लडाखच्या बर्फाळ पर्वतांपासून कच्छच्या रणापर्यंत; भारतीय लष्करासाठी १८ BvS10 Sindhu वाहनांची निर्मिती सुरू !

नवी दिल्ली, २९ ऑक्टोबर : भारतीय लष्कराच्या कठीण भौगोलिक परिस्थितीतील हालचाली आणि रसदपुरवठा अधिक सक्षम करण्याच्या दृष्टीने महत्त्वाची घडामोड घडली आहे. लार्सन अँड टुब्रो (L&T) आणि ब्रिटनची संरक्षण क्षेत्रातील कंपनी BAE Systems यांनी भारतीय लष्करासाठी BvS10 Sindhu सर्व-भूप्रदेशीय वाहनांची निर्मिती सुरू केली आहे. गुजरातमधील सुरतजवळील हजीरा येथील L&T च्या Armoured Systems Complex मध्ये २८ ऑक्टोबर २०२६ रोजी उत्पादनाला प्रारंभ झाला. भारतीय लष्कराने सुरुवातीच्या टप्प्यात १८ वाहनांची ऑर्डर दिली आहे.

या वाहनांचा उपयोग लडाखमधील अतिउंच, बर्फाच्छादित आणि अत्यंत थंड प्रदेशांमध्ये तसेच कच्छच्या रणातील वाळवंटी, दलदलीच्या आणि खारट जमिनीच्या भागांत सैनिकांची वाहतूक व गस्तीसाठी करण्याचे नियोजन आहे. अशा प्रदेशांत सामान्य चाकांच्या वाहनांची हालचाल मर्यादित होऊ शकते. BvS10 Sindhu ची जोडयुक्त ट्रॅक-आधारित रचना विविध प्रकारच्या जमिनीवरून हालचाल करण्यासाठी तयार करण्यात आली आहे.

या उत्पादनाची सुरुवात म्हणजे वाहनांची प्रत्यक्ष लष्करी तैनाती पूर्ण झाली, असा अर्थ नाही. उत्पादनानंतर वाहनांची निर्मिती, तपासणी आणि लष्कराकडे सुपूर्दगीचे टप्पे पूर्ण करावे लागतील. कराराच्या घोषणेनुसार, या प्रकल्पात वाहनांच्या देखभालीसह सुरुवातीच्या तैनातीसाठी आवश्यक एकात्मिक रसद-सहाय्याचाही समावेश आहे.

लडाखमध्ये १८,००० फूट उंचीवर, कच्छमध्ये ५५ अंश तापमानात वापराचे नियोजन

BvS10 Sindhu हे वाहन भारतीय लष्कराच्या वेगवेगळ्या सीमावर्ती प्रदेशांतील गरजांनुसार तयार करण्यात आलेले सुधारित सर्व-भूप्रदेशीय वाहन आहे. लडाखमध्ये सुमारे १८,००० फूट उंचीवरील भागांत हिवाळ्यात तापमान उणे ५५ अंश सेल्सिअसपर्यंत खाली जाऊ शकते. बर्फ, हिमाच्छादित मार्ग आणि खडतर चढ-उतार अशा परिस्थितीत सैनिक आणि आवश्यक सामग्रीची वाहतूक करणे लष्करासाठी मोठे आव्हान असते.

दुसरीकडे, कच्छच्या रणात तापमान ५५ अंश सेल्सिअसपर्यंत पोहोचू शकते. काही भागांत दलदलीची जमीन, वाळू आणि खारट सपाट प्रदेश असल्याने वाहनांची हालचाल आणि गस्त घालणे कठीण ठरू शकते. त्यामुळे एकाच वाहनप्रणालीचा वेगवेगळ्या हवामानांत आणि जमिनीच्या प्रकारांत वापर करता येणे लष्कराच्या दृष्टीने महत्त्वाचे आहे.

या वाहनाची जोडयुक्त रचना आणि ट्रॅक-आधारित हालचाल त्याला कठीण भूप्रदेशात मार्गक्रमण करण्यासाठी मदत करते. ही प्रणाली बर्फ, वाळू आणि दलदलीसारख्या पृष्ठभागांवर हालचालीसाठी तयार करण्यात आली असून, वाहनाला उभयचर क्षमता देखील आहे. त्यामुळे योग्य परिस्थितीत पाणथळ भाग आणि पाण्यातून मार्गक्रमण करण्याच्या मोहिमांमध्येही त्याचा उपयोग होऊ शकत.

BvS10 Sindhu ची वैशिष्ट्ये आणि लष्करी उपयोग

BvS10 Sindhu हे केवळ सैनिकांची वाहतूक करणारे वाहन नसून, BvS10 या मूळ वाहनप्रणालीवर आधारित बहुउपयोगी प्लॅटफॉर्म आहे. भारतीय लष्करासाठी तयार केलेल्या आवृत्तीत भारतातील उंच पर्वतीय प्रदेश, वाळवंट, दलदली आणि विविध हवामानस्थिती लक्षात घेऊन सुधारणा करण्यात आल्या आहेत.

या वाहनप्रणालीचे संभाव्य उपयोग पुढीलप्रमाणे आहेत:

• सैनिकांची वाहतूक: दुर्गम सीमावर्ती भागांत सैनिक आणि आवश्यक सामग्री पोहोचवणे.

• गस्त आणि सीमावर्ती हालचाली: बर्फाच्छादित, वाळवंटी किंवा दलदलीच्या प्रदेशांत गस्ती पथकांना मदत करणे.

• रसदपुरवठा: कठीण मार्गांवर आवश्यक उपकरणे आणि साहित्य वाहून नेणे.

• वैद्यकीय मदत व बचावकार्य: BvS10 च्या मॉड्युलर रचनेनुसार रुग्णवाहिका किंवा बचावकार्याच्या स्वरूपातील आवृत्त्या विकसित करता येतात; मात्र भारतीय लष्करासाठीच्या सुरुवातीच्या १८ वाहनांमध्ये या सर्व आवृत्त्या असतील, अशी पुष्टी उपलब्ध नाही.

• विशेष मोहिमांसाठी बदल: गरजेनुसार कमांड, दुरुस्ती आणि इतर सहाय्यक भूमिकांसाठी या वाहनप्रणालीचे रूपांतर करता येऊ शकते.

Make in India अंतर्गत उत्पादन; ६० टक्क्यांहून अधिक स्वदेशी घटकांचे लक्ष्य

L&T आणि BAE Systems यांच्यातील सहकार्यांतर्गत BvS10 Sindhu चे उत्पादन भारतात परवान्याअंतर्गत केले जात आहे. L&T वाहनांची निर्मिती हजीरा येथील Armoured Systems Complex मध्ये करणार असून, मूळ वाहन विकसित करणाऱ्या BAE Systems Hägglunds कडून तांत्रिक आणि डिझाइनविषयक मदत दिली जात आहे.

या कार्यक्रमात किमान ६० टक्के स्वदेशी घटकांचा समावेश करण्याचे लक्ष्य आहे. यामुळे भारतीय उद्योगांना संरक्षण क्षेत्रातील उत्पादनसाखळीत सहभागी होण्याची संधी मिळू शकते. तसेच देखभाल, सुटे भाग आणि दीर्घकालीन तांत्रिक सहाय्यासाठी देशांतर्गत क्षमता विकसित करण्यास मदत होण्याची अपेक्षा आहे.

हा करार नोव्हेंबर २०२५ मध्ये जाहीर करण्यात आला होता. त्यात वाहनांची निर्मिती करण्याबरोबरच सुरुवातीच्या तैनातीसाठी एकात्मिक रसद-सहाय्य, देखभाल आणि संपूर्ण सेवा-कालावधीतील मदतीचाही समावेश आहे. त्यामुळे प्रकल्पाचा उद्देश केवळ वाहने तयार करण्यापुरता मर्यादित नसून, त्यांचा दीर्घकाळ वापर करण्यासाठी आवश्यक व्यवस्था विकसित करणे हाही आहे.

पुढील टप्पा: उत्पादनापासून लष्कराकडे सुपूर्दगीपर्यंत

उत्पादन सुरू झाल्यानंतर पुढील महत्त्वाचे टप्पे म्हणजे वाहनांची निर्मिती पूर्ण करणे, आवश्यक तपासण्या करणे आणि भारतीय लष्कराकडे त्यांची सुपूर्दगी करणे. उपलब्ध वृत्तानुसार, १८ वाहनांच्या सुरुवातीच्या तुकडीची डिलिव्हरी करारानंतर २४ महिन्यांच्या आत सुरू होण्याची अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली होती. मात्र, प्रत्येक वाहनाची निश्चित सुपूर्दगी तारीख सार्वजनिकरीत्या जाहीर झालेली नाही.

या वाहनांचा प्रत्यक्ष वापर सुरू झाल्यानंतर लडाख आणि कच्छमधील कठीण भूप्रदेशात सैनिकांची वाहतूक, गस्त आणि रसदपुरवठ्यासाठी त्यांची उपयुक्तता महत्त्वाची ठरेल. त्याचबरोबर प्रतिकूल हवामानात वाहनांची कार्यक्षमता, देखभालीची गरज आणि सुट्या भागांची उपलब्धता यांवरही दीर्घकालीन कामगिरी अवलंबून असेल.

भारतीय लष्करासाठी BvS10 Sindhu चे उत्पादन सुरू होणे हे विशेष लष्करी वाहनांच्या देशांतर्गत निर्मितीतील एक महत्त्वाचे पाऊल आहे. मात्र, त्याचा प्रत्यक्ष परिचालनातील परिणाम वाहनांची सुपूर्दगी, चाचण्या आणि सीमावर्ती भागांतील वापरानंतर अधिक स्पष्ट होईल.

थोडक्यात

• L&T आणि BAE Systems यांनी गुजरातमधील हजीरा येथे भारतीय लष्करासाठी BvS10 Sindhu वाहनांचे उत्पादन सुरू केले आहे.

• भारतीय लष्कराने सुरुवातीला १८ वाहनांची ऑर्डर दिली आहे.

• ही वाहने लडाखमधील १८,००० फूट उंचीवरील प्रदेश आणि कच्छमधील वाळवंटी व दलदलीच्या भागांसाठी तयार करण्यात आली आहेत.

• Make in India अंतर्गत किमान ६० टक्के स्वदेशी घटकांचा समावेश करण्याचे लक्ष्य आहे.