नवी दिल्ली, ७ ऑगस्ट : भारतीय वायुसेनेच्या (IAF) क्षमतावृद्धीसाठी प्रस्तावित ₹३.२५ लाख कोटींच्या ११४ Rafale Multi-Role Fighter Aircraft करारात मोठी प्रगती झाली आहे. फ्रान्सने भारताच्या Letter of Request (LoR) ला उत्तर देत सविस्तर Technical आणि Commercial Proposal सादर केला आहे. या प्रस्तावातील सर्वात महत्त्वाची बाब म्हणजे ११४ पैकी ९४ Rafale Fighter Jets भारतातच तयार करण्याची तयारी फ्रान्सने दर्शविली आहे.
‘Make in India’ ला मोठे बळ
फ्रान्सच्या प्रस्तावानुसार, बहुतांश विमाने भारतीय उद्योगांच्या भागीदारीत भारतातच तयार केली जातील. यामुळे देशांतर्गत संरक्षण उत्पादनाला मोठी चालना मिळण्याबरोबरच उच्च दर्जाचे उत्पादन तंत्रज्ञान, कौशल्य विकास आणि हजारो रोजगाराच्या संधी निर्माण होण्याची अपेक्षा आहे. संरक्षण क्षेत्रातील आत्मनिर्भरतेसाठी हा करार महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे.
२० विमाने फ्रान्समधून, उर्वरित भारतात
प्रस्तावानुसार, सुरुवातीची काही विमाने फ्रान्समध्ये तयार होऊन थेट भारतीय वायुसेनेकडे (Fly-away Condition) दिली जातील, तर उर्वरित ९४ Rafale विमाने भारतात उत्पादन लाईन उभारून तयार करण्याची योजना आहे. अंतिम उत्पादनाची रचना आणि वेळापत्रक कराराच्या चर्चेनंतर निश्चित होणार आहे.
भारतीय शस्त्रास्त्रांच्या Integration वर भर
भारताने फ्रान्ससमोर Astra Air-to-Air Missile, स्वदेशी Precision Weapons आणि इतर भारतीय प्रणाली Rafale मध्ये समाकलित (Integration) करण्याची महत्त्वाची अट ठेवली आहे. तसेच भारतीय उद्योगांचा जास्तीत जास्त सहभाग आणि स्थानिकीकरण (Indigenisation) वाढविण्यावरही भर दिला जात आहे.
संरक्षण मंत्रालयाकडून प्रस्तावाचा अभ्यास
फ्रान्सने सादर केलेला प्रस्ताव सध्या संरक्षण मंत्रालयाच्या Acquisition Wing आणि भारतीय वायुसेनेच्या तांत्रिक तज्ज्ञांकडून तपासला जात आहे. त्यामध्ये किंमत, तंत्रज्ञान हस्तांतरण (Technology Transfer), देखभाल व्यवस्था, उत्पादन क्षमता आणि भारताच्या तांत्रिक अटींचे पालन यांचा सखोल अभ्यास केला जाणार आहे. त्यानंतर दोन्ही देशांमध्ये अंतिम वाटाघाटी सुरू होतील.
भारतीय वायुसेनेसाठी हा करार का महत्त्वाचा?
सध्या भारतीय वायुसेनेसमोर फायटर स्क्वॉड्रन्सची घटती संख्या हे मोठे आव्हान आहे. अशा परिस्थितीत ११४ अत्याधुनिक Rafale विमाने मिळाल्यास भारताची Air Superiority, Deep Strike Capability, Precision Attack आणि Strategic Deterrence मोठ्या प्रमाणात मजबूत होईल. Rafale हे जगातील अत्याधुनिक 4.5 Generation Multi-Role Fighter Aircraft पैकी एक मानले जाते.
भारत-फ्रान्स संरक्षण सहकार्याला नवे बळ
२०१६ मध्ये भारताने ३६ Rafale Fighter Jets खरेदीचा करार केला होता. त्यानंतर दोन्ही देशांमधील संरक्षण सहकार्य अधिक दृढ झाले आहे. प्रस्तावित ११४ Rafale करार पूर्ण झाल्यास तो भारताच्या इतिहासातील सर्वात मोठ्या संरक्षण करारांपैकी एक ठरेल आणि भारत-फ्रान्स सामरिक भागीदारीला नवे बळ मिळेल.
पुढील टप्पा
फ्रान्सचा प्रस्ताव तपासल्यानंतर भारत आणि फ्रान्समध्ये अंतिम व्यावसायिक व तांत्रिक वाटाघाटी होणार आहेत. त्यानंतर संरक्षण मंत्रालय, संरक्षण संपादन परिषद (DAC) आणि अखेरीस Cabinet Committee on Security (CCS) ची मंजुरी मिळाल्यानंतरच करारावर स्वाक्षऱ्या होतील.