कल्याण, २० ऑगस्ट : कल्याण–बदलापूर रेल्वे मार्गावरील वाढता प्रवासी भार आणि रेल्वे वाहतुकीचा ताण कमी करण्याच्या दृष्टीने सुरू असलेल्या तिसऱ्या आणि चौथ्या रेल्वे मार्गिकेच्या कामाला वेग आला आहे. या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पाचे ५२ टक्के काम पूर्ण झाले आहे. मुंबई रेल्वे विकास महामंडळामार्फत (MRVC) राबविण्यात येणारा हा प्रकल्प मुंबई अर्बन ट्रान्सपोर्ट प्रकल्प-३ अ अंतर्गत असून, त्यासाठी ₹१,५१० कोटींची तरतूद करण्यात आली आहे. अधिकृत रेल्वे कागदपत्रांनुसार या प्रकल्पाची लांबी सुमारे १४ किलोमीटर आहे.
वाढत्या रेल्वे वाहतुकीचा ताण कमी होणार
कल्याण–बदलापूर मार्गावर सध्या उपनगरी लोकलसोबतच लांब पल्ल्याच्या आणि मालगाड्यांची वाहतूक होते. त्यामुळे उपलब्ध दोन मार्गिकांवर मोठा ताण आहे.
MRVC च्या माहितीनुसार, या मार्गावर उपलब्ध क्षमतेच्या तुलनेत अधिक गाड्या धावत असल्याने तिसरी आणि चौथी मार्गिका उभारणे आवश्यक आहे. नवीन मार्गिका सुरू झाल्यानंतर उपनगरी आणि लांब पल्ल्याच्या रेल्वे वाहतुकीचे अधिक प्रभावी विभाजन करता येणार आहे.
₹१,५१० कोटींचा प्रकल्प
कल्याण-बदलापूर तिसरी आणि चौथी मार्गिका हा MUTP-3A मधील महत्त्वाचा प्रकल्प आहे. प्रकल्पाचा मंजूर खर्च ₹१,५१० कोटी असून, त्याची अंमलबजावणी MRVC कडून केली जात आहे. केंद्र सरकार आणि महाराष्ट्र सरकार यांच्या संयुक्त सहभागातून मुंबईतील उपनगरी रेल्वे क्षमता वाढविण्याच्या व्यापक आराखड्यात या प्रकल्पाचा समावेश आहे.
३१ पूल पूर्ण
प्रकल्पाच्या कामात रेल्वे मार्गाबरोबरच विविध पूल आणि वाहतूक सुविधांचा समावेश आहे. आतापर्यंत ३१ पूल पूर्ण झाल्याची माहिती देण्यात आली आहे.
या प्रकल्पात एकूण ५ स्थानके, २ मोठे पूल, ४९ लहान पूल, ४ उड्डाणपूल, १ पाईपलाइन पूल आणि २ भुयारी मार्ग यांचा समावेश आहे.
महत्त्वाची पूल कामे पूर्ण
प्रकल्पांतर्गत LC-1A आणि MIDC Road Overbridge ची कामे पूर्ण करून ती वाहतुकीसाठी खुली करण्यात आली आहेत.
तसेच MIDC Pipeline Bridge चे कामही पूर्ण झाले असून हा पूल MIDC कडे हस्तांतरित करण्यात आला आहे.
यामुळे रेल्वे मार्गाच्या विस्तारासोबतच स्थानिक रस्ते वाहतुकीसाठी आवश्यक असलेल्या पायाभूत सुविधांमध्येही सुधारणा होत आहे.
विठ्ठलवाडी, उल्हासनगर आणि अंबरनाथ स्थानकांमध्ये बदल
या प्रकल्पामुळे केवळ रेल्वे मार्गिकांची संख्या वाढणार नाही, तर संबंधित स्थानकांच्या सुविधांमध्येही सुधारणा केली जात आहे.
विठ्ठलवाडी, उल्हासनगर आणि अंबरनाथ स्थानकांवरील फलाट विस्ताराचे काम पूर्ण झाले आहे. फलाटांवरील छताचे कामही पूर्ण करण्यात आले आहे.
यामुळे भविष्यात अधिक लांबीच्या लोकल गाड्या हाताळण्याची क्षमता वाढण्यास मदत होणार आहे.
उल्हासनगर स्थानकातील पादचारी पुलांना गती
उल्हासनगर स्थानकातील दोन पादचारी पुलांच्या कामालाही वेग देण्यात आला आहे.
प्रवाशांची वाढती संख्या लक्षात घेता स्थानकातील प्रवाशांची सुरक्षित आणि सुलभ ये-जा सुनिश्चित करण्यासाठी पादचारी पूल महत्त्वाचे ठरणार आहेत.
चिखलोली स्थानक अंतिम टप्प्यात
प्रकल्पातील चिखलोली स्थानकाचे बांधकाम अंतिम टप्प्यात पोहोचले आहे.
स्थानकाच्या इमारतीचे बहुतांश बांधकाम पूर्ण झाले असून, रंगकाम आणि काही अंतिम स्वरूपाची कामे बाकी आहेत.
चिखलोली स्थानक सुरू झाल्यानंतर या परिसरातील वाढत्या नागरीकरणामुळे निर्माण झालेल्या प्रवासी गरजांना मोठी मदत होण्याची अपेक्षा आहे.
२०२८ पर्यंत काम पूर्ण करण्याचे लक्ष्य
या प्रकल्पाचे २०२८ पर्यंत काम पूर्ण करण्याचे लक्ष्य ठेवण्यात आले आहे. प्रकल्पाची प्रत्यक्ष प्रगती भूसंपादन, विविध परवानग्या, पायाभूत सुविधा आणि स्थानिक परिस्थिती यांसारख्या घटकांवर अवलंबून असते. केंद्र सरकारनेही रेल्वे प्रकल्पांच्या पूर्णत्वावर जमीन संपादन आणि विविध वैधानिक मंजुरींचा परिणाम होत असल्याचे स्पष्ट केले आहे.
लोकल गाड्यांसाठी वाढणार क्षमता
तिसरी आणि चौथी मार्गिका कार्यान्वित झाल्यानंतर विद्यमान दोन मार्गिकांवरील वाहतूक व्यवस्थापन अधिक प्रभावीपणे करता येईल.
विशेषतः उपनगरी लोकल गाड्यांसाठी अधिक मार्गिका उपलब्ध झाल्यामुळे गाड्यांचे वेळापत्रक अधिक कार्यक्षम पद्धतीने आखता येण्याची शक्यता आहे.
त्याचबरोबर लांब पल्ल्याच्या गाड्या आणि मालगाड्यांसाठी स्वतंत्र मार्गिकांचा वापर करण्यास अधिक वाव मिळू शकतो.
प्रवाशांना दीर्घकालीन फायदा
कल्याण, डोंबिवली, उल्हासनगर, अंबरनाथ आणि बदलापूर परिसरात गेल्या काही वर्षांत मोठ्या प्रमाणावर नागरीकरण झाले आहे. परिणामी या पट्ट्यातील रेल्वे प्रवाशांची संख्या सातत्याने वाढत आहे.
नवीन दोन मार्गिका सुरू झाल्यानंतर गाड्यांची वारंवारता वाढवणे, वेळापत्रक सुधारणा करणे आणि रेल्वे वाहतूक अधिक सुरळीत करणे शक्य होऊ शकते.
मुंबईच्या उपनगरी रेल्वे क्षमतेसाठी महत्त्वाचा प्रकल्प
कल्याण-बदलापूर मार्गिका हा मुंबईच्या उपनगरी रेल्वे नेटवर्कच्या क्षमता वाढविणाऱ्या मोठ्या प्रकल्पांचा एक भाग आहे.
MUTP-3A अंतर्गत कल्याण-बदलापूर तिसरी-चौथी मार्गिका, कल्याण-असणगाव चौथी मार्गिका, बोरिवली-विरार पाचवी-सहावी मार्गिका अशा विविध प्रकल्पांवर काम सुरू आहे.
यामुळे मुंबई महानगर प्रदेशातील वाढत्या प्रवासी वाहतुकीसाठी रेल्वेची क्षमता टप्प्याटप्प्याने वाढविण्याचा प्रयत्न सुरू आहे.
आधी ३० टक्के काम पूर्ण झाले होते
नोव्हेंबर २०२५ मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या अहवालानुसार, ऑक्टोबर २०२५ पर्यंत या प्रकल्पाचे सुमारे ३० टक्के प्रत्यक्ष काम पूर्ण झाले होते. त्यावेळी प्रकल्पाचा मार्ग निश्चित करण्यात आला होता आणि पाचही स्थानकांसाठी आवश्यक आराखड्यांना मंजुरी मिळाली होती.
आता प्रकल्पाची प्रगती ५२ टक्क्यांपर्यंत पोहोचल्याचे नमूद करण्यात येत असल्याने बांधकामाला लक्षणीय गती मिळाल्याचे दिसून येते.
वाढत्या नागरीकरणाच्या पार्श्वभूमीवर महत्त्व
कल्याण–बदलापूर पट्ट्यात मोठ्या प्रमाणावर गृहप्रकल्प, व्यावसायिक केंद्रे आणि नवीन नागरी वसाहती विकसित होत आहेत. त्यामुळे पुढील काही वर्षांत रेल्वे प्रवाशांची संख्या आणखी वाढण्याची शक्यता आहे.
अशा परिस्थितीत तिसरी आणि चौथी मार्गिका केवळ सध्याचा ताण कमी करण्यासाठी नव्हे, तर भविष्यातील प्रवासी वाहतुकीची गरज लक्षात घेऊन उभारली जात असलेली महत्त्वाची रेल्वे पायाभूत सुविधा ठरणार आहे.
कल्याण-बदलापूर रेल्वे प्रवाशांसाठी मोठा दिलासा
प्रकल्प पूर्ण झाल्यानंतर कल्याण–बदलापूर विभागात रेल्वे वाहतुकीची क्षमता वाढेल. त्यामुळे गाड्यांना मार्गिका उपलब्ध होण्याची प्रतीक्षा कमी होणे, वेळापत्रक अधिक कार्यक्षम होणे आणि उपनगरी वाहतूक अधिक सुरळीत होण्याची अपेक्षा आहे.
थोडक्यात : कल्याण-बदलापूर रेल्वे मार्गावरील तिसरी आणि चौथी मार्गिका उभारण्याचे ५२ टक्के काम पूर्ण झाले आहे. ₹१,५१० कोटींच्या या प्रकल्पात ३१ पूल पूर्ण झाले असून विठ्ठलवाडी, उल्हासनगर आणि अंबरनाथ स्थानकांवरील फलाट विस्ताराची कामे पूर्ण झाली आहेत. चिखलोली स्थानकाचे कामही अंतिम टप्प्यात आहे. २०२८ पर्यंत प्रकल्प पूर्ण झाल्यानंतर या मार्गावरील लोकल, लांब पल्ल्याच्या आणि मालवाहतूक गाड्यांसाठी अतिरिक्त क्षमता उपलब्ध होऊन प्रवाशांना मोठा दीर्घकालीन फायदा होण्याची अपेक्षा आहे