्रॉनिक उपकरणांची सुरक्षितता आणि रात्रीच्या वेळी रेल्वे कर्मचाऱ्यांकडून सुरक्षा नियमांचे पालन याकडे पुन्हा लक्ष वेधले आहे. मात्र, केवळ या एका घटनेवरून सर्व पॉवर बँक धोकादायक आहेत, असा निष्कर्ष काढता येत नाही.

रात्री चार्जिंग बंद ठेवण्याचा नियम २०१४ पासून लागू

रेल्वे बोर्डाने रात्री ११ ते पहाटे ५ या वेळेत डब्यांमधील मोबाईल चार्जिंग पॉइंट बंद ठेवण्याचे निर्देश प्रथम १९ जून २०१४ रोजी दिले होते. बेंगळुरू-हजूर साहिब नांदेड एक्स्प्रेसमधील आगीच्या घटनेनंतर रेल्वे सुरक्षा आयुक्तांच्या शिफारशीच्या पार्श्वभूमीवर हा नियम लागू करण्यात आला होता. मार्च २०२१ मध्येही रेल्वे प्रशासनाने त्याच्या काटेकोर अंमलबजावणीवर भर दिला होता.

आता नव्या निर्देशांनुसार सर्व विभागीय रेल्वेंनी संबंधित कर्मचाऱ्यांना नियमांचे प्रशिक्षण देणे, चार्जिंग पॉइंट निर्धारित वेळेत बंद होत आहेत याची खात्री करणे आणि अचानक तपासणी करणे आवश्यक आहे. नियमाच्या अंमलबजावणीत कोणतीही सूट देऊ नये, असे रेल्वे बोर्डाने स्पष्ट केले आहे.

या उपायाचा मुख्य उद्देश रात्रीच्या वेळी चार्जिंग सुरू राहिल्यामुळे उद्भवू शकणारे विद्युत आणि आगीचे धोके कमी करणे हा आहे. चार्जिंग पॉइंट बंद ठेवणे हा प्रतिबंधात्मक उपाय असला, तरी उपकरणांची सुरक्षित स्थिती, दर्जेदार चार्जरचा वापर आणि कर्मचाऱ्यांची सतर्कता या बाबीही महत्त्वाच्या आहेत.

प्रवाशांनी कोणती काळजी घ्यावी?

लांब पल्ल्याच्या किंवा रात्रीच्या रेल्वे प्रवासासाठी निघण्यापूर्वी मोबाईल फोन आणि आवश्यक इलेक्ट्रॉनिक उपकरणे चार्ज करून घ्यावीत. रात्री ११ ते पहाटे ५ या वेळेत गाडीतील चार्जिंग पॉइंट उपलब्ध नसतील, हे लक्षात घेऊन प्रवासाचे नियोजन करावे.

• प्रवासापूर्वी चार्जिंग: मोबाईल, टॅबलेट आणि इतर आवश्यक उपकरणे प्रवास सुरू होण्यापूर्वी चार्ज करून घ्यावीत.

• पॉवर बँकची सुरक्षितता: खराब झालेली, फुगलेली किंवा अतिउष्ण होणारी पॉवर बँक वापरू नये. ती चार्जिंगला जोडलेली असताना धूर किंवा असामान्य उष्णता जाणवल्यास त्वरित कर्मचाऱ्यांना कळवावे.

• चार्जिंगदरम्यान देखरेख: इलेक्ट्रॉनिक उपकरणे चार्ज होत असताना त्यांच्यावर लक्ष ठेवावे आणि ज्वलनशील वस्तूंपासून दूर ठेवावीत.

• आपत्कालीन परिस्थिती: डब्यात धूर, जळण्याचा वास किंवा आग दिसल्यास स्वतःहून उपकरण हाताळण्याऐवजी रेल्वे कर्मचाऱ्यांना त्वरित माहिती द्यावी.

रात्रीच्या वेळेतील चार्जिंग निर्बंधामुळे प्रवाशांना काही गैरसोय होऊ शकते; मात्र रेल्वे प्रवासातील अग्निसुरक्षेच्या दृष्टीने नियमांचे काटेकोर पालन महत्त्वाचे आहे.

थोडक्यात

• रेल्वे बोर्डाने सर्व विभागीय रेल्वेंना रात्री ११ ते पहाटे ५ वाजेपर्यंत गाड्यांमधील मोबाईल चार्जिंग पॉइंट बंद ठेवण्याचे निर्देश दिले आहेत.

• ओडिशातील बंदामुंडा परिसरात मुंबई–हावडा मेलमध्ये चार्जिंगदरम्यान पॉवर बँकचा स्फोट झाल्यानंतर नियमांच्या अंमलबजावणीवर भर देण्यात आला.

• हा नियम २०१४ पासून लागू असून, आता कर्मचाऱ्यांचे प्रशिक्षण आणि अचानक तपासणी करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.

• रात्रीच्या प्रवासापूर्वी आवश्यक उपकरणे चार्ज करून घेण्याचे आवाहन प्रवाशांना करण्यात आले आहे.