नवी दिल्ली / चंदीगड, २७ मे — भारतीय रेल्वेच्या हरित वाहतूक मोहिमेला मोठी चालना मिळाली असून, देशातील पहिल्या Hydrogen-Powered Train ला Railway Board कडून अधिकृत मंजुरी मिळाली आहे. ही ट्रेन हरियाणातील Jind-Sonipat मार्गावर धावणार असून, भारत हरित रेल्वे तंत्रज्ञान वापरणाऱ्या मोजक्या देशांच्या यादीत सामील होण्याच्या दिशेने मोठे पाऊल टाकत आहे.
Railway Board ने २२ मे २०२६ रोजी जारी केलेल्या आदेशानुसार, या मार्गावर १० डब्यांची Hydrogen Fuel Cell आधारित DEMU Train सुरू करण्यास मंजुरी देण्यात आली आहे. ही ट्रेन ताशी ७५ किलोमीटर वेगाने धावणार आहे.
विशेष म्हणजे, ही ट्रेन पारंपरिक डिझेल इंजिनऐवजी Hydrogen Fuel Cell Technology वापरणार आहे. या तंत्रज्ञानामध्ये Hydrogen आणि Oxygen यांच्या रासायनिक अभिक्रियेतून वीज निर्माण होते आणि उपउत्पादन म्हणून केवळ पाण्याची वाफ बाहेर पडते. त्यामुळे ही ट्रेन जवळपास शून्य कार्बन उत्सर्जन करणारी मानली जाते.
या प्रकल्पासाठी Research Designs and Standards Organisation (RDSO) कडून यापूर्वी oscillation trials आणि safety testing पूर्ण करण्यात आले होते. ट्रेनची स्थिरता, ब्रेकिंग प्रणाली आणि कार्यक्षमता यांची यशस्वी चाचणी झाल्यानंतरच Railway Board ने अंतिम मंजुरी दिली आहे.
भारतीय रेल्वेच्या माहितीनुसार, Hydrogen Train हा प्रकल्प देशातील रेल्वे वाहतूक अधिक पर्यावरणपूरक करण्याच्या धोरणाचा महत्त्वाचा भाग आहे. भविष्यात डिझेलवर चालणाऱ्या काही मार्गांवर अशाच हरित तंत्रज्ञानाचा वापर वाढवण्याची योजना आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, या ट्रेनमुळे :
- कार्बन उत्सर्जनात घट
- डिझेलवरील अवलंबित्व कमी
- हरित ऊर्जा वापराला चालना
- भविष्यातील स्वच्छ सार्वजनिक वाहतूक प्रणालीसाठी नवे मॉडेल
असे अनेक फायदे होऊ शकतात.
एकूणच, भारताची पहिली Hydrogen Train ही केवळ रेल्वे क्षेत्रातील तांत्रिक प्रगती नसून, देशाच्या हरित ऊर्जा आणि शाश्वत वाहतूक धोरणातील मोठा टप्पा मानली जात आहे.