कर्मचाऱ्यांसाठी राखीव लोकल सर्वसामान्यांसाठी खुली होणार? मध्य रेल्वेकडून दोन पर्यायांचा विचार !

मुंबई, २८ ऑक्टोबर : मध्य रेल्वेच्या उपनगरी सेवांमध्ये सोमवारी झालेल्या मोठ्या तांत्रिक व्यत्ययादरम्यान कर्मचाऱ्यांसाठी राखीव असलेल्या विशेष लोकलचे दरवाजे बंद ठेवल्याच्या घटनेनंतर या सेवेच्या वापराबाबत पुनर्विचार सुरू झाला आहे. ही लोकल काही मार्गावर सर्वसामान्य प्रवाशांसाठी खुली करावी किंवा सेवा पूर्णपणे रद्द करावी, असे दोन पर्याय मध्य रेल्वे प्रशासनाच्या विचाराधीन आहेत. वरिष्ठ रेल्वे अधिकाऱ्यांच्या बैठकीनंतर याबाबत निर्णय अपेक्षित आहे.

सोमवारी, २६ ऑक्टोबर रोजी कांजूरमार्ग येथील सिग्नल यंत्रणेशी संबंधित कक्षात आग लागल्याने मध्य रेल्वेच्या उपनगरी सेवांवर मोठा परिणाम झाला होता. सिग्नल यंत्रणा विस्कळीत झाल्यामुळे अनेक मार्गांवरील लोकल गाड्या उशिराने धावत होत्या आणि स्थानकांवर प्रवाशांची गर्दी वाढली होती. अशा परिस्थितीत ठाणे स्थानकात कर्मचारी विशेष लोकलचे दरवाजे बंद असल्यामुळे प्रवाशांना गाडीत चढता आले नसल्याचा प्रकार समोर आला. या घटनेची चित्रफीत समाजमाध्यमांवर प्रसारित झाल्यानंतर रेल्वे प्रशासनाच्या भूमिकेवर प्रश्न उपस्थित झाले.

या प्रकरणामुळे केवळ एका लोकलच्या दरवाजांबाबतच नव्हे, तर रेल्वे सेवा मोठ्या प्रमाणावर विस्कळीत झाल्यावर उपलब्ध विशेष गाड्यांचा वापर कसा करावा, हा मुद्दाही चर्चेत आला आहे. नियमित लोकल गाड्यांमध्ये गर्दी असताना कर्मचारी विशेष गाडी सर्वसामान्य प्रवाशांसाठी उपलब्ध होऊ शकते का, याबाबत स्पष्ट धोरण असण्याची गरज व्यक्त होत आहे.

सीएसएमटी ते कल्याणदरम्यान धावते कर्मचारी विशेष लोकल

मध्य रेल्वेची ही कर्मचारी विशेष लोकल छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस (CSMT) येथून दररोज दुपारी सुटून कल्याणच्या दिशेने धावते. या गाडीचा वापर रेल्वे कर्मचाऱ्यांच्या प्रवासासाठी केला जातो. उपलब्ध वृत्तानुसार, गाडीला भायखळा, परळ, माटुंगा, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे आणि डोंबिवली येथे थांबे आहेत.

सोमवारच्या व्यत्ययादरम्यान कुर्ला स्थानक ओलांडल्यानंतर गाडीतील डब्यांचे दरवाजे आतून बंद करण्यात आल्याचा आरोप आहे. गाडी ठाणे स्थानकात पोहोचल्यानंतर फलाटावर उभ्या असलेल्या प्रवाशांनी डब्यात प्रवेश करण्याचा प्रयत्न केला; मात्र दरवाजे बंद असल्यामुळे त्यांना चढता आले नाही. प्रवाशांनी दरवाजे उघडण्याची विनंती केल्याचे आणि काही वेळ हा प्रकार सुरू राहिल्याचे चित्रफितीत दिसत असल्याचे वृत्त आहे.

रेल्वे कर्मचारी स्वतःच्या कामासाठी प्रवास करत असले, तरी सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्था गंभीरपणे विस्कळीत असताना उपलब्ध गाड्यांचा वापर आणि प्रवाशांशी वागण्याची पद्धत याबाबत प्रश्न उपस्थित झाले. विशेषतः ठाण्यासारख्या मोठ्या स्थानकावर प्रवाशांची गर्दी वाढलेली असताना हा प्रकार घडल्याने नागरिकांमध्ये नाराजी व्यक्त करण्यात आली.

मध्य रेल्वेसमोर दोन पर्याय

या घटनेनंतर मध्य रेल्वे प्रशासन कर्मचारी विशेष लोकलच्या भविष्यातील वापराबाबत दोन पर्यायांचा विचार करत आहे.

• पहिला पर्याय — सेवा रद्द करणे: कर्मचाऱ्यांसाठी राखीव असलेली ही विशेष लोकल कायमस्वरूपी बंद करण्याचा पर्याय विचाराधीन आहे.

• दुसरा पर्याय — काही अंतरासाठी सर्वांसाठी खुली करणे: सीएसएमटी ते माटुंगा या टप्प्यात गाडी कर्मचारी विशेष म्हणून चालवून, त्यानंतर माटुंगा ते कल्याणदरम्यान धीम्या मार्गावर सर्वसामान्य प्रवाशांना प्रवासाची परवानगी देण्याचा विचार आहे.

दुसरा पर्याय लागू झाल्यास कर्मचाऱ्यांच्या प्रवासाची व्यवस्था कायम ठेवतानाच काही मार्गावर सामान्य प्रवाशांनाही अतिरिक्त गाडी उपलब्ध होऊ शकते. मात्र, यासाठी थांबे, मार्ग आणि वेळापत्रक यांमध्ये बदल करावे लागतील. हा प्रस्ताव अद्याप विचाराधीन असून तो लागू करण्याचा अंतिम निर्णय जाहीर झालेला नाही.

दरवाजे बंद ठेवण्याच्या प्रकाराची चौकशी

या घटनेची मध्य रेल्वे प्रशासनाने दखल घेतली आहे. समाजमाध्यमांवर प्रसारित झालेल्या चित्रफितींच्या आधारे संबंधित गाडीत प्रवास करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांची ओळख पटवण्याची आणि दरवाजे बंद ठेवण्यामागील कारणांची चौकशी करण्याची प्रक्रिया सुरू असल्याचे वृत्त आहे. दोष सिद्ध झाल्यास संबंधित कर्मचाऱ्यांवर नियमानुसार कारवाई केली जाऊ शकते.

या चौकशीत दरवाजे नेमके कोणी बंद ठेवले, कोणत्या कारणामुळे ते उघडण्यात आले नाहीत आणि त्या वेळी लागू असलेल्या रेल्वे नियमांचे पालन झाले होते का, याची स्पष्टता येणे महत्त्वाचे आहे. चित्रफितीतील दृश्ये आणि प्रत्यक्ष परिस्थितीची पडताळणी करूनच संबंधित कर्मचाऱ्यांची जबाबदारी निश्चित करणे आवश्यक ठरेल.

रेल्वे कर्मचाऱ्यांसाठी स्वतंत्र वाहतूक व्यवस्था ठेवण्यामागे कामाच्या वेळा आणि रेल्वे परिचालनाशी संबंधित गरजा असू शकतात. मात्र, सार्वजनिक वाहतुकीतील मोठ्या व्यत्ययाच्या वेळी अशा विशेष गाड्यांचा वापर कसा करायचा, याबाबत स्पष्ट कार्यपद्धती असण्याची गरज या घटनेमुळे अधोरेखित झाली आहे.

सोमवारच्या बिघाडामुळे प्रवाशांचे मोठे हाल

कांजूरमार्ग येथील सिग्नल रिले कक्षातील आग आणि सिग्नल यंत्रणेतील बिघाडामुळे मध्य रेल्वेची उपनगरी वाहतूक सोमवारी सुमारे नऊ तासांहून अधिक काळ विस्कळीत झाली होती. विक्रोळी ते भांडुपदरम्यान सहाही मार्गांवरील सुमारे २४ सिग्नल प्रभावित झाल्याचे वृत्त आहे. सर्व प्रभावित मार्गांवरील यंत्रणा संध्याकाळी टप्प्याटप्प्याने पूर्ववत करण्यात आली; तरीही काही गाड्या उशिराने धावत होत्या.

या व्यत्ययामुळे ठाणे, मुलुंड, भांडुप आणि इतर स्थानकांवर प्रवाशांची गर्दी वाढली. नियमित लोकल गाड्या उशिराने धावत असल्याने कामावरून घरी परतणाऱ्या प्रवाशांना दीर्घकाळ प्रतीक्षा करावी लागली. अशा वेळी कर्मचारी विशेष लोकलमध्ये प्रवाशांना प्रवेश नाकारल्याच्या घटनेमुळे उपलब्ध रेल्वे सेवांचा वापर आणि आपत्कालीन परिस्थितीतील व्यवस्थापन यावर चर्चा सुरू झाली.

रेल्वे प्रशासनासमोर आता दोन स्वतंत्र बाबी आहेत: कर्मचारी विशेष लोकलमधील घटनेची चौकशी करून जबाबदारी निश्चित करणे आणि भविष्यात अशा प्रकारच्या वाहतूक व्यत्ययावेळी विशेष गाड्यांचा वापर कसा करायचा, याबाबत स्पष्ट धोरण तयार करणे.

प्रवाशांसाठी पुढील निर्णय महत्त्वाचा

कर्मचारी विशेष लोकल सर्वसामान्यांसाठी खुली करण्याचा प्रस्ताव प्रत्यक्षात आल्यास काही मार्गांवर प्रवाशांना अतिरिक्त प्रवासाचा पर्याय उपलब्ध होऊ शकतो. मात्र, त्यामुळे नियमित लोकल सेवांवरील गर्दी किती कमी होईल, हे गाडीचे वेळापत्रक, थांबे आणि प्रवाशांना प्रवेश देण्याच्या नियमांवर अवलंबून असेल.

दरम्यान, कर्मचारी विशेष लोकल रद्द करण्याचा किंवा तिचा काही भाग सर्वांसाठी खुला करण्याचा निर्णय वरिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या बैठकीनंतर अपेक्षित आहे. अंतिम निर्णय जाहीर होईपर्यंत सध्याच्या सेवेच्या नियमांत बदल झाल्याचे मानता येणार नाही.

थोडक्यात

• मध्य रेल्वे कर्मचारी विशेष लोकल सर्वसामान्यांसाठी खुली करावी किंवा ती रद्द करावी, या दोन पर्यायांचा विचार करत आहे.

• सोमवारी तांत्रिक बिघाडादरम्यान ठाणे स्थानकात कर्मचारी लोकलचे दरवाजे बंद असल्यामुळे प्रवाशांना प्रवेश मिळाला नव्हता.

• या घटनेची चौकशी सुरू असून, दोष सिद्ध झाल्यास संबंधित कर्मचाऱ्यांवर कारवाई होऊ शकते.

• वरिष्ठ रेल्वे अधिकाऱ्यांच्या बैठकीनंतर अंतिम निर्णय अपेक्षित आहे.