ठाणे, १९ नोव्हेंबर : ठाणे-भिवंडी-कल्याण मेट्रो मार्गिका ५ च्या कामात महत्त्वाचा टप्पा गाठण्यात आला असून, या मार्गिकेसाठीची पहिली मेट्रो ट्रेन मुंबई महानगर प्रदेश विकास प्राधिकरणाच्या (MMRDA) भिवंडीतील कशेळी डेपोत दाखल झाली आहे. १७ नोव्हेंबर रोजी पहिली ट्रेन डेपोत दाखल झाल्याची माहिती MMRDA ने जाहीर केली. या आगमनामुळे मेट्रो गाड्यांचे निरीक्षण, प्राथमिक तपासणी आणि देखभालीसाठी आवश्यक व्यवस्था कार्यान्वित करण्याच्या प्रक्रियेला गती मिळणार आहे. मात्र, ट्रेन डेपोत दाखल होणे म्हणजे प्रवासी सेवा सुरू होणे नसून त्यापूर्वी अनेक तांत्रिक आणि सुरक्षा प्रक्रिया पूर्ण कराव्या लागणार आहेत.
कशेळी डेपो ठरणार मार्गिका ५ चा मुख्य आधार
भिवंडीतील कशेळी येथे सुमारे २७ हेक्टर क्षेत्रावर हा डेपो विकसित करण्यात येत आहे. ठाणे–भिवंडी–कल्याण मेट्रो मार्गिकेवर धावणाऱ्या गाड्या येथे उभ्या करणे, त्यांची तपासणी, चाचणी, दुरुस्ती आणि नियमित देखभाल केली जाणार आहे. या डेपोमध्ये एकाच वेळी सुमारे ३० मेट्रो ट्रेन संच ठेवण्याची क्षमता नियोजित आहे. त्यामुळे संपूर्ण मार्गिकेच्या संचालनासाठी कशेळी डेपो महत्त्वाची भूमिका बजावणार आहे.
पाच तपासणी मार्गिका आणि चार कार्यशाळा मार्गिकांचे नियोजन
डेपोमध्ये मेट्रो गाड्यांच्या नियमित देखभालीसाठी विविध तांत्रिक सुविधा उभारण्यात येत आहेत. यामध्ये पाच तपासणी मार्गिका, चार कार्यशाळा मार्गिका, स्वतंत्र चाचणी मार्ग आणि ट्रेन धुण्याची सुविधा यांचा समावेश आहे. तपासणी मार्गिकांवर गाड्यांच्या विविध यंत्रणा आणि घटकांची पाहणी करता येईल, तर कार्यशाळा मार्गिकांवर दुरुस्ती आणि देखभालीची कामे केली जातील. स्वतंत्र चाचणी मार्गामुळे गाड्यांच्या तांत्रिक कार्यक्षमतेची तपासणी करण्यास मदत होणार आहे.
कोच चढविणे-उतरविण्याचा प्लॅटफॉर्म आणि तात्पुरती तपासणी सुविधा तयार
पहिली मेट्रो ट्रेन डेपोत दाखल होण्यापूर्वी कोच चढविणे आणि उतरविण्यासाठी आवश्यक प्लॅटफॉर्म तयार करण्यात आला आहे. तसेच तात्पुरती तपासणी सुविधाही उभारण्यात आली आहे. या सुविधांच्या माध्यमातून डेपोत येणाऱ्या मेट्रो कोचची प्राथमिक तपासणी आणि हाताळणी करणे शक्य होणार आहे. डेपोचे उर्वरित बांधकाम सुरू असतानाच ट्रेन स्वीकारण्यासाठी आवश्यक असलेल्या या मूलभूत सुविधा तयार करण्यात आल्या आहेत.
२४.९ किलोमीटर लांबीचा आणि १५ स्थानकांचा मेट्रो मार्ग
मेट्रो मार्गिका ५ हा ठाणे, भिवंडी आणि कल्याण या तीन महत्त्वाच्या शहरांना जोडणारा सुमारे २४.९ किलोमीटर लांबीचा उन्नत मेट्रो कॉरिडॉर आहे. या संपूर्ण मार्गिकेवर १५ स्थानकांचे नियोजन करण्यात आले आहे.
या मार्गिकेवरील प्रस्तावित स्थानके पुढीलप्रमाणे आहेत :
-
बाळकुम नाका
-
कशेळी
-
कळ्हेर
-
पूर्णा
-
अंजूरफाटा
-
धामणकर नाका
-
भिवंडी
-
गोपाळ नगर
-
टेमघर
-
राजनोली
-
गोवेगाव
-
कोनगाव
-
लाल चौकी
-
कल्याण स्थानक
-
कल्याण एपीएमसी
या मार्गिकेमुळे ठाणे आणि भिवंडी दरम्यानची वाहतूक जोडणी मजबूत होण्याबरोबरच कल्याणपर्यंत मेट्रोद्वारे प्रवासाची सुविधा उपलब्ध होण्याची अपेक्षा आहे.
पहिल्या टप्प्यात ठाणे-भिवंडी विभागाला प्राधान्य
संपूर्ण २४.९ किलोमीटरच्या मार्गिकेच्या तुलनेत पहिल्या टप्प्यात ठाणे ते भिवंडी दरम्यानचा सुमारे ११.९ किलोमीटरचा विभाग सुरू करण्याचे नियोजन आहे. या विभागात सात स्थानकांचा समावेश असून बाळकुम नाका ते धामणकर नाका असा मार्ग असेल. या टप्प्यामुळे ठाणे आणि भिवंडी दरम्यान दररोज प्रवास करणाऱ्या कामगार, व्यापारी आणि इतर प्रवाशांना पर्यायी सार्वजनिक वाहतूक उपलब्ध होऊ शकते. उर्वरित भिवंडी-कल्याण विस्तार पुढील टप्प्यात विकसित करण्याचे नियोजन आहे.
मेट्रो मार्गिका ४ आणि मध्य रेल्वेशी जोडणी
मार्गिका ५ मुळे मुंबई महानगर प्रदेशातील इतर सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्थांशी जोडणी वाढणार आहे. ठाणे परिसरात मेट्रो मार्गिका ४ शी, तर पुढील नियोजनानुसार कल्याणमध्ये प्रस्तावित मेट्रो मार्गिका १२ शी जोडणी उपलब्ध होण्याची अपेक्षा आहे. कल्याण रेल्वे स्थानकाजवळील जोडणीमुळे मध्य रेल्वेच्या उपनगरी रेल्वे सेवांशीही प्रवाशांना जोडले जाण्याची संधी मिळेल. त्यामुळे ठाणे, भिवंडी आणि कल्याणदरम्यान प्रवास करणाऱ्या नागरिकांना भविष्यात एकापेक्षा अधिक सार्वजनिक वाहतूक पर्याय उपलब्ध होऊ शकतात.
चाचण्या, तांत्रिक तपासणी आणि सुरक्षा मंजुरीनंतरच प्रवासी सेवा
पहिली ट्रेन कशेळी डेपोत दाखल झाल्याने मार्गिकेच्या संचालनासाठी आवश्यक असलेल्या तयारीला चालना मिळाली आहे. मात्र, प्रवासी सेवा सुरू करण्यापूर्वी मेट्रो ट्रेनच्या विविध प्रणालींची चाचणी, सिग्नलिंग यंत्रणेची पडताळणी, विद्युत पुरवठा, डेपोमधील देखभाल व्यवस्था आणि मार्गिकेवरील तांत्रिक कामे पूर्ण करावी लागतील. त्यानंतर आवश्यक सुरक्षा तपासणी आणि मेट्रो रेल्वे सुरक्षा आयुक्तांची मंजुरी मिळणेही आवश्यक आहे. या सर्व प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतरच प्रवासी वाहतुकीसाठी अंतिम परवानगी मिळू शकते.
२०२७ च्या सुरुवातीला सेवा सुरू करण्याचे लक्ष्य
उपलब्ध माहितीनुसार, मेट्रो मार्गिका ५ वर प्रवासी सेवा २०२७ च्या सुरुवातीला सुरू करण्याचे लक्ष्य ठेवण्यात आले आहे. मात्र, हे वेळापत्रक उर्वरित बांधकाम, ट्रेनच्या चाचण्या, तांत्रिक तयारी आणि आवश्यक सुरक्षा मंजुरीवर अवलंबून आहे. त्यामुळे पहिली ट्रेन डेपोत दाखल होणे हा महत्त्वाचा टप्पा असला, तरी प्रत्यक्ष प्रवासी सेवा सुरू होण्याची निश्चित तारीख अद्याप अंतिम झालेली नाही.
ठाणे-भिवंडी-कल्याण प्रवासाला पर्यायी सार्वजनिक वाहतुकीची संधी
सध्या ठाणे, भिवंडी आणि कल्याणदरम्यान प्रवास करणाऱ्या नागरिकांना रस्ते वाहतुकीवर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून राहावे लागते. विशेषतः कार्यालयीन वेळेत वाहतूक कोंडीमुळे प्रवासाचा कालावधी वाढतो. मेट्रो मार्गिका ५ सुरू झाल्यानंतर या मार्गावरील प्रवाशांना वेगवान आणि नियोजित सार्वजनिक वाहतुकीचा पर्याय उपलब्ध होण्याची अपेक्षा आहे. औद्योगिक क्षेत्रे, गोदामे, व्यापारी परिसर आणि निवासी भागांमधील प्रवास सुलभ करण्याच्या दृष्टीनेही हा प्रकल्प महत्त्वाचा ठरू शकतो. मात्र, प्रत्यक्ष लाभ स्थानकांची उपलब्धता, फेऱ्यांचे वेळापत्रक आणि प्रवासी सेवा सुरू होण्याच्या टप्प्यावर अवलंबून असेल.
थोडक्यात :
-
ठाणे-भिवंडी-कल्याण मेट्रो मार्गिका ५ ची पहिली ट्रेन १७ नोव्हेंबर रोजी कशेळी डेपोत दाखल झाली.
-
कशेळी डेपो सुमारे २७ हेक्टर क्षेत्रावर विकसित होत असून ३० ट्रेन संच ठेवण्याची क्षमता असेल.
-
डेपोमध्ये पाच तपासणी मार्गिका, चार कार्यशाळा मार्गिका, स्वतंत्र चाचणी मार्ग आणि ट्रेन धुण्याची सुविधा नियोजित आहे.
-
संपूर्ण मेट्रो मार्गिका २४.९ किलोमीटर लांबीची असून १५ स्थानके असतील.
-
पहिल्या टप्प्यात ठाणे-भिवंडी दरम्यानचा सुमारे ११.९ किलोमीटरचा विभाग सुरू करण्याचे नियोजन आहे.
-
प्रवासी सेवा सुरू करण्यापूर्वी चाचण्या, सुरक्षा तपासणी आणि आवश्यक मंजुरी पूर्ण करावी लागणार आहे.
-
२०२७ च्या सुरुवातीला सेवा सुरू करण्याचे लक्ष्य असून अंतिम वेळापत्रक अद्याप मंजुरीच्या प्रक्रियेवर अवलंबून आहे.

