नवी दिल्ली, २० ऑगस्ट : देशातील मोबाइल वापरकर्त्यांसाठी महत्त्वाची बातमी आहे. दूरसंचार विभागाने (DoT) एका व्यक्तीच्या नावावर असलेल्या मोबाइल जोडण्यांची कमाल मर्यादा काटेकोरपणे लागू करण्याचे निर्देश दूरसंचार कंपन्यांना दिले आहेत. विद्यमान नियमांनुसार देशात एका व्यक्तीच्या नावावर सर्व दूरसंचार कंपन्या आणि सेवा क्षेत्रे मिळून जास्तीत जास्त ९ मोबाइल जोडण्या असू शकतात. ही मर्यादा २४ ऑगस्ट २०२६ पासून अधिक कडकपणे लागू केली जाणार आहे.
९ SIM असतील तर नवीन SIM मिळणार नाही
२४ ऑगस्टपासून एखाद्या ग्राहकाच्या नावावर आधीच ९ मोबाइल क्रमांक असल्यास त्याला आणखी नवीन SIM देऊ नये, असे DoT ने दूरसंचार कंपन्यांना स्पष्ट निर्देश दिले आहेत.
नवीन मोबाइल जोडणीसाठी अर्ज करणाऱ्या ग्राहकाची विद्यमान मोबाइल जोडण्यांची संख्या तपासली जाईल. मर्यादा पूर्ण झालेली असल्यास नवीन जोडणीचा अर्ज नाकारला जाईल.
जम्मू-काश्मीर आणि ईशान्य भारतासाठी ६ ची मर्यादा
देशातील बहुतांश भागांसाठी ही मर्यादा ९ मोबाइल जोडण्या आहे. मात्र जम्मू-काश्मीर, आसाम आणि ईशान्य भारतातील राज्यांमध्ये कमाल मर्यादा ६ मोबाइल जोडण्या आहे.
ही मर्यादा नवीन नसून २०१२ पासून अस्तित्वात असलेल्या नियमांची आता अधिक काटेकोर अंमलबजावणी केली जात आहे.
२४ ऑगस्टपासून तांत्रिक यंत्रणा
DoT ने दूरसंचार कंपन्यांना २४ ऑगस्टपासून तांत्रिक आणि प्रशासकीय व्यवस्था लागू करण्याचे निर्देश दिले आहेत.
नवीन SIM साठी अर्ज करणाऱ्या ग्राहकाच्या नावावर आधीपासून किती मोबाइल जोडण्या आहेत, हे तपासून मर्यादा ओलांडली जाणार नाही याची खात्री करण्याची जबाबदारी दूरसंचार कंपन्यांवर असेल.
Digital Intelligence Platform वरून पडताळणी
या प्रक्रियेसाठी सरकारच्या Digital Intelligence Platform (DIP) चा वापर केला जाणार आहे.
या व्यासपीठावर विविध दूरसंचार कंपन्यांकडून मिळालेली ग्राहकांची माहिती उपलब्ध असते. त्यामुळे एखाद्या व्यक्तीने वेगवेगळ्या कंपन्यांकडून SIM घेतले असले तरी त्याच्या नावावर असलेल्या एकूण मोबाइल जोडण्यांची संख्या तपासणे शक्य होणार आहे.
२३ ऑगस्टपासून ग्राहकांचे छायाचित्रही उपलब्ध
DoT च्या नव्या निर्देशानुसार, ९ मोबाइल जोडण्यांची कमाल मर्यादा पूर्ण केलेल्या ग्राहकांचे प्रतिनिधिक छायाचित्र २३ ऑगस्टपासून DIP वर उपलब्ध करून दिले जाणार आहे.
यामुळे नवीन SIM देण्यापूर्वी ग्राहकाची ओळख आणि त्याच्या नावावर असलेल्या मोबाइल जोडण्यांची संख्या तपासणे दूरसंचार कंपन्यांना अधिक सोपे होणार आहे.
जुने आणि वापरात नसलेले SIM तपासा
या नियमामुळे अनेक वर्षांपासून वापरात नसलेले मात्र आपल्या नावावर नोंद असलेले मोबाइल क्रमांक असलेल्या ग्राहकांनी सावध राहणे आवश्यक आहे.
काही नागरिकांकडे जुने SIM बंद न करता ठेवलेले असतात. त्यामुळे भविष्यात नवीन SIM घेताना त्यांच्या नावावर आधीच किती मोबाइल जोडण्या आहेत, याची माहिती असणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
मर्यादेपेक्षा जास्त SIM असल्यास काय?
DoT च्या निर्देशांनुसार, निर्धारित मर्यादेपेक्षा जास्त मोबाइल जोडणी आढळल्यास संबंधित अतिरिक्त जोडणीवर कारवाई केली जाऊ शकते.
दूरसंचार कंपन्यांनी नवीन व्यवस्था पूर्णपणे लागू करण्यापूर्वीच्या संक्रमण काळात, मर्यादेपेक्षा जास्त सक्रिय केलेली मोबाइल जोडणी तात्पुरती बंद केली जाऊ शकते, जोपर्यंत ग्राहकाच्या प्रकरणाचे निराकरण होत नाही.
कंपन्यांना ३० नोव्हेंबरपर्यंत पूर्ण व्यवस्था उभारायची
२४ ऑगस्टपासून नियमांची अंमलबजावणी सुरू होत असली तरी दूरसंचार कंपन्यांना ३० नोव्हेंबर २०२६ पर्यंत DIP सोबत आवश्यक व्यवस्था पूर्णपणे जोडण्याची मुदत देण्यात आली आहे.
या कालावधीत कंपन्यांना ग्राहक पडताळणी आणि मोबाइल जोडण्यांची संख्या तपासण्यासाठी आवश्यक तांत्रिक प्रणाली विकसित करावी लागणार आहे.
फसवणूक रोखण्यासाठी सरकारचा प्रयत्न
एका व्यक्तीच्या नावावर मोठ्या संख्येने SIM घेऊन त्यांचा गैरवापर होण्याची शक्यता असते. अशा मोबाइल क्रमांकांचा वापर सायबर फसवणूक, बनावट ओळख, आर्थिक गुन्हे आणि इतर बेकायदेशीर कारवायांसाठी होऊ शकतो.
त्यामुळे ग्राहकाच्या नावावर प्रत्यक्षात किती मोबाइल क्रमांक आहेत, याची अचूक माहिती ठेवणे आणि अतिरिक्त जोडण्यांवर नियंत्रण ठेवणे हा या निर्णयामागील महत्त्वाचा उद्देश आहे.
सामान्य मोबाइल वापरकर्त्यांना मोठा त्रास होणार का?
ज्यांच्या नावावर एक, दोन किंवा काही मोजकेच मोबाइल क्रमांक आहेत, अशा सामान्य ग्राहकांवर या नियमाचा कोणताही तातडीचा परिणाम होण्याची शक्यता कमी आहे.
मुख्यतः मोठ्या संख्येने मोबाइल जोडण्या असलेल्या ग्राहकांना किंवा अनेक जुने SIM आपल्या नावावर असलेल्या व्यक्तींना या नियमाची अधिक काळजी घ्यावी लागणार आहे.
ग्राहकांनी काय करावे?
आपल्या नावावर किती मोबाइल क्रमांक सक्रिय आहेत, याची माहिती तपासणे आता अधिक महत्त्वाचे ठरणार आहे. वापरात नसलेला किंवा आपल्या माहितीशिवाय आपल्या नावावर असलेला SIM आढळल्यास त्याबाबत योग्य ती कारवाई करणे आवश्यक आहे.
विशेषतः जुने SIM, बंद केलेले क्रमांक आणि वेगवेगळ्या दूरसंचार कंपन्यांचे क्रमांक यांची माहिती तपासून ठेवणे फायदेशीर ठरेल.
नियम नवा की अंमलबजावणी नवी?
या निर्णयाचा एक महत्त्वाचा भाग म्हणजे ९ SIM ची मर्यादा पूर्णपणे नवीन नाही. DoT च्या ९ ऑगस्ट २०१२ रोजीच्या निर्देशांनुसारच एका व्यक्तीला देशभरातील विविध दूरसंचार कंपन्या आणि सेवा क्षेत्रांमध्ये एकूण ९ मोबाइल जोडण्या घेण्याची परवानगी आहे.
आता सरकार या विद्यमान मर्यादेची तांत्रिक पद्धतीने आणि अधिक काटेकोर अंमलबजावणी करणार आहे.
मोबाइल वापरकर्त्यांसाठी महत्त्वाचा संदेश
मोबाइल क्रमांक आता बँकिंग, UPI, सरकारी सेवा, ओळख पडताळणी आणि विविध डिजिटल खात्यांशी जोडलेले आहेत. त्यामुळे आपल्या नावावर नोंद असलेल्या प्रत्येक SIM ची माहिती ग्राहकाकडे असणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
थोडक्यात : २४ ऑगस्ट २०२६ पासून DoT कडून SIM नियमांची अधिक कठोर अंमलबजावणी केली जाणार आहे. देशातील एका व्यक्तीच्या नावावर जास्तीत जास्त ९ मोबाइल जोडण्या, तर जम्मू-काश्मीर, आसाम आणि ईशान्य भारतात ६ जोडण्या ठेवता येतील. ९ जोडण्या पूर्ण असलेल्या ग्राहकांना नवीन SIM देण्यास दूरसंचार कंपन्यांना मनाई करण्यात आली आहे. ग्राहकांची पडताळणी Digital Intelligence Platform च्या माध्यमातून केली जाणार असून, २३ ऑगस्टपासून मर्यादा पूर्ण केलेल्या ग्राहकांची छायाचित्रेही कंपन्यांना उपलब्ध करून दिली जाणार आहेत.