नवी दिल्ली, २९ जून : भारतीय रेल्वेने हरित आणि प्रदूषणमुक्त वाहतुकीच्या दिशेने ऐतिहासिक पाऊल टाकत देशातील पहिल्या हायड्रोजन-इंधनावर चालणाऱ्या रेल्वेची दिल्ली ते जिंद दरम्यान यशस्वी चाचणी पूर्ण केली आहे. या ट्रायलदरम्यान रेल्वेने ताशी १२० किलोमीटरचा वेग गाठला, तसेच आपत्कालीन ब्रेकिंग (Emergency Braking) आणि ऑसिलेशन (Oscillation) अर्थात उच्च वेगावरील स्थिरता यांसारख्या महत्त्वाच्या सुरक्षा चाचण्याही यशस्वीरित्या पूर्ण करण्यात आल्या.
🚆 भारताच्या पहिल्या #HydrogenTrain ची यशस्वी चाचणी!
🚉 दिल्ली–सोनीपत–जिंद मार्गावर व्यापक ट्रायल
⚡ ताशी १२० किमी वेगाची यशस्वी चाचणी
🛑 सुरक्षा आणि कार्यक्षमतेच्या महत्त्वाच्या चाचण्या पूर्ण
🌱 हरित रेल्वे तंत्रज्ञानाकडे भारताचे पाऊल🔗https://t.co/tAXGPFY4bP#IndianRailways pic.twitter.com/JYKdUKZRvu
— Kalyan Vaibhav News (@KalyanVaibhav10) June 29, 2026
दिल्ली-जिंद मार्गावर पहिली व्यापक चाचणी
यापूर्वी जिंद–सोनीपत मार्गावर प्राथमिक चाचण्या घेण्यात आल्या होत्या. त्यानंतर प्रथमच दिल्ली–सोनीपत–जिंद या विस्तारित मार्गावर रेल्वेची व्यापक चाचणी घेण्यात आली. या चाचणीत उच्च वेगावरील रेल्वेची स्थिरता, ब्रेकिंग प्रणाली, ट्रॅकवरील वर्तन आणि एकूण कार्यक्षमतेचे मूल्यमापन करण्यात आले.
ताशी १२० किमी वेगाने यशस्वी धाव
चाचणीदरम्यान हायड्रोजन ट्रेनने १२० किमी प्रतितास वेग गाठत अपेक्षित कामगिरी केली. रेल्वे अभियंत्यांनी वेग, कंपन, ब्रेकिंग अंतर आणि विविध तांत्रिक बाबींचे बारकाईने परीक्षण केले. सर्व प्राथमिक निकाल समाधानकारक आल्याचे वृत्त आहे.
सुरक्षेला सर्वोच्च प्राधान्य
या ट्रायलमधील सर्वात महत्त्वाचा भाग म्हणजे Emergency Braking Test आणि Oscillation Test. आपत्कालीन परिस्थितीत रेल्वे सुरक्षितपणे किती अंतरात थांबते आणि उच्च वेगात तिची स्थिरता कशी राहते, याची तपासणी करण्यात आली. दोन्ही चाचण्या यशस्वी झाल्याने व्यावसायिक सेवेसाठी हा महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे.
हायड्रोजन ट्रेनची वैशिष्ट्ये
भारतीय रेल्वेची ही हायड्रोजन ट्रेन १,२०० किलोवॅट क्षमतेच्या Hydrogen Fuel Cell प्रणालीवर आधारित आहे. पारंपरिक डिझेल इंजिनाऐवजी हायड्रोजनपासून वीज निर्माण करून ही रेल्वे चालते. या प्रक्रियेत कार्बन डायऑक्साइड किंवा धूर उत्सर्जित होत नाही; उपउत्पादन म्हणून केवळ पाण्याची वाफ तयार होते. त्यामुळे ही रेल्वे पर्यावरणपूरक आणि शून्य-उत्सर्जन (Zero Emission) तंत्रज्ञानाचे उदाहरण मानली जाते.
जगातील प्रगत देशांच्या यादीत भारत
हायड्रोजन-आधारित रेल्वे तंत्रज्ञानाचा अवलंब करणाऱ्या जर्मनी, जपान, चीन आणि अमेरिका यांसारख्या देशांच्या यादीत भारताचाही समावेश होण्याच्या दिशेने ही मोठी झेप मानली जात आहे. स्वदेशी तंत्रज्ञानावर आधारित हा प्रकल्प भारतीय रेल्वेच्या हरित ऊर्जा धोरणातील महत्त्वाचा टप्पा असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.
हरित रेल्वे वाहतुकीकडे मोठे पाऊल
भारतीय रेल्वेने २०३० पर्यंत नेट-झिरो कार्बन उत्सर्जन साध्य करण्याचे लक्ष्य ठेवले आहे. संपूर्ण विद्युतीकरण, अक्षय ऊर्जेचा वापर आणि हायड्रोजनसारख्या स्वच्छ इंधनाचा अवलंब हे या धोरणाचे प्रमुख घटक आहेत. हायड्रोजन ट्रेनचा यशस्वी प्रयोग या उद्दिष्टाला अधिक बळ देणारा मानला जात आहे.
लवकरच व्यावसायिक सेवा अपेक्षित
सुरक्षा आणि कार्यक्षमतेच्या अंतिम चाचण्या पूर्ण झाल्यानंतर ही हायड्रोजन ट्रेन जिंद–सोनीपत मार्गावर व्यावसायिक सेवेत दाखल होण्याची शक्यता आहे. रेल्वे मंत्रालयाच्या मते, या प्रकल्पाच्या अनुभवाच्या आधारे भविष्यात इतर मार्गांवरही हायड्रोजन-चालित रेल्वे सुरू करण्याचा विचार केला जाऊ शकतो.
भारतीय रेल्वेच्या इतिहासातील नवा अध्याय
दिल्ली-जिंद मार्गावरील ही यशस्वी चाचणी भारतीय रेल्वेच्या इतिहासातील महत्त्वाचा टप्पा मानली जात आहे. स्वदेशी अभियांत्रिकी, हरित ऊर्जा आणि आधुनिक रेल्वे तंत्रज्ञान यांचा संगम असलेला हा प्रकल्प भारताला भविष्यातील शाश्वत आणि पर्यावरणपूरक सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्थेकडे नेणारा निर्णायक टप्पा ठरू शकतो.